Μετά τη Θέουτα, Ισπανία ζητά μοίρασμα βάρους, 22 απαντούν με σύνορα

Στη Θέουτα, τον ισπανικό θύλακα στην ακτή του Μαρόκου, 862 ασυνόδευτοι ανήλικοι βρέθηκαν υπό την κηδεμονία μιας πόλης που διαθέτει 29 κανονικές θέσεις φιλοξενίας (Euronews). Αυτή η αναλογία, κοντά στο 3.000%, είναι το αποτύπωμα μιας μαζικής εισόδου δεκάδων χιλιάδων ανθρώπων από το Μαρόκο στα τέλη Ιουλίου. Η κρίση δεν έμεινε τοπική. Μέσα σε λίγες μέρες μετατράπηκε σε ευρωπαϊκή διαμάχη για το ίδιο το νόημα της «αλληλεγγύης» στα σύνορα.

Το ισπανικό υπουργείο Εσωτερικών έδωσε στις 2 Αυγούστου πάνω από 50.000 εισόδους και πάνω από 48.000 επιστροφές στο Μαρόκο (RTVE). Ο απολογισμός νεκρών παραμένει ανοιχτός, από 67 σορούς που ανέφερε η ισπανική τηλεόραση στις 2/8 έως 88 επιβεβαιωμένους από τις αρχές της Θέουτα την επομένη, συν σώματα σε μαροκινά ύδατα.

Οι 48.000 επιστροφές, όμως, δεν αναλύονται δημόσια. Δεν ξέρουμε πόσες ήταν εθελοντικές αναχωρήσεις, πόσες τυπικές απελάσεις και πόσες κάτι άλλο. Αυτό έχει σημασία εξαιτίας μιας απόφασης του ισπανικού Ανωτάτου στις 8 Ιουλίου. Το δικαστήριο έκρινε ότι όποιος μπαίνει κολυμπώντας δεν μπορεί να επιστραφεί συνοπτικά, αλλά μόνο με ατομικό φάκελο, δικηγόρο, διερμηνέα και δικαίωμα αίτησης ασύλου (Poder Judicial). Πόσοι από τους 48.000 έφυγαν χωρίς αυτή τη διαδικασία, δεν έχει δημοσιοποιηθεί.

Τρεις ορισμοί της αλληλεγγύης

Πάνω σε αυτό το πεδίο ξέσπασε το πολιτικό παζάρι. Ο Πέδρο Σάντσεθ έστειλε επιστολή στην Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και στην ιρλανδική προεδρία, ζητώντας έκτακτη σύσκεψη υπουργών Εσωτερικών και κοινή απάντηση. Βασική του θέση, ότι η φύλαξη των εξωτερικών συνόρων είναι «κοινή ευθύνη» όλων, όχι μόνο των χωρών πρώτης γραμμής (elDiario.es). Χωρίς να κατονομάζει κράτη, κατηγόρησε ορισμένες κυβερνήσεις για στάση «εγωιστική, διχαστική και παράνομη», που αντιδρά «από προκατάληψη, ψεύτικες ειδήσεις ή πολιτικό συμφέρον» (Euronews). Ο στόχος του διπλός: να μη μείνει η Μαδρίτη μόνη με τις επιστροφές και να μη γίνει η Θέουτα πρόσχημα για να απομονωθεί η Ισπανία στη Σένγκεν, σε συνέχεια της έκτακτης ευρωπαϊκής σύσκεψης που είχε ήδη προκαλέσει η κρίση (To Brief).

