Δεκάδες χιλιάδες μετανάστες στη Θέουτα, στρατός από τη Μαδρίτη

Μέσα σε περίπου 24 ώρες, στις 30-31 Ιουλίου, δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι πέρασαν από το Μαρόκο στον ισπανικό θύλακα της Θέουτα. Οι αριθμοί παραμένουν ρευστοί: το ισπανικό υπουργείο Εσωτερικών μιλά για περίπου 50.000, ο πρόεδρος της πόλης Χουάν Χεσούς Βίβας ανέβασε την εκτίμηση στις 60.000 (AP). Οι νεκροί μετρήθηκαν ώρα με την ώρα, από τουλάχιστον 18 έως και 41-43 πτώματα που ανασύρθηκαν από τη θάλασσα (Le Monde). Η Μαδρίτη ανέπτυξε στρατό. Το γεγονός ξανάνοιξε τη συζήτηση για τα εξωτερικά σύνορα και τη Σένγκεν, όπου η Ελλάδα, ως κράτος πρώτης γραμμής, έχει άμεσο συμφέρον.

Η Θέουτα είναι μία από τις δύο ισπανικές πόλεις στη βορειοαφρικανική ακτή και, μαζί με τη Μελίγια, το μόνο χερσαίο σύνορο της ΕΕ με την Αφρική. Με πληθυσμό περίπου 83.000 κατοίκους, ακόμη και λίγες χιλιάδες αφίξεις πιέζουν αμέσως στέγαση και υποδοχή (New York Times). Για να μετρηθεί το άλμα: μία μόλις μέρα νωρίτερα ο Βίβας μιλούσε για περίπου 1.500 αφίξεις σε ολόκληρη την εβδομάδα (Reuters).

Το νομικό κλειδί που έγινε σύνθημα

Η καρδιά της κρίσης δεν είναι μόνο αριθμητική, είναι νομική. Στις 8 Ιουλίου το ισπανικό Ανώτατο Δικαστήριο έκρινε ότι όσοι φτάνουν κολυμπώντας σε Θέουτα ή Μελίγια δεν μπορούν πλέον να επιστρέφονται συνοπτικά με το «rechazo en frontera», την άμεση επαναπροώθηση στα σύνορα. Για αυτούς απαιτείται ατομική διαδικασία, με δικηγόρο, διερμηνέα και δικαίωμα αίτησης ασύλου (El Periódico, ARA).

Αυτή η απόφαση, σε στρεβλή ανάγνωση, διαδόθηκε στα κινητά ως «η Ισπανία άνοιξε τα σύνορα». Ρεπορτάζ κατέγραψε μαρτυρίες ανθρώπων που κινήθηκαν προς τα παράλια επειδή το είδαν στο τηλέφωνό τους. Σε ομάδες Facebook όπως το «Hrga Ceuta» μοιράζονταν χάρτες, διαδρομές, ακόμη και οδηγίες για καγιάκ (Infobae, El Faro de Ceuta). Πού σταματά όμως η απόδειξη: δεν εντοπίστηκε δημόσια ανακοίνωση συλλήψεων που να συνδέει μία κεντρικά οργανωμένη μαφία με ολόκληρη την κρίση.

Εδώ μπαίνει το φάντασμα του 2021. Τότε, 8.000-10.000 άνθρωποι μπήκαν στη Θέουτα ως αντίποινα του Ραμπάτ για τη νοσηλεία στην Ισπανία του ηγέτη του Μετώπου Πολισάριο, Μπραχίμ Γκάλι, της οργάνωσης που διεκδικεί την ανεξαρτησία της Δυτικής Σαχάρας από το Μαρόκο. Το μοτίβο κάνει την υποψία εργαλειοποίησης εύλογη (Time). Ευρωπαϊκές πηγές κατέγραψαν και τώρα ενδείξεις χαλάρωσης της μαροκινής επιτήρησης. Η κρίσιμη διαφορά είναι ότι, σε αντίθεση με το 2021, δεν υπάρχει δημόσια απόδειξη σκόπιμης κρατικής χαλάρωσης. Ο ίδιος ο Πέδρο Σάντσεθ απέφυγε να κατηγορήσει ευθέως το Ραμπάτ, επιμένοντας ότι η συνεργασία με το Μαρόκο είναι «πιστή» και ρίχνοντας το βάρος στις μαφίες (Le Monde).

Η ιταλική απειλή που δεν έχει νομικό βάθρο

Η Ιταλία της Τζόρτζια Μελόνι, με τη Φινλανδία στο πλευρό της, μίλησε για «αναστολή της Σένγκεν με την Ισπανία». Νομικά, αυτό δεν υφίσταται: κανένα κράτος δεν μπορεί να αποβάλει μονομερώς άλλο από τη Σένγκεν (EUR-Lex). Το μόνο πραγματικό εργαλείο είναι η προσωρινή επαναφορά ελέγχων στα δικά της εσωτερικά σύνορα, ως έσχατο μέτρο και για περιορισμένο χρόνο (European Commission). Για τον Έλληνα ταξιδιώτη αυτό δεν σημαίνει νέα βίζα, αλλά ενδεχομένως ελέγχους ταυτότητας και καθυστερήσεις σε ορισμένες διαδρομές. Οι Βρυξέλλες, μέσω του επιτρόπου Μετανάστευσης Μάγκνους Μπρούνερ, στάθηκαν δίπλα στη Μαδρίτη προσφέροντας ενίσχυση μέσω της ευρωπαϊκής συνοριοφυλακής Frontex, που στηρίζει τα κράτη με προσωπικό και εξοπλισμό χωρίς να αντικαθιστά την εθνική αρμοδιότητα (Sur in English).

Η πραγματική μάχη, όμως, είναι εσωτερική ισπανική. Ο Σάντσεθ, που μόλις οριστικοποίησε τη νομιμοποίηση περίπου 500.000 μεταναστών χωρίς έγγραφα (To Brief), μίλησε τώρα από τη Θέουτα για «παραβίαση της εδαφικής ακεραιότητας της Ισπανίας» (El País). Η αντιπολίτευση, το Λαϊκό Κόμμα και το ακροδεξιό Vox, συνδέει ευθέως την κρίση με τη νομιμοποίηση, μιλώντας για «efecto llamada», το φαινόμενο δηλαδή που τραβά νέες ροές (eldiario.es).

Η κυβέρνηση απαντά ότι το πρόγραμμα αφορά μόνο όσους ζούσαν ήδη στην Ισπανία πριν από την 1η Ιανουαρίου, όχι όσους πέρασαν τώρα τον κυματοθραύστη του Τάραχαλ. Η Θέουτα δεν ακυρώνει νομικά τη νομιμοποίηση, αλλά την εκθέτει στο πιο τοξικό της τεστ. Ο Σάντσεθ επιβιώνει πολιτικά μόνο αν πείσει ότι η ένταξη όσων ήδη ζουν στη χώρα δεν σημαίνει ανοιχτό σύνορο για όσους έρχονται. Αυτή η διάκριση δεν κρίνεται στα σύνορα, αλλά στα δικαστήρια και στις κάλπες.