Η Κομισιόν επιβραδύνει τους κλιματικούς κανόνες για τη βιομηχανία

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποφάσισε να πατήσει φρένο στον ρυθμό με τον οποίο η ευρωπαϊκή βιομηχανία υποχρεώνεται να μειώσει τις εκπομπές της. Στις 17 Ιουλίου 2026 παρουσίασε ένα διπλό πακέτο, μια αναθεώρηση του συστήματος εμπορίας ρύπων (ETS) και ένα Σχέδιο Δράσης για τον Εξηλεκτρισμό, με έναν ξεκάθαρο στόχο: να κρατήσει εργοστάσια χάλυβα, τσιμέντου και λιπασμάτων μέσα στην Ευρώπη αντί να τα δει να μεταφέρονται εκεί όπου η ενέργεια και οι κανόνες κοστίζουν λιγότερο (S&P Global). Γιατί σας αφορά; Διότι εδώ κρίνεται αν το ακριβό ευρωπαϊκό ρεύμα θα σβήσει τη βαριά βιομηχανία της ηπείρου, με ό,τι αυτό σημαίνει για θέσεις εργασίας και τιμές.

Τι είναι το ETS και τι ακριβώς αλλάζει

Το ETS είναι η αγορά άνθρακα της ΕΕ. Κάθε τόνος CO₂ που εκπέμπει ένα εργοστάσιο χρειάζεται ένα «δικαίωμα εκπομπής», και το συνολικό διαθέσιμο απόθεμα αυτών των δικαιωμάτων μικραίνει κάθε χρόνο. Όσο λιγότερα δικαιώματα κυκλοφορούν, τόσο ακριβότερος γίνεται ο άνθρακας, άρα τόσο μεγαλύτερο το κίνητρο να ρυπαίνεις λιγότερο. Ο ρυθμός με τον οποίο στενεύει αυτό το απόθεμα λέγεται Linear Reduction Factor (LRF).

Εδώ είναι η καρδιά της αλλαγής. Ο LRF προτείνεται να πέσει από 4,4% στο ισχύον μονοπάτι σε 3,7% για την περίοδο 2031-2035 και 1,7% για το 2036-2040 (Agora Energiewende, Reuters). Με απλά λόγια, το σύστημα σφίγγει σχεδόν στο μισό ρυθμό μετά το 2036, αφήνοντας περισσότερα δικαιώματα στην αγορά για περισσότερο χρόνο. Πρακτικά, η Επιτροπή αναγνωρίζει έμπρακτα ότι το προηγούμενο χρονοδιάγραμμα ήταν υπερβολικά πιεστικό για τη βιομηχανία και ότι η ταχύτητα της απανθρακοποίησης υποχωρεί μπροστά στο κόστος προσαρμογής.

Το δεύτερο κρίσιμο σημείο είναι τα δωρεάν δικαιώματα. Οι ενεργοβόρες βιομηχανίες λαμβάνουν δωρεάν άδειες ρύπανσης ακριβώς για να μη μεταφέρουν την παραγωγή τους εκτός Ευρώπης, ένα φαινόμενο που στη γλώσσα των Βρυξελλών λέγεται carbon leakage (διαρροή άνθρακα): αν χάσεις τη βιομηχανία, δεν κερδίζεις τίποτα για το κλίμα, απλώς παράγεται ο ίδιος ρύπος αλλού. Αυτές οι δωρεάν άδειες επρόκειτο να καταργηθούν σταδιακά έως το 2034, καθώς θα τις αντικαθιστούσε το CBAM (ο συνοριακός φόρος άνθρακα που χρεώνει τις εισαγωγές χάλυβα ή τσιμέντου). Η νέα πρόταση μεταθέτει αυτή την κατάργηση έως το 2038 (PwC, Xinhua). Προστίθεται και ευελιξία μέσω έως 260 εκατ. τόνων διεθνών πιστώσεων και 250 εκατ. τόνων εγχώριων απορροφήσεων άνθρακα, δηλαδή τρόποι συμμόρφωσης χωρίς άμεση μείωση εκπομπών εντός Ευρώπης (Bellona).

