Οκτάωρη κατάθεση Ζάκερμπεργκ: Η Meta δικάζεται για «ελαττωματικό προϊόν» που εθίζει παιδιά

Μέχρι πρόσφατα, αν ένα παιδί αυτοτραυματιζόταν αφού είδε σχετικό περιεχόμενο στο Instagram, η νομική απάντηση ήταν σχεδόν πάντα η ίδια: «Δεν ευθυνόμαστε για το τι ανεβάζουν οι χρήστες». Αυτή η εποχή, πιθανότατα, τελείωσε. Ο Μαρκ Ζάκερμπεργκ κατέθεσε για οκτώ ώρες ενώπιον ενόρκων στο Λος Άντζελες — η πρώτη φορά που CEO εταιρείας τεχνολογίας αντιμετωπίζει jury για τη βλάβη που προκαλούν τα προϊόντα του σε παιδιά (ABC News).

Η δίκη δεν αφορά κάποιο ακραίο βίντεο ή μια συγκεκριμένη ανάρτηση. Αφορά τον ίδιο τον σχεδιασμό — infinite scroll, αλγοριθμικές προτάσεις, ειδοποιήσεις που μιμούνται κουλοχέρηδες. Ακριβώς όπως η καπνοβιομηχανία δεν κρίθηκε για ένα συγκεκριμένο τσιγάρο αλλά για το ότι σχεδίαζε εξαρτησιογόνα προϊόντα ενώ γνώριζε τις συνέπειες, η Meta κρίνεται τώρα ως κατασκευαστής ελαττωματικού προϊόντος (Social Media Victims Law).

Τα έγγραφα που βαραίνουν

Τα πιο καταδικαστικά στοιχεία δεν ήρθαν από εξωτερικούς ερευνητές, αλλά από τα ίδια τα αρχεία της Meta. Το εσωτερικό πρόγραμμα «Project MYST» — μια έρευνα σε 1.000 εφήβους που η εταιρεία ποτέ δεν δημοσίευσε — κατέληξε σε δύο ευρήματα-δυναμίτη: πρώτον, ότι οι γονεϊκοί έλεγχοι δεν λειτουργούν στην πράξη, και δεύτερον, ότι τα παιδιά που ήδη αντιμετωπίζουν δυσκολίες γίνονται πιο εύκολα εξαρτημένα (TechCrunch). Ο CEO του Instagram, Adam Mosseri, ρωτήθηκε στο δικαστήριο για το Project MYST. Απάντησε ότι «δεν το θυμόταν».

Εσωτερικό email του 2018: «Αν θέλουμε να κερδίσουμε τους εφήβους, πρέπει να τους φέρουμε ως tweens» — δηλαδή 10-12 ετών (NHPR). Υπάλληλοι χαρακτήριζαν αυτή τη στρατηγική «αηδιαστική». Άλλοι έγραφαν ότι το Instagram είναι «σαν ναρκωτικό» και η εταιρεία «βασικά dealers» (LA Times). Ο Ζάκερμπεργκ, αντιμέτωπος με email του 2015 που έθετε στόχο αύξηση χρόνου χρήσης 12%, ισχυρίστηκε ότι ήταν «brainstorming» — αλλά τα εσωτερικά milestones του 2022 εξακολουθούσαν να στοχεύουν σε αύξηση του ημερήσιου χρόνου στα 46 λεπτά.

Γιατί αυτή η δίκη αλλάζει τα πάντα

Η δικαστής Carolyn Kuhl έκρινε κάτι πρωτοφανές: το Section 230 — ο νόμος που προστάτευε τις πλατφόρμες από ευθύνη για τρεις δεκαετίες — δεν καλύπτει τον εθιστικό σχεδιασμό. Η αγωγή προχωρά ως υπόθεση «ελαττωματικού προϊόντος», ακριβώς σαν ελαττωματικό αυτοκίνητο ή τσιγάρο (Qz.com). Πίσω από αυτή τη μία υπόθεση περιμένουν πάνω από 1.600 παρόμοιες αγωγές — από οικογένειες, σχολικές περιφέρειες, 42 πολιτείες. Η Meta προειδοποίησε τους επενδυτές της ότι οι αποζημιώσεις μπορεί να φτάσουν «δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια» (France24).

Η Ελλάδα στο κάδρο: Η χώρα βρίσκεται «πολύ κοντά» σε απαγόρευση social media για κάτω των 15 ετών, μέσω εφαρμογής «Kids Wallet» για επαλήθευση ηλικίας — μέρος ευρύτερου ευρωπαϊκού κύματος, από την Αυστραλία μέχρι τη Γαλλία, που ήδη αμφισβητεί τον «εθιστικό σχεδιασμό» του TikTok.

Η απόφαση αναμένεται τέλη Μαρτίου. Αλλά ανεξάρτητα από την έκβαση, κάτι έχει ήδη αλλάξει: η συζήτηση δεν είναι πια για το αν τα social media «επηρεάζουν» τα παιδιά. Είναι για το αν οι εταιρείες που τα σχεδίασαν φέρουν ευθύνη κατασκευαστή — ακριβώς όπως η Philip Morris για τα τσιγάρα.