Ο αλ-Σάρα παραδέχεται: Η Δαμασκός ζητά συμφωνία με το Ισραήλ

Η μετά-Άσαντ Συρία προσφέρει στο Ισραήλ μια συμφωνία ασφαλείας για να βγει από την οικονομική απομόνωση, και για πρώτη φορά το λέει δημόσια ο ίδιος ο ηγέτης της. Στις 26 Ιουλίου ο πρόεδρος Άχμεντ αλ-Σάρα δήλωσε σε αποσπάσματα συνέντευξης στο Al Jazeera ότι η Δαμασκός «εργάζεται» για συμφωνία ασφαλείας με το Ισραήλ, με τη συμμετοχή «αρκετών χωρών» (Al Jazeera, Times of Israel).

Η δήλωση αναβαθμίζει δημόσια έναν παρασκηνιακό δίαυλο (backchannel) που μέχρι τώρα λειτουργούσε στα κρυφά. Ο αλ-Σάρα λέει τρία πράγματα μαζί: η Συρία θέλει τη συμφωνία, τη βλέπει ως πύλη προς ευρύτερη ειρήνη, αλλά δεν παραιτείται από τη διεκδίκηση των Υψιπέδων του Γκολάν (The Jerusalem Post). Η μετατόπιση είναι η πραγματική είδηση. Μέσα σε λίγες εβδομάδες πέρασε από την καταγγελία «συστηματικών ισραηλινών επιθέσεων», δίπλα στον Μακρόν στη Δαμασκό (Arab News), στη γλώσσα της διαπραγμάτευσης συνόρων.

Το παζάρι: κυριαρχία έναντι αναγνώρισης

Η ισραηλινή λογική δεν είναι «μένουμε επειδή μπορούμε». Το Ισραήλ κρατά τη νότια Συρία επειδή θεωρεί ότι μετά την πτώση Άσαντ η περιοχή δεν είναι σύνορο κράτους, αλλά κενό εξουσίας όπου μπορούν να κινηθούν τζιχαντιστές και φιλοϊρανικά δίκτυα (Security Council Report).

Πάνω σε αυτό το σκεπτικό στήνεται μια λίστα όρων. Δεν προέρχεται από επίσημο κείμενο αλλά από δημοσιογραφικές διαρροές, οπότε παραμένει ένδειξη, όχι επιβεβαιωμένη κυβερνητική θέση. Τα κρίσιμα σημεία είναι τρία: αποστρατιωτικοποιημένη λωρίδα δίπλα στο Γκολάν, απαγόρευση πτήσεων (no-fly zone) για συριακά στρατιωτικά αεροσκάφη κοντά στα σύνορα, και διατήρηση της ισραηλινής επιχειρησιακής ελευθερίας στον αέρα (The Week, New Arab). Με απλά λόγια, το Τελ Αβίβ ζητά ζώνες ελέγχου πάνω σε συριακό έδαφος πριν καν η νέα κυβέρνηση σταθεί στα πόδια της.

Το ισραηλινό επιχείρημα είναι ότι η επιστροφή στη συμφωνία αποχώρησης του 1974, χωρίς μηχανισμό επιβολής, θα επανέφερε ένα σύστημα που κατέρρευσε όταν αποσυντέθηκε το συριακό κράτος. Η αδυναμία του επιχειρήματος είναι ορατή: η παρατεταμένη παρουσία σε ξένο έδαφος διαβάζεται ως κατοχή και ως μονομερής επιβολή όρων (The Guardian).

Γιατί το θέλει η Ουάσιγκτον, γιατί το θέλει η Δαμασκός

Εδώ κουμπώνει η αμερικανική στρατηγική. Στις 8 Ιουλίου το State Department ξεκίνησε τη διαδικασία αφαίρεσης της Συρίας από τη λίστα κρατών-χορηγών τρομοκρατίας, με 45ήμερη κοινοποίηση στο Κογκρέσο, επικαλούμενο τυπικές διαβεβαιώσεις του αλ-Σάρα (State Department). Η άρση αίρει ένα από τα βασικά εμπόδια στις επενδύσεις (Al Jazeera).

Προσοχή όμως στην ακριβή σύνδεση. Το επίσημο αμερικανικό κείμενο δεν λέει ότι η άρση κυρώσεων εξαρτάται από ισραηλινή αποχώρηση. Αυτή η εξάρτηση εμφανίζεται σε ρεπορτάζ πηγών της Δαμασκού (Asharq Al-Awsat) και σε αμερικανική ανάλυση που περιγράφει τη συμφωνία ασφαλείας ως προϋπόθεση για σταθεροποιητικές επενδύσεις (Washington Institute, JINSA). Η ίδια λογική εξηγεί γιατί ο Τραμπ πίεσε τον Νετανιάχου να αποσύρει δυνάμεις από Συρία και Λίβανο (To Brief): η αμερικανική αποκατάσταση της Δαμασκού χρειάζεται ήρεμο περιβάλλον, όχι ανοιχτά μέτωπα.

Το πραγματικό στοίχημα, ωστόσο, δεν είναι στο Γκολάν. Είναι στον Ευφράτη. Η Δαμασκός ζητά να διαπραγματευτεί ως κράτος, ενώ ακόμη δοκιμάζεται αν λειτουργεί ως κράτος. Εκρήξεις χτύπησαν την πρωτεύουσα. Και οι υπό κουρδική ηγεσία Συριακές Δημοκρατικές Δυνάμεις (SDF), που η Άγκυρα θεωρεί προέκταση του Εργατικού Κόμματος του Κουρδιστάν (PKK) και που ελέγχουν τα πετρελαϊκά πεδία και τα στρατόπεδα με χιλιάδες μαχητές του ISIS, δεν έχουν ακόμη ενσωματωθεί πραγματικά στον εθνικό στρατό. Η Τουρκία δεν θα δεχθεί εύκολα μια φόρμουλα που τις διασώζει μέσα στο νέο κράτος.

Αυτή είναι η αντίφαση που καθορίζει τα πάντα. Όσο περισσότερη διεθνή αναγνώριση κερδίζει ο αλ-Σάρα μέσω του Ισραήλ, τόσο πιο ορατό γίνεται ότι δεν ελέγχει ακόμη όλα τα όπλα της χώρας του. Η υπογραφή στο Γκολάν κινδυνεύει να μείνει κενό γράμμα όσο στη Δαμασκό δύο στρατοί συνυπάρχουν χωρίς ενιαία διοίκηση.