Συνομιλίες για την Ουκρανία: η Ευρώπη εκτός τραπεζιού

Οι ΗΠΑ φέρνουν αύριο Τρίτη και την Τετάρτη Ρώσους και Ουκρανούς στο Άμπου Ντάμπι, σε συνομιλίες σε επίπεδο αξιωματούχων για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία (Axios). Πρώτο θέμα είναι οι εγγυήσεις ασφαλείας, δηλαδή οι δεσμεύσεις για το ποιος θα προστατεύει την Ουκρανία, και πώς, αν η Ρωσία επιτεθεί ξανά μετά από μια συμφωνία (EFE). Οι Ευρωπαίοι θα βρίσκονται στην πόλη, αλλά ο επικεφαλής Ουκρανός διαπραγματευτής Ρουστέμ Ουμέροφ ανακοίνωσε ότι θα τους συναντά χωριστά από το τραπέζι με τη Ρωσία (Suspilne, POLITICO).

Τον Ιούνιο ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι ζητούσε με ανοιχτή επιστολή απευθείας συνάντηση με τον Βλαντίμιρ Πούτιν (To Brief)· πέντε μήνες μετά, η συζήτηση έχει περάσει από το αν θα μιλήσουν στο τι θα περιέχει μια συμφωνία. Τον γύρο προανήγγειλε ο ειδικός απεσταλμένος του Λευκού Οίκου Στιβ Γουίτκοφ, και ανώτερος Αμερικανός αξιωματούχος είπε ότι τις ΗΠΑ θα εκπροσωπήσουν ο ίδιος και ο Τζάρεντ Κούσνερ (Axios). Η Μόσχα στέλνει τον Βλαντίμιρ Μεντίνσκι ως επικεφαλής, μαζί με δύο υφυπουργούς Εξωτερικών (Politico).

Τι σημαίνει εγγύηση στην πράξη

Ο Ζελένσκι έχει περιγράψει τι ζητά. Σε συνέντευξη της 25ης Οκτωβρίου είπε ότι προτιμά το ΝΑΤΟ, αλλά βλέπει δύο εναλλακτικές: εγγύηση των ΗΠΑ, μόνων ή μαζί με Ευρωπαίους, με μηχανισμό αντίστοιχο του Άρθρου 5 (η ρήτρα ότι επίθεση σε έναν είναι επίθεση σε όλους), ή δέσμευση της κυρίως ευρωπαϊκής «Συμμαχίας των Προθύμων» με αμερικανική στήριξη και πιθανό ξένο στρατιωτικό απόσπασμα στο ουκρανικό έδαφος (UNIAN). Και στις δύο περιπτώσεις θέλει να ορίζεται εκ των προτέρων ποιος θα ενεργήσει, πότε και με ποια μέσα (AP). Θέλει επίσης να κρατήσει στρατό έως 800.000 ανδρών (UNIAN).

Η Μόσχα υποστηρίζει ότι οι εγγυήσεις μπορούν να είναι μόνο αμοιβαίες, και ο υφυπουργός Εξωτερικών Αλεξάντρ Γκρούσκο θέτει ως όρους να αποκλειστούν η ένταξη της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ και η εγκατάσταση ξένων στρατευμάτων στο έδαφός της (RBC). Το απόσπασμα που ζητά ο Ζελένσκι είναι ακριβώς αυτό που ο Γκρούσκο ζητά να αποκλειστεί.

Η Ουάσιγκτον, από την πλευρά της, δεν έχει αναλάβει δημόσια καμία στρατιωτική υποχρέωση. Ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο μίλησε για αρχικές σκέψεις και είπε ότι «τίποτα δεν έχει οριστικοποιηθεί» (IANS). Το περίγραμμα που παρουσίασε ο Κούσνερ στις 5 Νοεμβρίου προβλέπει διαβουλεύσεις, διαύλους επικοινωνίας σε κρίση και μέτρα μείωσης του κινδύνου κλιμάκωσης, χωρίς ρήτρα που να ορίζει αμερικανική απάντηση σε νέα επίθεση (RFE/RL). Η Ουκρανία έχει ξαναπάρει τέτοιες διαβεβαιώσεις: το Μνημόνιο της Βουδαπέστης του 1994 δεν είχε ρήτρα άμυνας και δεν απέτρεψε ούτε το 2014 ούτε το 2022 (PILPG).

Η διστακτικότητα έχει εξήγηση. Όπως σημειώνει το ουκρανικό ερευνητικό Κέντρο Ραζουμκόφ, η δέσμευση για άμεση στρατιωτική συνδρομή σημαίνει κίνδυνο σύγκρουσης με πυρηνική δύναμη, και γι' αυτό τα κράτη την αποφεύγουν (Razumkov Centre). Στο κρίσιμο σημείο, ποιος πολεμά αν η Ρωσία επιτεθεί ξανά, κανείς δεν έχει απαντήσει δημόσια.

Πού είναι η Ευρώπη

Ο Γάλλος υπουργός Εξωτερικών Ζαν-Νοέλ Μπαρό είπε την Κυριακή ότι καμία συμφωνία με συνέπειες για την ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφάλειας δεν μπορεί «να σχεδιαστεί ή καν να συζητηθεί» χωρίς τους Ευρωπαίους, και ότι η Γαλλία θα είναι στο Άμπου Ντάμπι (RTL). Αξιωματούχος της ΕΕ είπε μια μέρα αργότερα ότι οι Ευρωπαίοι δεν θα κάθονται στο τριμερές τραπέζι (POLITICO).

Ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου Ντμίτρι Πεσκόφ το διατύπωσε από την άλλη πλευρά: το τραπέζι είναι τριμερές, και ΗΠΑ και Ουκρανία έχουν δικούς τους διαύλους με τους Ευρωπαίους (DW). Η ευρωπαϊκή φωνή φτάνει έτσι μόνο μέσω Κιέβου και Ουάσιγκτον, και η Μόσχα κρατά έξω από την αίθουσα τα κράτη που θα έστελναν τα στρατεύματα τα οποία απορρίπτει.

Η ΕΕ στέλνει κοινή ομάδα με τον Μπιορν Ζάιμπερτ, από το γραφείο της προέδρου της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, και την Άννα-Μαρία Μπούρα, σύμβουλο του προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα· συνάντησή τους με τους Ρώσους δεν έχει συμφωνηθεί (Euronews). Το ποιος μιλά για την Ένωση δεν έχει καν κριθεί: η Ιταλίδα πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι ζήτησε από τον Κόστα να αποφασιστεί έως τον Δεκέμβριο «ποιος κάθεται στο τραπέζι εκπροσωπώντας την ΕΕ και με ποια εντολή», κι εκείνος απάντησε ότι την ΕΕ εκπροσωπούν τα θεσμικά της όργανα (La Repubblica).

Η μία εναλλακτική του Ζελένσκι περνά από ευρωπαϊκές δεσμεύσεις και η άλλη από στρατεύματα της Συμμαχίας των Προθύμων· οι Ευρωπαίοι που θα τα έδιναν δεν έχουν στο Άμπου Ντάμπι ούτε θέση στο τραπέζι ούτε συμφωνημένη εντολή να μιλήσουν. Το ερώτημα της Μελόνι το χρωστά το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο τον Δεκέμβριο.