Η απάντηση ήρθε από 22 κυβερνήσεις, με πρωτοβουλία Ιταλίας και Δανίας. Η δική τους επιστολή μιλά επίσης για «αλληλεγγύη», αλλά την ορίζει ως επιβολή. Ζητά ενίσχυση εξωτερικών συνόρων, ταχύτερες επιστροφές, χτύπημα στα δίκτυα διακινητών και απομάκρυνση των «παραγόντων έλξης», δηλαδή πολιτικών που θεωρούνται ότι προσελκύουν μετανάστες. Και προειδοποιεί ότι, «όπου χρειαστεί», οι υπογράφοντες είναι έτοιμοι να επαναφέρουν προσωρινούς εσωτερικούς ελέγχους στη Σένγκεν (ANSA). Μεταξύ των υπογραφόντων, η Ελλάδα. Οι απόντες, σημαντικοί: Ισπανία, Γαλλία, Πορτογαλία. Το νόημα της κίνησης είναι ότι αφήνει στη Μαδρίτη το άμεσο επιχειρησιακό κόστος να κρατήσει το σύνορο, ενώ κρεμά από πάνω της την απειλή ελέγχων αν κάποιοι κινηθούν προς τον Βορρά.

Η Κομισιόν επέλεξε την τρίτη γραμμή, που στην πράξη πλησιάζει τη δεύτερη. Η φον ντερ Λάιεν επαίνεσε τη διαχείριση Ισπανίας-Μαρόκου, αλλά η ουσία της προσφοράς της ήταν επιχειρησιακή: η Frontex, η Europol και η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Υποστήριξης για το Άσυλο (EUAA) «έτοιμες να βοηθήσουν», ενισχυμένη φύλαξη, φυσικά εμπόδια όπου χρειάζεται και περισσότερη συνεργασία με το Ραμπάτ (Politico). Κανένας νέος δεσμευτικός μηχανισμός αλληλεγγύης για τη Θέουτα δεν ενεργοποιήθηκε. Ο μηχανισμός του νέου Συμφώνου Μετανάστευσης, με τις μετεγκαταστάσεις και τα 600 εκατ. ευρώ ετησίως, είναι ετήσιος και δομημένος, όχι κουμπί που πατιέται σε 24 ώρες (Ευρωπαϊκή Επιτροπή).

Δύο σημεία θέλουν προσοχή, γιατί η πολιτική τα πιέζει προς έτοιμα συμπεράσματα. Το Μαρόκο παρουσιάζει την κρίση ως έργο διακινητών και φημών. Δεν εντοπίστηκε δημόσιο έγγραφο που να αποδεικνύει ότι το Ραμπάτ οργάνωσε τη διέλευση, παρά το ισχυρό προηγούμενο του 2021, όταν 10.000 άνθρωποι πέρασαν εν μέσω της διαμάχης για τη Δυτική Σαχάρα (The Guardian). Και οι φερόμενες προειδοποιήσεις των μυστικών υπηρεσιών παραμένουν διαρροές έναντι κυβερνητικών διαψεύσεων, χωρίς δημόσιο τεκμήριο (El Periódico).

Για την Αθήνα, η συνάφεια δεν είναι ότι η Θέουτα στέλνει κόσμο στον Έβρο ή στην Κρήτη. Είναι ότι η Ελλάδα ανήκει στο μπλοκ που επαναορίζει την αλληλεγγύη ως πολιτική με προτεραιότητα την επιβολή, στην ίδια γραμμή με το νέο εθνικό της πλαίσιο για επιστροφές και κόμβους σε τρίτες χώρες (Υπουργείο Μετανάστευσης). Κάθε φορά που μια χώρα πρώτης γραμμής θα ζητά μοίρασμα βάρους, αυτό είναι το προηγούμενο που θα βρίσκει απέναντί της.

Το αποτέλεσμα είναι μετρήσιμο. Η Ισπανία ζήτησε να μοιραστεί η ευθύνη. Οι 22 και η Κομισιόν απάντησαν με περισσότερο έλεγχο, περισσότερη Frontex και περισσότερη συνεργασία με το Μαρόκο. Η λέξη «αλληλεγγύη» ειπώθηκε από όλες τις πλευρές, αλλά το άμεσο βάρος, οι νεκροί, οι 862 ανήλικοι και οι 48.000 επιστροφές, έμεινε στη Μαδρίτη.