Ο Σουηδός πρωθυπουργός παραιτήθηκε αλλά κυβερνά ακόμη

Η Σουηδία άλλαξε πλειοψηφία στις εκλογές της 13ης Σεπτεμβρίου, αλλά δεν έχει ακόμη αλλάξει κυβέρνηση. Ο συντηρητικός πρωθυπουργός Ουλφ Κρίστερσον, που έχασε οριακά την πλειοψηφία, υπέβαλε στις 17 Σεπτεμβρίου την παραίτησή του, όμως ο ίδιος και οι υπουργοί του παραμένουν στα πόστα τους ως υπηρεσιακή κυβέρνηση μέχρι να σχηματιστεί νέα. Η αριθμητική νικήτρια, η σοσιαλδημοκράτισσα Μαγκνταλένα Άντερσον, θα μπορέσει να διεκδικήσει την πρωθυπουργία το νωρίτερο στις 29 Σεπτεμβρίου, και μόνο αν γεφυρώσει δύο απαιτήσεις που αυτή τη στιγμή αλληλοαναιρούνται.

Λίγο πριν τις δύο το μεσημέρι της 17ης Σεπτεμβρίου, σύμφωνα με τη δημόσια τηλεόραση SVT, ο Κρίστερσον κατέθεσε στον πρόεδρο του σουηδικού κοινοβουλίου (Riksdag), τον Αντρέας Νορλέν, γραπτό αίτημα να απαλλαγεί από τα καθήκοντά του (SVT). Ο Νορλέν το αποδέχθηκε αυθημερόν, άνοιξε τη διαδικασία σχηματισμού κυβέρνησης και όρισε τις πρώτες επίσημες διαβουλεύσεις με τους αρχηγούς για σήμερα, 18 Σεπτεμβρίου (Κυβέρνηση Σουηδίας, Riksdag).

Η αριθμητική πίσω από την παραίτηση

Με σχεδόν όλες τις ψήφους καταμετρημένες, τα τέσσερα κόμματα της κεντροαριστεράς συγκεντρώνουν 176 έδρες έναντι 173 του απερχόμενου δεξιού μπλοκ, σύμφωνα με το αμερικανικό πρακτορείο AP και το ευρωπαϊκό δίκτυο Euronews (AP, Euronews), όπως είχε ήδη διαγραφεί στην οριακή νίκη που καταγράψαμε χθες (To Brief). Ο Κρίστερσον παραιτήθηκε μάλιστα πριν επικυρωθεί τυπικά το αποτέλεσμα: την ίδια ημέρα η Εκλογική Αρχή χαρακτήριζε ακόμη το 176 προς 173 προκαταρκτικό (Valmyndigheten).

Στο κοινοβούλιο των 349 εδρών, όμως, το 176 δεν εγγυάται κυβέρνηση. Ο λόγος είναι ο «αρνητικός κοινοβουλευτισμός»: ένας υποψήφιος πρωθυπουργός δεν χρειάζεται 175 «ναι» για να εκλεγεί, αρκεί να μη συγκεντρωθούν εναντίον του 175 «όχι» (Σύνταγμα, κεφάλαιο 6). Η αποχή δεν μετρά ως αντίθετη ψήφος, μπορεί ακόμη και να τον εκλέξει. Αυτό αλλάζει την εξίσωση: ακόμη κι αν οι 173 της δεξιάς καταψηφίσουν την Άντερσον, φτάνουν μόλις δύο ακόμη «όχι» από τη δική της πλευρά για να συμπληρωθεί το όριο των 175 ψήφων που μπλοκάρει την εκλογή της.

