Εκεχειρία ζητά ο Ζελένσκι, συνθηκολόγηση η Μόσχα

Η Ουάσιγκτον απαιτεί γρήγορο πολιτικό αποτέλεσμα στην Ουκρανία μέσα στον Ιούνιο, και αυτή η πίεση είναι ο λόγος που ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι έκανε χθες την πιο άμεση κίνηση από την αρχή του πολέμου. Με ανοιχτή επιστολή κάλεσε τον Βλαντίμιρ Πούτιν σε απευθείας συνάντηση σε ουδέτερο έδαφος (RBC Ukraine). Το Κίεβο ρίχνει στο τραπέζι ένα συγκεκριμένο πακέτο όρων ακριβώς για να μην του επιβληθεί ξένο χρονοδιάγραμμα τερματισμού.

Τι ζητά: πλήρη κατάπαυση πυρός όσο κρατούν οι διαπραγματεύσεις, με αφετηρία τη σημερινή γραμμή του μετώπου. Ανταλλαγή αιχμαλώτων «όλοι για όλους». Επιστροφή των Ουκρανών αμάχων και των παιδιών που μεταφέρθηκαν στη Ρωσία. Και συμμετοχή ΗΠΑ και Ευρώπης, ώστε η διαδικασία να κλειδώσει σε εγγυήσεις ασφαλείας (Reuters). Το Κίεβο το παρουσιάζει ως «σοβαρή και ουσιαστική πρόταση» με εφαρμόσιμα βήματα, όχι ως γενική έκκληση ειρήνης.

Πρώτα εκεχειρία ή πρώτα συνθηκολόγηση;

Η πραγματική σύγκρουση δεν είναι για το «αν» θα γίνει διάλογος, αλλά για τη σειρά. Ο Ζελένσκι θέλει πρώτα εκεχειρία και μετά διαπραγμάτευση. Η Μόσχα θέλει το αντίστροφο.

Η απάντηση του Κρεμλίνου ήταν ελεγχόμενη αντιπρόταση, όχι αποδοχή. Ο εκπρόσωπος Ντμίτρι Πεσκόφ είπε ότι ο Πούτιν δεν είχε καν διαβάσει ακόμη την επιστολή και ότι, αν ο Ζελένσκι θέλει να μιλήσει, «μπορεί να έρθει στη Μόσχα ανά πάσα στιγμή» (RIA). Μια πρόσκληση στην πρωτεύουσα του αντιπάλου δεν είναι διάλογος ίσων. Είναι κλήση για συνθηκολόγηση. Ο Πούτιν μίλησε για διευθέτηση «στη βάση» των συμβιβασμών που είχε συζητήσει με τον Τραμπ στο Ανκορέιτζ, χωρίς να αποκαλύψει το πακέτο (Interfax · RIA). Και ξεκαθάρισε ότι δεν χρειάζεται καμία παύση των εχθροπραξιών για να αρχίσουν συνομιλίες (Interfax), απορρίπτοντας δηλαδή ακριβώς αυτό που ζητά πρώτο το Κίεβο.

Η Ουάσιγκτον στάθηκε θετική στην εικόνα, λιγότερο στην ουσία. Ο Τραμπ είπε ότι θα ήταν «υπέροχο» να συναντηθούν οι δύο ηγέτες και ότι «πρέπει να το κλείσουν», προσθέτοντας ότι και οι δύο πλευρές οφείλουν να κάνουν συμβιβασμούς, χωρίς να πει ποιους (RTE). Λίγο νωρίτερα, ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο είχε παραδεχθεί στο Κογκρέσο ότι οι συνομιλίες έχουν βαλτώσει και ότι ειδικά η Ρωσία δεν δείχνει διάθεση για παραχωρήσεις (anews).

Ποιος θα φυλάει την εκεχειρία

Εδώ κρύβεται το αδύναμο σημείο της πρότασης. Μια κατάπαυση πυρός δεν αρκεί να ανακοινωθεί. Χρειάζεται μηχανισμό επαλήθευσης: παρατηρητές στο πεδίο, τεχνική επιτήρηση, καταγραφή παραβιάσεων και κόστος για όποιον παραβιάζει. Ρεαλιστικά, ο μόνος έτοιμος μηχανισμός είναι υβριδικός. Ο ΟΑΣΕ (Οργανισμός για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη) έχει την εμπειρία πεδίου από την Ουκρανία, ενώ οι ΗΠΑ διαθέτουν τα ισχυρότερα μέσα δορυφορικής επιτήρησης (OSCE). Το πρόβλημα είναι σταθερό: η Ρωσία παραδοσιακά μπλοκάρει την πλήρη πρόσβαση και την απόδοση ευθυνών. Χωρίς αυτά, μια εκεχειρία μετατρέπεται απλώς σε χρόνο ανασύνταξης.

Υπάρχει και η διάσταση που λείπει εντελώς από το τραπέζι. Οι άνθρωποι πάνω στους οποίους θα εφαρμοστεί η συμφωνία δεν έχουν φωνή σε αυτή τη φάση: πρόσφυγες, εκτοπισμένοι και οικογένειες αγνοουμένων, που η OHCHR (Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα) καταγράφει ότι αντιμετωπίζουν εμπόδια επιστροφής στα κατεχόμενα (OHCHR). Η ΕΕ κάνει λόγο για σχεδόν 20.500 παιδιά που μεταφέρθηκαν στη Ρωσία βάσει ουκρανικών εκτιμήσεων (EEAS). Μια παύση πυρός δεν επιστρέφει κανένα από αυτά αυτόματα.

Η επιστολή δεν ήρθε από το πουθενά. Δύο ημέρες νωρίτερα, ουκρανικά drones έπληξαν στόχους στην περιοχή της Αγίας Πετρούπολης ενώ άνοιγε το Διεθνές Οικονομικό Φόρουμ της Αγίας Πετρούπολης (SPIEF), η οικονομική βιτρίνα του Πούτιν, μήνυμα ότι το Κίεβο χτυπά πάνω από χίλια χιλιόμετρα μακριά (ISW). Ο Ζελένσκι ήρθε στο τραπέζι με αυξημένο διαπραγματευτικό βάρος και το εξαργυρώνει.

Για την Αθήνα, το διακύβευμα στον Δνείπερο είναι νομικό και υπαρξιακό. Η επίσημη ελληνική γραμμή στηρίζει άμεση, πλήρη και άνευ όρων κατάπαυση πυρός, και στο Συμβούλιο Ασφαλείας η Αθήνα τόνισε ότι κάθε παραβίαση κρατικών συνόρων από αέρα, θάλασσα ή ξηρά παραβιάζει τον Χάρτη του ΟΗΕ (UN Press). Αν όμως η Δύση αποδεχθεί πολιτικά ένα πάγωμα της κατοχής με αφετηρία τη «σημερινή γραμμή του μετώπου», χωρίς καθαρή αρχή αποκατάστασης, καθιερώνεται ένα προηγούμενο: ότι η αλλαγή συνόρων με τη βία γίνεται τετελεσμένο. Είναι ακριβώς το επιχείρημα που η Ελλάδα χτίζει επί δεκαετίες απέναντι στην Άγκυρα για την Κύπρο. Μια συνθηκολόγηση στον Δνείπερο μπορεί να γραφτεί στη νομική γλώσσα που αύριο θα διαβάζεται στη Λευκωσία.