Ακυρώσεις φορτίων του Κατάρ σπρώχνουν ψηλά το ευρωπαϊκό αέριο

Το Κατάρ, ένας από τους μεγαλύτερους προμηθευτές φυσικού αερίου στον κόσμο, έστειλε στους πελάτες του μόλις 18 φορτία το πρώτο εξάμηνο του πολέμου Ιράν-ΗΠΑ, έναντι 509 την ίδια περίοδο πέρυσι (Reuters, PortNews). Πρόκειται για υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG), αέριο ψυγμένο στους -162°C ώστε να ταξιδέψει με πλοίο εκεί όπου δεν φτάνει αγωγός. Η αιτία βρίσκεται στα Στενά του Ορμούζ, τον θαλάσσιο λαιμό του Κόλπου που εδώ και μήνες έπαψε να είναι ασφαλής δίοδος (To Brief). Γι' αυτό η ευρωπαϊκή χονδρική τιμή του αερίου άγγιξε σήμερα, πρώτη φορά από τις αρχές του 2023, τα 70 ευρώ τη μεγαβατώρα (euronews). Και γι' αυτό ο επόμενος χειμώνας απειλεί να βγει ακριβότερος και για τα ελληνικά νοικοκυριά.

Το πετρέλαιο έχει αρχίσει σιγά σιγά να βρίσκει δρόμο. Το αέριο όχι, και ο λόγος είναι καθαρά υλικός. Το αργό μπορεί να παρακάμψει εν μέρει τον Ορμούζ από τη στεριά: η Σαουδική Αραβία το στέλνει με αγωγό προς την Ερυθρά Θάλασσα, τα Εμιράτα προς τη Φουτζάιρα, με εφεδρεία που η Διεθνής Υπηρεσία Ενέργειας (IEA) εκτιμά σε 3,5 έως 5,5 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα (IEA). Το καταριανό LNG δεν έχει τέτοια βαλβίδα. Φορτώνεται αποκλειστικά στο Ρας Λαφάν, μέσα στον Κόλπο, σε εξειδικευμένα κρυογενικά πλοία που είναι λίγα και ακριβά, και κάθε φορτίο πρέπει να διασχίσει τον Ορμούζ για να βγει στον ωκεανό (CNBC). Κανένας αγωγός δεν σηκώνει τους ίδιους όγκους. Γι' αυτό η επιστροφή του πετρελαίου δεν φέρνει πίσω το αέριο.

Πώς μοιάζει αυτό στην πράξη; Η ιταλική Edison, που προμηθεύεται καταριανό LNG για τη νότια Ευρώπη, ανακοίνωσε στις 28 Αυγούστου ότι η QatarEnergy επικαλέστηκε ξανά ρήτρα ανωτέρας βίας (force majeure), τη συμβατική διέξοδο που επιτρέπει σε έναν προμηθευτή να μην παραδώσει όταν κάτι εκτός ελέγχου του τον εμποδίζει. Από τον Απρίλιο τα ακυρωμένα φορτία έφτασαν τα 29, με τη διακοπή να τραβάει πλέον ως τις αρχές Νοεμβρίου (Edison, Il Sole 24 Ore). Η εταιρεία αντικατέστησε τα 21· τα υπόλοιπα 8 μένουν ακάλυπτα, και όσα βρέθηκαν δεν βρέθηκαν φθηνά, αγοράστηκαν στην ίδια ακριβή αγορά όπου Ευρώπη και Ασία δίνουν πλέον μάχη για κάθε ελεύθερο φορτίο.

Εκεί ακριβώς είναι το πρόβλημα. Τα ευέλικτα φορτία, κυρίως αμερικανικά, ταξιδεύουν προς όποιον προσφέρει το καλύτερο καθαρό τίμημα. Από τον Μάρτιο ως τον Ιούλιο οι αμερικανικές αποστολές προς την Ασία τριπλασιάστηκαν και ξεπέρασαν, πρώτη φορά, τις παραδόσεις προς την Ευρώπη (Envirotec). Η ασιατική τιμή spot εκτινάχθηκε γύρω στα 23 δολάρια ανά MMBtu (η μονάδα με την οποία τιμολογείται το αέριο), σχεδόν διπλάσια από τα περίπου 12 δολάρια πέρυσι το καλοκαίρι (Engine, Energy Connects).

