Δασμοί Τραμπ σε 60 χώρες με πρόσχημα την «καταναγκαστική εργασία»

Από τις 6 το πρωί ώρα Ελλάδας, τα ελληνικά προϊόντα που ταξιδεύουν προς την Αμερική (ελαιόλαδο, φέτα, ελιές, κρασί, αλουμίνιο) μπαίνουν σε ένα νέο δασμολογικό καθεστώς. Η κυβέρνηση Τραμπ επέβαλε από σήμερα, 24 Ιουλίου 2026 στις 12:01 π.μ. ώρα ανατολικών ΗΠΑ, δασμούς 10% έως 12,5% σε περίπου 60 εμπορικούς εταίρους, με το επιχείρημα ότι δεν ελέγχουν επαρκώς τις εισαγωγές προϊόντων που παράγονται με καταναγκαστική εργασία (Reuters, Supply Chain Dive). Το ελληνικό διακύβευμα δεν είναι μικρό: σύμφωνα με πρόσφατη αποτίμηση, οι εξαγωγές προς τις ΗΠΑ κινούνται γύρω στα 2,6 δισ. ευρώ ετησίως, περίπου το 5% των συνολικών ελληνικών εξαγωγών (OT).

Για να καταλάβει κανείς τι πραγματικά συνέβη, χρειάζεται να δει τι υπήρχε πριν. Το Ανώτατο Δικαστήριο είχε ακυρώσει τους «αμοιβαίους» δασμούς που στηρίζονταν στον νόμο έκτακτης ανάγκης IEEPA. Για να μη μείνει χωρίς εργαλείο, η Ουάσιγκτον επέβαλε ένα προσωρινό «πάτωμα» δασμών 10% για 150 ημέρες, βάσει του Section 122, που έληγε ακριβώς σήμερα. Αντί να το ανανεώσει, ο εμπορικός αντιπρόσωπος Jamieson Greer το αντικατέστησε με νέο εργαλείο: το Section 301 του Trade Act του 1974, χαρακτηρίζοντας τις πρακτικές των εταίρων «unreasonable» και επιβαρυντικές για το αμερικανικό εμπόριο (CRS, USTR).

Εδώ κρύβεται η ουσία. Οι ΗΠΑ έχουν εδώ και σχεδόν έναν αιώνα απαγόρευση εισαγωγής προϊόντων καταναγκαστικής εργασίας (το τελωνείο μπλοκάρει ύποπτα φορτία ή εταιρείες, βάσει του 19 U.S.C. §1307). Αυτό το νέο μέτρο κάνει κάτι διαφορετικό: δεν σταματά συγκεκριμένα φορτία, αλλά επιβάλλει δασμό σε ολόκληρες χώρες (Morgan Lewis). Ο Greer το παρουσίασε ως «την πιο σαρωτική δράση για τα εργασιακά δικαιώματα που έχουν αναλάβει ποτέ οι ΗΠΑ», με τη λογική «είναι καιρός να κάνουν το ίδιο και οι εταίροι μας» (USTR).

Ποιος μπαίνει, ποιος πληρώνει

Οι χώρες χωρίστηκαν σε δύο βαθμίδες. Στο 10% μπήκαν η ΕΕ, ο Καναδάς, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Ινδία, το Μεξικό και άλλοι· στο 12,5% οι εταίροι που κρίθηκαν πιο ανεπαρκείς, με την Κίνα να κατονομάζεται ρητά (NBC, CBS). Το μέτρο καλύπτει εταίρους που αντιστοιχούν στο 99,4% των αμερικανικών εισαγωγών, με εξαιρέσεις για πετρέλαιο, φυσικό αέριο, λιπάσματα και αγαθά που ήδη υπάγονται σε άλλους δασμούς, όπως χάλυβας και αυτοκίνητα (Reuters, BBC). Για ΕΕ, Ιαπωνία, Νότια Κορέα και Ελβετία ο υπολογισμός γίνεται «net of MFN duty»: πάνω στον δασμό του Μάλλον Ευνοούμενου Κράτους (MFN), δηλαδή τον βασικό συντελεστή που ήδη ισχύει για κάθε μέλος του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου, προστίθεται όσο χρειάζεται ώστε το σύνολο να φτάνει, όχι να ξεπερνά, το 10% ή 12,5%.

Νομικά, τον δασμό τον πληρώνει ο Αμερικανός εισαγωγέας στο τελωνείο. Οικονομικά όμως το βάρος μοιράζεται: μέρος στον Αμερικανό καταναλωτή, μέρος στον λιανέμπορο, μέρος στον Έλληνα ή Ευρωπαίο εξαγωγέα που θα αναγκαστεί να ρίξει τιμή για να μη χάσει το συμβόλαιο. Η τελική κατανομή εξαρτάται από το πόσο εύκολα αντικαθίσταται το προϊόν και πόσο δυνατή είναι η μάρκα. Ένα premium ελληνικό ελαιόλαδο απορροφά ευκολότερα ένα 10% απ' ό,τι ένα προϊόν μέσης τιμής που ανταγωνίζεται στο ράφι.

Το «ηθικό» περιτύλιγμα

Η αδυναμία του επιχειρήματος φαίνεται εκεί που θα έπρεπε να είναι πιο δυνατό. Ένα γνήσιο εργαλείο κατά της καταναγκαστικής εργασίας χτυπά συγκεκριμένα φορτία, κλάδους και αλυσίδες με τεκμηρίωση. Ένας οριζόντιος δασμός ανά χώρα τιμωρεί εξίσου προϊόντα χωρίς καμία αποδεδειγμένη σχέση με εξαναγκασμό. Και δεν υπάρχει, στο δημόσιο υλικό, καμία μεθοδολογία που να εξηγεί γιατί μια χώρα παίρνει 10% και μια άλλη 12,5%, ούτε φάκελος ευρημάτων ανά χώρα, ούτε σαφής δρόμος για να αρθεί ο δασμός εφόσον υπάρξει συμμόρφωση. Η Κομισιόν απέρριψε την κατηγορία και ζήτησε από την Ουάσιγκτον να τιμήσει τις δεσμεύσεις της κοινής δήλωσης ΕΕ-ΗΠΑ (Straits Times).

Το μοτίβο είναι πλέον αναγνωρίσιμο. Όταν ένα νομικό κανάλι μπλοκάρει, το ίδιο εργαλείο μεταφέρεται σε άλλο: από τον IEEPA στο Section 122, τώρα στο Section 301. Ο Καναδάς έζησε την πιο σκληρή εκδοχή αυτής της κλιμάκωσης πριν λίγες ημέρες, με χωριστούς δασμούς 50% σε ευρύ φάσμα προϊόντων (To Brief). Πίσω από τη γλώσσα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, οι ΗΠΑ κράτησαν όρθιο ένα δασμολογικό τείχος που τα δικαστήρια είχαν αρχίσει να γκρεμίζουν, και το έντυσαν με έναν μανδύα που κανένας σύμμαχος δεν μπορεί δημόσια να απορρίψει. Η καταναγκαστική εργασία δεν είναι το πρόβλημα που λύνει αυτός ο δασμός· είναι το επιχείρημα που τον κρατά ζωντανό.