Δασμοί 50%: Ο Τραμπ ξεθάβει νόμο του 1930

Ο Ντόναλντ Τραμπ υπέγραψε στις 20 Ιουλίου τρεις προεδρικές πράξεις που επιβάλλουν πρόσθετο δασμό 50% σε μεγάλο εύρος καναδικών προϊόντων, από κρασί και τσιμέντο μέχρι μπαστούνια του χόκεϊ. Το κρίσιμο στοιχείο εδώ είναι το νομικό εργαλείο: μια σχεδόν ξεχασμένη διάταξη του 1930 που του επιτρέπει να παρακάμψει την ίδια τη συμφωνία ελεύθερου εμπορίου που η Ουάσιγκτον υπέγραψε με τους γείτονές της.

Ας αρχίσουμε από το τρικ. Το μέτρο δεν στηρίζεται στα γνωστά, δοκιμασμένα εργαλεία (τα Section 232 ή 301), αλλά στο Section 338 του Tariff Act of 1930, τον νόμο της εποχής Smoot-Hawley που πυροδότησε τον εμπορικό πόλεμο της Μεγάλης Ύφεσης. Η διάταξη επιτρέπει στον πρόεδρο να επιβάλει δασμούς έως 50% όταν κρίνει ότι μια ξένη χώρα κάνει «διάκριση» εις βάρος αμερικανικών προϊόντων (Cornell LII). Νομικοί την περιγράφουν ως εργαλείο-φάντασμα: υπάρχει στο βιβλίο των νόμων εδώ και σχεδόν έναν αιώνα, αλλά δεν χρησιμοποιήθηκε ποτέ στη μεταπολεμική εποχή για πραγματική επιβολή δασμών (KEI, A&O Shearman). Η σημερινή κίνηση μοιάζει να είναι η πρώτη γνωστή ενεργοποίησή της εδώ και δεκαετίες (India Today).

Γιατί αυτή η αρχαιολογία έχει σημασία; Διότι υπάρχει η USMCA (η συμφωνία ΗΠΑ-Μεξικού-Καναδά που αντικατέστησε τη NAFTA), η οποία υποτίθεται ότι εγγυάται προτιμησιακή, συχνά μηδενική δασμολόγηση για τα προϊόντα των τριών χωρών και επιβάλλει οι διαφορές να λύνονται μέσα από τους θεσμοθετημένους μηχανισμούς της (USTR). Εδώ βρίσκεται το ισχυρότερο εύρημα: ο ίδιος ο Λευκός Οίκος δηλώνει ότι οι νέοι δασμοί ισχύουν ανεξάρτητα από την καταγωγή USMCA/CUSMA (White House). Δηλαδή χτυπούν ακριβώς εκείνα τα αγαθά που η συμφωνία υποτίθεται ότι προστατεύει. Το Section 338 δεν καταργεί τυπικά την USMCA. Απλώς τη βάζει στο περιθώριο: πρώτα μπαίνουν οι δασμοί, μετά τρέχει ο Καναδάς στα δικαστήρια.

Η λίστα του παραλόγου και οι πραγματικοί στόχοι

Η επιφάνεια της λίστας φαίνεται τυχαία, σχεδόν κωμική: κρασιά, τσιμέντο, εξοπλισμός χόκεϊ. Οι εξαιρέσεις όμως προδίδουν τη λογική. Εξαιρούνται η ενέργεια, η ποτάσα, τα κρίσιμα ορυκτά και τα ψάρια (France 24), δηλαδή ό,τι θα πλήγωνε άμεσα την αμερικανική παραγωγή. Οι πραγματικοί στόχοι της πίεσης κρύβονται στην αιτιολογία: αυτοκίνητα, αλκοόλ και γαλακτοκομικά. Η Ουάσιγκτον επικαλείται τον καναδικό δασμό 25% σε αμερικανικά οχήματα από τον Απρίλιο του 2025, το μποϊκοτάζ των αμερικανικών ποτών από τις καναδικές επαρχίες, και τον παλιό ισχυρισμό για τη μεταχείριση του αμερικανικού γάλακτος (Boston/AP). Το επιχείρημα πατά, σε μεγάλο βαθμό, πάνω σε καναδικά αντίμετρα που ήρθαν αφού ο ίδιος ο Τραμπ είχε ήδη επιβάλει προηγούμενους δασμούς.

Πού χτυπά πρακτικά; Στα κατονομαζόμενα προϊόντα ο μηχανισμός είναι καθαρός: ένα καναδικό κρασί αξίας εισαγωγής 100 δολαρίων φτάνει στο τελωνείο με κόστος 150, πριν καν μπουν μεταφορικά και περιθώρια. Στο τσιμέντο η πίεση περνά ως κόστος έργου, με καθυστέρηση λόγω αποθεμάτων και συμβολαίων (Investing). Προσοχή όμως στην υπερβολή: τα αυτοκίνητα και η ξυλεία κινούνται ήδη μέσα σε ξεχωριστά καθεστώτα Section 232, όχι στο νέο 50% (Trade Commissioner Service). Και εδώ βρίσκεται ο πραγματικός λογαριασμός: το κόστος των δασμών σπάνια το απορροφά ο ξένος εξαγωγέας. Περνά στους Αμερικανούς εισαγωγείς και, μέσω αυτών, στις τιμές (New York Fed, Tax Foundation).

Το ισχυρότερο επιχείρημα υπέρ είναι ότι πρόκειται για μοχλό εξαναγκασμού: ο Καναδάς εξαρτάται πολύ περισσότερο από την αμερικανική αγορά παρά το αντίστροφο, άρα μια επιθετική απειλή με σαφή έξοδο μπορεί να αποσπάσει παραχωρήσεις ταχύτερα από τις αργές διαδικασίες της USMCA. Στο Οντάριο, ο πρωθυπουργός Νταγκ Φορντ απάντησε ότι ο Καναδάς πρέπει να αντιδράσει «δασμό για δασμό, δολάριο για δολάριο» (Washington Times). Η ομοσπονδιακή κυβέρνηση δεν σχολίασε άμεσα.

Το πραγματικό διακύβευμα ξεπερνά το κρασί και το τσιμέντο. Όταν η ισχυρότερη οικονομία του πλανήτη δείχνει ότι μπορεί να ξεθάψει έναν νόμο του 1930 για να παρακάμψει μια συμφωνία που η ίδια υπέγραψε το 2020, το μήνυμα προς κάθε σύμμαχο (και προς τις Βρυξέλλες) είναι σαφές: οι σύγχρονες εμπορικές συμφωνίες ισχύουν όσο τις ανέχεται ο ισχυρότερος. Αυτό δεν είναι διαπραγμάτευση. Είναι επανατιμολόγηση του πολιτικού κινδύνου για όλους.