Ακόμη και η Κίνα, ο μεγαλύτερος αγοραστής LNG στον κόσμο, τραβήχτηκε πίσω: οι εκτιμήσεις δείχνουν τις εισαγωγές της τον Αύγουστο περίπου 18% χαμηλότερα από πέρυσι, επειδή οι τιμές έγιναν απαγορευτικές (Yahoo Finance). Κι όταν αποσύρεται ο ισχυρότερος αγοραστής, οι πιο αδύναμοι εκτοπίζονται πρώτοι. Το Πακιστάν αναγκάστηκε να πληρώσει ένα έκτακτο φορτίο 20,70 δολάρια ανά MMBtu, σχεδόν διπλάσια από τα μακροχρόνια συμβόλαιά του, και έκλεισε δύο μονάδες λιπασμάτων για να στρέψει το αέριο στην ηλεκτροπαραγωγή (Moneycontrol, CSIS).

Για την Ελλάδα ο δρόμος είναι έμμεσος, αλλά υπαρκτός. Πάνω από έξι στα δέκα κυβικά αερίου που εισάγει πλέον η χώρα φτάνουν ως LNG, μέσω της Ρεβυθούσας και του πλωτού τερματικού στην Αλεξανδρούπολη, και τέσσερα στα πέντε κυβικά που καίει η χώρα πηγαίνουν στην ηλεκτροπαραγωγή (The Green Tank). Το ακριβό LNG περνά στη χονδρική τιμή του ρεύματος τις ώρες που το αέριο γίνεται το καύσιμο που κλείνει την αγορά, η «οριακή» μονάδα που ορίζει την τιμή για όλους. Φάνηκε μέσα στον Αύγουστο: στις 15, με τις ανανεώσιμες στα δύο τρίτα του μείγματος, η μεγαβατώρα βγήκε 93,9 ευρώ (newmoney)· στις 21, με το αέριο ανεβασμένο, τιμολογήθηκε 162,7 ευρώ (energymag).

Πόσο γρήγορα φτάνει αυτό στον λογαριασμό εξαρτάται από το τιμολόγιο: άμεσα στα δυναμικά, με καθυστέρηση στα πράσινα, που κλειδώνουν την τιμή μία φορά τον μήνα (To Brief). Ο υφυπουργός Ενέργειας Νίκος Τσάφος υποστηρίζει ότι οι ανανεώσιμες κρατούν την ελληνική χονδρική 15 έως 30 ευρώ κάτω από τη γύρω περιοχή (Euro2day, The TOC).

Ακριβώς επειδή το καταριανό αέριο δεν επιστρέφει, το βάρος πέφτει στις αποθήκες. Στις 31 Αυγούστου οι ευρωπαϊκές αποθήκες ήταν γεμάτες κατά 64,7% (euronews), το χαμηλότερο επίπεδο 13 ετών για την εποχή, με τη Γερμανία και την Ολλανδία να τραβούν τον μέσο όρο κάτω (The Guardian). Για να φτάσουν στον ευρωπαϊκό στόχο του 90% (EUR-Lex) λείπουν περίπου 28 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα, σχεδόν το ένα τέταρτο της αποθηκευτικής χωρητικότητας της ΕΕ. Ακόμη και για το 80%, η Montel υπολογίζει ότι η Ευρώπη χρειάζεται πάνω από 140 φορτία LNG τον μήνα, όταν την άνοιξη έφταναν περίπου 105 (Envirotec). Το σημερινό άλμα της χονδρικής είναι ακόμη προειδοποίηση στους δείκτες, όχι λογαριασμός. Αλλά το περιθώριο λάθους έχει στενέψει: ένας ψυχρός Νοέμβριος ή μια νέα διακοπή φορτίων, και η προειδοποίηση γίνεται το ποσό που πληρώνουν τα νοικοκυριά.