Δύο απαιτήσεις που δεν χωρούν στο ίδιο υπουργικό συμβούλιο

Εκεί ακριβώς βρίσκεται η παγίδα. Τα δύο κόμματα-κλειδιά στο πλευρό της Άντερσον ζητούν αντίθετα πράγματα. Το Κόμμα του Κέντρου, με 25 έδρες υπό την Ελίσαμπετ Ταντ Ρίνγκβιστ, δέχεται να ρίξει τη δεξιά αλλά αποκλείει υπουργούς του Αριστερού Κόμματος, ζητώντας κυβέρνηση «στο κέντρο» (SVT). Το Αριστερό Κόμμα, με 30 έδρες υπό τη Νούσι Νταντγκόσταρ, απαιτεί το αντίθετο: αν οι ψήφοι του είναι απαραίτητοι για την πλειοψηφία, θέλει υπουργούς, όχι ρόλο εξωτερικού στηρίγματος, μεταδίδει το σουηδικό πρακτορείο TT μέσω της εφημερίδας DN (DN/TT, SVT). Μετά την παραίτηση, πηγή με γνώση των συνομιλιών ανέφερε ότι το Κέντρο δεν θέλει καν να καθίσει στο τραπέζι όσο η Αριστερά επιμένει στα υπουργεία (SVT, Omni).

Καμία πλευρά, πάντως, δεν έχει δεσμευτεί ρητά ότι θα καταψηφίσει την Άντερσον. Η άρνηση συμμετοχής δεν ταυτίζεται με «όχι»: τόσο το Κέντρο όσο και η Αριστερά θα μπορούσαν να την αφήσουν να περάσει με αποχή. Οι Σοσιαλδημοκράτες έχουν εξουσιοδοτήσει την Άντερσον να διαπραγματευτεί και εκείνη μιλά για «νέα εποχή συνεργασίας», χωρίς ακόμη ανακοινωμένη σύνθεση κυβέρνησης (SVT).

Η σουηδική ιστορία δείχνει πόσο εύθραυστα είναι αυτά τα σχήματα. Το 2019 οι Σοσιαλδημοκράτες σχημάτισαν κυβέρνηση με τους Πράσινους, στηριγμένη σε γραπτή συμφωνία 73 σημείων και στην ανοχή Κέντρου και Φιλελευθέρων (Κυβέρνηση Σουηδίας, ιστορικό). Δύο χρόνια αργότερα ο συνασπισμός κατέρρευσε όταν μια ρύθμιση για τα ενοίκια έγινε κόκκινη γραμμή για την Αριστερά, και η κυβέρνηση Λεβέν έπεσε στην πρώτη επιτυχημένη πρόταση δυσπιστίας στη σουηδική ιστορία (SVT). Το δίδαγμα είναι απλό: η ψήφος ανοχής αρκεί για να εκλεγείς, όχι για να κυβερνήσεις.

Στο μεταξύ, η ήττα των Σουηδών Δημοκρατών, του ακροδεξιού κόμματος που για πρώτη φορά έχασε έδρες και υποχώρησε στις 62, ναρκοθέτησε το σχέδιο του Κρίστερσον να τους περάσει από τη στήριξη της κυβέρνησης σε άμεση υπουργική συμμετοχή (SVT). Δεν τους εξαφάνισε όμως: το κυβερνητικό σύμφωνο Tidö του 2022 τούς είχε ήδη δώσει επιρροή στη μεταναστευτική πολιτική χωρίς υπουργούς (Tidö), και με 62 έδρες μπορούν ακόμη να κινούν νομοσχέδια όποτε το Κέντρο και η Αριστερά διαφωνούν, δηλαδή ακριβώς εκεί όπου η Άντερσον θα δυσκολευτεί περισσότερο.

Γι' αυτό η 29η Σεπτεμβρίου, η πρώτη θεσμικά δυνατή ημέρα για την ψηφοφορία ανάδειξης νέου πρωθυπουργού (Riksdag), δεν είναι ημερομηνία παράδοσης της εξουσίας, αλλά η πρώτη μέρα που μπορεί καν να δοκιμαστεί μια λύση. Έως τότε τη Σουηδία την κυβερνά ένας πρωθυπουργός που έχει ήδη παραιτηθεί, και το αν θα τον διαδεχθεί η Άντερσον κρίνεται από το αν θα συμβιβαστούν το βέτο του Κέντρου στους αριστερούς υπουργούς και η απαίτηση της Αριστεράς για υπουργεία. Προς το παρόν, κανένα από τα δύο δεν υποχωρεί.