Volkswagen: λουκέτα σε τέσσερα γερμανικά εργοστάσια στο τραπέζι

Την ώρα που το εποπτικό συμβούλιο της Volkswagen, του μεγαλύτερου κατασκευαστή αυτοκινήτων της Ευρώπης, συνεδρίαζε σήμερα στο Wolfsburg για ένα σχέδιο που μπορεί να κλείσει εργοστάσια και να κόψει δεκάδες χιλιάδες θέσεις, μια φράση που ειπώθηκε χθες έσπασε το πιο βαθιά ριζωμένο ταμπού της γερμανικής βιομηχανίας. Η πρόεδρος της ένωσης αυτοκινητοβιομηχανίας VDA, Hildegard Müller, άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο να επιτραπεί σε ξένους, πιθανόν κινέζους, κατασκευαστές να λειτουργήσουν μη βιώσιμα γερμανικά εργοστάσια, με το σκεπτικό ότι «κάθε εργοστάσιο που μπορούμε να διατηρήσουμε εδώ βοηθά στη διατήρηση θέσεων εργασίας» (Guardian).

Για να καταλάβει κανείς γιατί αυτό μετρά: η VDA δεν είναι ένας τυχαίος φορέας, είναι η φωνή της καρδιάς της γερμανικής οικονομίας. Το να προτείνει, ακόμη και υποθετικά, να περάσει η παραγωγή σε ασιατικά χέρια, μετακινεί τη συζήτηση από το «πώς σώζεται η γερμανική βιομηχανία υπό γερμανικό έλεγχο» στο «πώς σώζεται η παραγωγή, έστω και υπό ξένο έλεγχο». Η κρίση της VW γίνεται έτσι ερώτημα βιομηχανικής κυριαρχίας για ολόκληρη τη χώρα.

Τι μπήκε στο τραπέζι

Ας ξεχωρίσουμε το γεγονός από το σενάριο. Το επιβεβαιωμένο είναι η σημερινή συνεδρίαση και οι κινητοποιήσεις της IG Metall σε περίπου 20 τοποθεσίες του ομίλου στη Γερμανία (WTVB/Reuters). Το σενάριο, που αποδίδεται στον διευθύνοντα σύμβουλο Oliver Blume, μιλά για κλείσιμο τεσσάρων μονάδων: Zwickau και Emden μέσα στην πενταετία, το εργοστάσιο επαγγελματικών οχημάτων στο Hannover το 2032 και τη μονάδα της Audi στο Neckarsulm το 2034, με κίνδυνο για περίπου 40.000 θέσεις στα τέσσερα sites και έως 50.000 παγκοσμίως ως το 2030. Άλλες αναφορές μιλούν για έως 100.000 περικοπές (Yeni Safak). Καμία τελική απόφαση δεν ανακοινώθηκε.

Ο λόγος που δεν ανακοινώθηκε βρίσκεται στην ίδια τη δομή της VW. Στη Γερμανία ισχύει η συνδιοίκηση (Mitbestimmung): οι εργαζόμενοι δεν είναι απλοί αποδέκτες αποφάσεων, έχουν θεσμική θέση στο εποπτικό συμβούλιο. Στη VW αυτό ενισχύεται από τρία φρένα ταυτόχρονα, το εσωτερικό συμβούλιο εργαζομένων, την πανίσχυρη IG Metall και το κρατίδιο της Κάτω Σαξονίας, που κατέχει περίπου 20% των δικαιωμάτων ψήφου (CNBC). Υπάρχει, μάλιστα, και υπογεγραμμένος συμβιβασμός από το 2024: 35.000 περικοπές έως το 2030 με αντάλλαγμα καμία υποχρεωτική απόλυση και κανένα λουκέτο (MarketScreener). Το νέο σχέδιο δεν συγκρούεται μόνο με αριθμούς, συγκρούεται με μια υπογραφή. «Not on our watch», απάντησε η επικεφαλής της IG Metall Christiane Benner, η οποία είναι και αναπληρώτρια πρόεδρος του συμβουλίου.

Γιατί συμβαίνει τώρα

Η πίεση δεν είναι ιδεοληψία της διοίκησης. Η VW χάνει ταυτόχρονα και τους δύο πυλώνες που την κρατούσαν κερδοφόρα. Τα κέρδη από τις κινεζικές κοινοπραξίες έπεσαν από 2,621 δισ. ευρώ το 2023 σε 1,742 δισ. το 2024 (36Kr), ενώ το κόστος-πλεονέκτημα της γερμανικής παραγωγής έχει εξανεμιστεί: η κινεζική ανάπτυξη είναι φθηνότερη, οι μπαταρίες πολύ φθηνότερες και η κάθετη ολοκλήρωση της BYD ρίχνει το κόστος ανά όχημα (IEA). Το σοκ φαίνεται ήδη πέρα από τη VW: οι νέες παραγγελίες της γερμανικής μεταποίησης έπεσαν 11,1% τον Ιανουάριο 2026 (Destatis).

Εδώ κρύβεται το πραγματικό διακύβευμα. Το ερώτημα δεν είναι πια αν η μετάβαση θα πονέσει, αλλά ποιος πληρώνει. Στο σενάριο των λουκέτων, τον λογαριασμό σηκώνουν πρώτοι οι εργαζόμενοι, οι προμηθευτές και οι βιομηχανικές περιοχές. Στο σενάριο της πώλησης σε ξένους, σώζονται περισσότερες θέσεις βραχυπρόθεσμα αλλά μετακινείται εκτός Γερμανίας μέρος της αξίας. Στο σενάριο της κρατικής στήριξης, όπου το Βερολίνο ήδη κινείται με περίπου 10 δισ. ευρώ ετήσιας ενεργειακής ελάφρυνσης για τη βιομηχανία (Bundesregierung), τον λογαριασμό αναλαμβάνει ο γερμανός φορολογούμενος. Και σε καμία από τις τρεις εκδοχές δεν μένουν αμέτοχες οι υπόλοιπες χώρες της ευρωζώνης. Η Γερμανία είναι βασικός εμπορικός εταίρος της Ελλάδας, οπότε ο εγχώριος κίνδυνος είναι έμμεσος, μια ασθενέστερη γερμανική ζήτηση για ευρωπαϊκά ενδιάμεσα αγαθά και υπηρεσίες, όχι άμεσο πλήγμα σε τεκμηριωμένους έλληνες προμηθευτές της VW (To Brief).

Πίσω από τους αριθμούς στέκει κάτι μεγαλύτερο από μια εταιρεία. Όταν ο ίδιος ο φορέας της γερμανικής αυτοκινητοβιομηχανίας εξετάζει να παραδώσει εργοστάσια στους ανταγωνιστές που τον νίκησαν, το μεταπολεμικό μοντέλο εξαγωγικής βιομηχανίας, ισχυρών συνδικάτων και εθνικής παραγωγής δεν αναδιαρθρώνεται. Ρωτά αν έχει μέλλον.