Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία ερευνά σύμβαση τεχνητής νοημοσύνης του υπουργείου Δικαιοσύνης

Ένα σύστημα τεχνητής νοημοσύνης που το υπουργείο Δικαιοσύνης αγόρασε για να βοηθά τους ιατροδικαστές αναγνώρισε, σε δοκιμή, το συκώτι ως καρδιά (thefaq.gr). Το ίδιο εργαλείο προορίζεται να συντάσσει το πρώτο σχέδιο ιατροδικαστικής έκθεσης και την αρχική εκτίμηση για την αιτία θανάτου, κείμενα που μετά καταλήγουν σε εισαγγελείς και αστυνομικούς. Κόστισε 751.635 ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης.

Πόσο συχνά κάνει τέτοια λάθη, κανείς δεν το ξέρει με βεβαιότητα. Επίσημη έκθεση επικύρωσης δεν έχει δημοσιευτεί. Τα τεκμηριωμένα δημόσια στοιχεία μιλούν για σφάλματα που αγγίζουν το 13%, ενώ το νούμερο του 24% κυκλοφορεί ως καταγγελία χωρίς θεσμική επιβεβαίωση (e-peiraias). Δεν είναι λεπτομέρεια. Η ευρωπαϊκή νομοθεσία για την τεχνητή νοημοσύνη κατατάσσει τέτοιες εφαρμογές σε ευαίσθητους δημόσιους τομείς ως υψηλού κινδύνου, ακριβώς επειδή ένα λάθος μπορεί να μπει νωρίς σε έναν φάκελο και να δώσει τεχνολογικό κύρος σε εσφαλμένη κρίση (European Commission).

Πώς ένα tablet έγινε ευρωπαϊκή υπόθεση

Η σύμβαση υπογράφηκε τον Δεκέμβριο του 2023. Προγραμματική σύμβαση του υπουργείου με το Πανεπιστήμιο Πειραιώς και το Εργαστήριο Υπολογιστικής Βιοϊατρικής, για ένα «Ερευνητικό Πληροφοριακό Σύστημα» που με tablet, φωνητική υπαγόρευση και επεξεργασία εικόνας παράγει αυτόματα προσχέδια εκθέσεων (tvxs.gr, ministryofjustice.gr). Δεν προέκυψε από ανοιχτό διαγωνισμό. Χρηματοδοτήθηκε από τη δράση «Ψηφιακός Μετασχηματισμός του Τομέα Δικαιοσύνης» του Ταμείου Ανάκαμψης (ProtoThema, Dnews).

Εκεί ακριβώς ανοίγει η ευρωπαϊκή πόρτα. Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία (EPPO, ο ανεξάρτητος εισαγγελικός θεσμός της ΕΕ που ερευνά εγκλήματα κατά των οικονομικών συμφερόντων της Ένωσης) δεν αγγίζει κάθε ελληνική σύμβαση. Αγγίζει όμως όσες χρηματοδοτούνται από ευρωπαϊκούς πόρους, εφόσον υπάρχει υπόνοια απάτης, διαφθοράς ή κατάχρησης (European Union). Το ευρωπαϊκό χρήμα είναι η γέφυρα που μετατρέπει μια καταγγελία για νεποτισμό και αποτυχημένο λογισμικό σε δυνητικό ευρωπαϊκό έλεγχο. Η χρηματοδότηση από μόνη της δεν θεμελιώνει δικαιοδοσία, χρειάζεται ένδειξη αδικήματος, και δημόσια πράξη της EPPO για τη συγκεκριμένη υπόθεση δεν έχει ακόμη εμφανιστεί.

Το ίδιο υπουργείο, ωστόσο, είναι εκείνο που εδώ και μήνες λειτουργεί ως ο βασικός θεσμικός αντίλογος της EPPO στην Ελλάδα. Η Λάουρα Κοβέσι έχει ήδη προειδοποιήσει εγγράφως την Κομισιόν ότι πρόσφατες νομοθετικές και δικαστικές αλλαγές «επηρεάζουν αρνητικά» την ανεξάρτητη λειτουργία της Εισαγγελίας στη χώρα (Brussels Times, EPPO). Η κόντρα για τη θητεία των εντεταλμένων Ευρωπαίων εισαγγελέων, που απασχόλησε χθες την επικαιρότητα (To Brief), αφορούσε αφηρημένα ζητήματα αρμοδιότητας. Τώρα η σύγκρουση μετακινείται στον πυρήνα, στη διαχείριση ευρωπαϊκού χρήματος μέσα από το ίδιο το υπουργείο Δικαιοσύνης.

Η οικογένεια στη μέση

Την καταγγελία τροφοδοτεί η Υπηρεσιακή Γραμματέας του υπουργείου, Βασιλική Γιαβή. Η επίσημη γραμμή, όπως τη μετέφερε στη Βουλή ο υφυπουργός Ιωάννης Μπούγας, είναι ότι η Υπηρεσιακή Γραμματέας δεν εμπλέκεται σε στάδιο έγκρισης, υλοποίησης ή ελέγχου έργων του Ταμείου Ανάκαμψης, άρα δεν υπήρχε υποχρέωση δήλωσης σύγκρουσης συμφερόντων (ProtoThema). Το in.gr υποστηρίζει ότι διαθέτει φωτογραφικό και έγγραφο υλικό που δείχνει το αντίθετο (in.gr).

Ο συγγενής α’ βαθμού που φέρεται να αμείβεται από τη σύμβαση και να συνδέεται με το εργαστήριο του Πανεπιστημίου Πειραιά είναι, σύμφωνα με τα δημοσιεύματα, ο γιος της Βασιλικής Γιαβή. Όσο η υπόθεση έμενε εσωτερικό ζήτημα του υπουργείου, η συγγένεια ήταν δεοντολογικό αγκάθι. Από τη στιγμή που τα χρήματα ήταν ευρωπαϊκά, γίνεται πιθανό αντικείμενο ενός εισαγγελέα που η Αθήνα δεν ελέγχει.