Από σύμμαχος, ρυθμιστής: Το αμερικανικό βέτο στο Ισραήλ

Την ανταλλαγή πυραύλων Ιράν-Ισραήλ μετά το πλήγμα στη Νταχίγια την καταγράψαμε ήδη (To Brief). Πίσω από τις εκτοξεύσεις, όμως, κρύβεται μια ασυμμετρία που εξηγεί ποιος πραγματικά αποφασίζει. Από τη μία πλευρά, ένα πακέτο που υπόσχεται στο Ιράν 12 δισ. δολάρια άμεσης ρευστότητας από παγωμένα κεφάλαια (Tasnim, Nournews). Από την άλλη, μια αμερικανική αεράμυνα αξίας 38 δισ. δολαρίων που κρατά όρθιο το Ισραήλ (CRS). Όταν ο Τραμπ είπε δημόσια ότι ο Νετανιάχου «δεν κάνει κουμάντο» και ότι «εγώ τα αποφασίζω όλα», απλώς διάβασε δυνατά το αποτέλεσμα αυτής της ανισορροπίας (Reuters/Internazionale). Για την Ελλάδα, που εξαρτάται από ανοιχτά Στενά του Ορμούζ για να μην εκτιναχθεί ξανά το ενεργειακό κόστος, αυτό το βέτο είναι το πιο σημαντικό κομμάτι της ιστορίας.

Τι περιλαμβάνει η συμφωνία που υπερασπίζεται ο Τραμπ

Δεν πρόκειται για νέο πυρηνικό σύμφωνο. Είναι ενδιάμεσο μνημόνιο που αγοράζει χρόνο: παράθυρο 60 ημερών, παύση πυρών, αποκλιμάκωση στο Ορμούζ και περιορισμένη οικονομική ανακούφιση, με τη μεγάλη διαπραγμάτευση για ουράνιο και κυρώσεις να μετατίθεται (Fortune/AP, CBS). Επιβεβαιωμένο είναι μόνο το πολιτικό πλαίσιο, όχι υπογεγραμμένο κείμενο: άνοιγμα Ορμούζ, χειρισμός του εμπλουτισμένου ουρανίου και πρόσβαση στις βομβαρδισμένες εγκαταστάσεις (ABC). Το Ιράν, πάντως, απορρίπτει τη σύνδεση των 12 δισ. με παράδοση ουρανίου. Εδώ είναι που η συμφωνία μπορεί να σπάσει.

Το βέτο που δεν χρειάζεται υπογραφή

Το αμερικανικό βέτο πάνω στο Ισραήλ δεν είναι νομικό δικαίωμα. Είναι υλική εξάρτηση. Το δεκαετές μνημόνιο ΗΠΑ-Ισραήλ προβλέπει 38 δισ. δολάρια στρατιωτικής βοήθειας, και η αμερικανική νομοθεσία μετά την 7η Οκτωβρίου πρόσθεσε 3,5 δισ., μαζί με άλλα 5,2 δισ. για τον Σιδερένιο Θόλο (Iron Dome), το σύστημα αναχαίτισης David's Sling και το νεότερο αντιπυραυλικό σύστημα λέιζερ Iron Beam (CRS). Πρόκειται για τα συστήματα που κρατούν τους ιρανικούς πυραύλους μακριά από τις ισραηλινές πόλεις. Η Ουάσιγκτον ελέγχει τη ροή των αναχαιτιστών και των πυρομαχικών, και το ίδιο το ισραηλινό υπουργείο Άμυνας συνέδεσε δημόσια την επέκταση παραγωγής του Σιδερένιου Θόλου με αμερικανική χρηματοδότηση (Israel MOD).

Κάθε ισραηλινός πύραυλος που εκτοξεύεται αναπληρώνεται από αμερικανικό απόθεμα. Κάθε ιρανικός πύραυλος που δεν πέφτει σε πολυκατοικία ανακόπτεται από αμερικανικά χρηματοδοτημένο σύστημα. Όταν ο Τραμπ ζητά να σταματήσουν τα πλήγματα που απειλούν τη συμφωνία, δεν παρακαλεί. Κρατά τη στρόφιγγα.

Το χαρτί έναντι του πεδίου

Το χαρτί που κρατά ο Τραμπ συγκρούεται με την πραγματικότητα στο έδαφος. Μετά τις εντολές εκκένωσης της 1ης Ιουνίου, περίπου 200.000 άνθρωποι εκτοπίστηκαν από τα νότια προάστια της Βηρυτού (Axios). Στις 3 Ιουνίου ο ΟΗΕ κατέγραψε 70 ισραηλινές παραβιάσεις εναέριου χώρου, περίπου 24 αεροπορικά πλήγματα και 826 τροχιές πυρών από ισραηλινές θέσεις σε μία μέρα (UN). Για την Τεχεράνη η Νταχίγια δεν είναι λιβανικό επεισόδιο, είναι κεντρικό στοιχείο της αποτροπής της. Ο υπουργός Εξωτερικών Αραγτσί προειδοποίησε ότι επίθεση στη Βηρυτό σημαίνει «πλήρη επανάληψη του πολέμου» (Straits Times), ενώ το ιρανικό ΥΠΕΞ έθεσε τη λιβανική εκεχειρία ως ουσιώδη προϋπόθεση για κάθε συμφωνία με τις ΗΠΑ (Asharq Al-Awsat).

Εδώ φαίνεται το όριο του αμερικανικού φρένου. Η εξάρτηση από τα όπλα δίνει στην Ουάσιγκτον τη δύναμη να καθυστερήσει μια ισραηλινή επιχείρηση, όχι όμως να αλλάξει τον υπολογισμό της Τεχεράνης. Το Ιράν διαθέτει πάνω από 400 κιλά ουρανίου εμπλουτισμένου στο 60%, σύμφωνα με την IAEA (τον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας), και βρίσκεται κοντά σε πυρηνικό κατώφλι (IAEA). Βλέπει τη σύγκρουση ως υπαρξιακή. Το αμερικανικό μοχλό πιάνει τον σύμμαχο, δεν πιάνει τον αντίπαλο.

Μπορεί ένα φρένο που λειτουργεί μέσω λογιστικής όπλων να συγκρατήσει έναν πόλεμο που η Τεχεράνη θεωρεί ζήτημα επιβίωσης; Η Αθήνα, που παραμένει σε «στρατηγική σιωπή» καθώς το ΥΠΕΞ μιλά για κατάπαυση πυρός χωρίς να αγγίζει τις αμερικανικές διευκολύνσεις (MFA), έχει κάθε λόγο να παρακολουθεί την απάντηση. Αν το φρένο κρατήσει, το Ορμούζ μένει ανοιχτό και το ρεύμα φθηνότερο τον χειμώνα. Αν σπάσει, το κόστος του λάθους το πληρώνουμε στο ταμείο.