Ποιος κερδίζει, ποιος πληρώνει

Οι άμεσοι κερδισμένοι είναι σαφείς: χάλυβας, τσιμέντο, αλουμίνιο, λιπάσματα και χημικά. Είναι κλάδοι που καίνε τεράστια ποσά ενέργειας και ανταγωνίζονται εισαγωγές από παραγωγούς με χαμηλότερο κόστος. Μια μικρή μεταβολή στο κόστος άνθρακα μπορεί να κάνει ζημιογόνο κάθε επιπλέον τόνο παραγωγής. Ως αντάλλαγμα για τον χρόνο που κερδίζουν, η Επιτροπή, δια στόματος του επιτρόπου Κλίματος Βόπκε Χούκστρα, επιμένει ότι οι δωρεάν άδειες δεν θα είναι πλέον «άνευ όρων», αλλά θα συνδέονται με πραγματικές επενδύσεις απανθρακοποίησης στην Ευρώπη (EU Perspectives). Για να χρηματοδοτηθεί αυτό, στήνεται μια Τράπεζα Βιομηχανικής Απανθρακοποίησης με στόχο κινητοποίησης 100 δισ. ευρώ και υποχρέωση τα κράτη να διοχετεύουν τουλάχιστον το 50% των εθνικών εσόδων ETS σε τέτοιες επενδύσεις (S&P Global).

Οι χαμένοι είναι λιγότερο ορατοί. Οι εταιρείες που επένδυσαν νωρίς στην απανθρακοποίηση βλέπουν το πλεονέκτημά τους να συρρικνώνεται. Και οι περιβαλλοντικές οργανώσεις καταγγέλλουν ότι το ETS χάνει την πειθαρχική του δύναμη: πιο αργή μείωση, περισσότερες δωρεάν άδειες και πιστώσεις εκτός Ευρώπης αποδυναμώνουν το «σήμα τιμής» που υποτίθεται ότι πιέζει για πραγματικές αλλαγές (Bellona). Η υπεράσπιση της Κομισιόν είναι ότι αγοράζει χρόνο, όχι ότι εγκαταλείπει τον στόχο. Ποια από τις δύο αναγνώσεις θα επιβεβαιωθεί, θα κριθεί από το αν τα 100 δισ. είναι φρέσκο χρήμα ή επανασυσκευασία υφιστάμενων ταμείων, κάτι που τα ίδια τα έγγραφα δεν διευκρινίζουν πλήρως.

Για την Ελλάδα, η μετατόπιση επιβεβαιώνει κάτι που η Αθήνα ήδη παραδέχτηκε με τα δικά της μέτρα: το βιομηχανικό ρεύμα είναι πρόβλημα ανταγωνιστικότητας. Το ελληνικό πακέτο των 700 εκατ. ευρώ ακούγεται μεγάλο, όμως η πραγματική ετήσια παρέμβαση είναι περίπου 100 εκατ., με 75 εκατ. να πηγαίνουν σε μόλις 40-50 ενεργοβόρες εταιρείες (To Brief). Η ευρωπαϊκή χαλάρωση, σε συνέχεια του σχεδίου AccelerateEU που είχαν παρουσιάσει τον Απρίλιο οι Βρυξέλλες (To Brief), δίνει στην Αθήνα περισσότερο χώρο για κρατικές ενισχύσεις. Το κρίσιμο ερώτημα, όμως, δεν αλλάζει: περισσότερες ΑΠΕ δεν σημαίνουν φθηνότερο ρεύμα χωρίς δίκτυα και αποθήκευση.

Η ουσία είναι μία. Οι Βρυξέλλες αποφάσισαν ότι φέτος προτεραιότητα είναι να μη σβήσει η βαριά βιομηχανία, ακόμη κι αν αυτό σημαίνει ότι ο λογαριασμός για το κλίμα μετατίθεται στην επόμενη δεκαετία.