Πώς το Predator έγινε εξαγώγιμο: ο ρόλος Αθήνας και Λευκωσίας

Ένα email του 2019 μεταθέτει το βάρος του σκανδάλου Predator από την Αθήνα στην Ευρώπη. Σύμφωνα με κυπριακά δημοσιεύματα, συνεργάτης του Ταλ Ντίλιαν και του Abraham Shahak Avni απευθύνθηκε στο γραφείο του τότε προέδρου του ΔΗΣΥ, Αβέρωφ Νεοφύτου. Ζητούσε πολιτική βοήθεια για να εξαχθεί κατασκοπευτικό λογισμικό στην Ολλανδία (Philenews, Politis). Το αίτημα προωθήθηκε στο κυπριακό Υπουργείο Εμπορίου και κατέληξε στον ανακριτή Ηλία Στεφάνου.

Η υπόθεση που μέχρι πρόσφατα έτρεχε ως ελληνικό ζήτημα παράνομων παρακολουθήσεων, με τα θύματα να ανοίγουν πλέον και μέτωπο αστικών αγωγών (To Brief), αλλάζει διάσταση. Το ερώτημα δεν είναι πια ποιος παρακολούθησε ποιον στην Ελλάδα. Είναι το πώς δύο κράτη-μέλη της ΕΕ μετατράπηκαν σε εφαλτήρια για να πουληθεί ένα πολιτικά τοξικό προϊόν ως κανονική υπηρεσία ασφαλείας.

Το δεύτερο νέο μέτωπο έρχεται από τη Βρετανία. Η εφημερίδα Metro αναφέρει ότι πωλητές της Intellexa είχαν επαφές με Βρετανούς αξιωματούχους την περίοδο 2021-2022, προωθώντας τεχνολογία του οικοσυστήματος Predator, του λογισμικού που χρησιμοποιήθηκε για στόχευση τουλάχιστον 87 προσώπων στην Ελλάδα (Metro). Ονόματα, ημερομηνίες και τυχόν αγορά παραμένουν άγνωστα. Η κατεύθυνση όμως είναι σαφής: από την Αθήνα και τη Λευκωσία, μια εταιρεία υπό ευρωπαϊκή σημαία πήγαινε να χτυπήσει την πόρτα δυτικών κυβερνήσεων.

Πώς δούλευε η μηχανή

Η λογική είναι απλούστερη απ' όσο φαίνεται. Μια χώρα δίνει την εταιρική έδρα, δηλαδή τα γραφεία, το προσωπικό και το νομικό περίβλημα. Μια άλλη δίνει την άδεια εξαγωγής. Γύρω τους κινούνται μεσάζοντες και κρατικές επαφές που νομιμοποιούν το προϊόν. Το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών περιέγραψε την Intellexa ως «complex international web», έναν ιστό αποκεντρωμένων εταιρειών, κατονομάζοντας ρητά την ελληνική Intellexa S.A. (OFAC). Η διεθνής σύμπραξη δημοσιογράφων ICIJ τεκμηριώνει την Κύπρο ως βάση επιχειρήσεων, με τη Sara Hamou κεντρική στο στήσιμό της (ICIJ).

Η αξία μιας «φιλικής» βάσης μέσα στην ΕΕ δεν είναι μόνο η βιτρίνα νομιμότητας. Είναι ότι δίνει και το εθνικό κανάλι αδειοδότησης. Ο ευρωπαϊκός Κανονισμός 2021/821 διέπει τα είδη διπλής χρήσης, τις τεχνολογίες δηλαδή που μπορούν να χρησιμοποιηθούν και για πολιτικούς και για κατασταλτικούς σκοπούς. Δεν καλύπτει μόνο τη φυσική εξαγωγή, αλλά και τη διαμεσολάβηση, την τεχνική υποστήριξη και την ηλεκτρονική μεταφορά λογισμικού (EUR-Lex).

Τις άδειες, όμως, τις εκδίδουν οι εθνικές αρχές κάθε χώρας. Κι εδώ έρχεται το πιο συγκεκριμένο ελληνικό στοιχείο. Σύμφωνα με κατάθεση στη δίκη, ο Merom Harpaz φέρεται να συμπλήρωσε τα στοιχεία για άδειες εξαγωγής του ελληνικού ΥΠΕΞ προς Μαδαγασκάρη, Ουκρανία και Σουδάν (Politis, in.gr). Ελληνικό δημοσίευμα που επικαλείται ένορκη διοικητική εξέταση ανέφερε ότι αρκετές άδειες του 2021 εκδόθηκαν αυθημερόν (Zougla).

Η εξαγωγή τέτοιου λογισμικού στο Σουδάν, εν μέσω εμφυλίου, είναι ακριβώς το σενάριο που υποτίθεται ότι μπλοκάρει η ρήτρα «catch-all» της ΕΕ. Πρόκειται για τη διάταξη που επιτρέπει σε μια αρχή να σταματήσει μια εξαγωγή ακόμη κι όταν το προϊόν δεν είναι ρητά απαγορευμένο, αν υπάρχει κίνδυνος κατάχρησης. Η οργάνωση Human Rights Watch τεκμηρίωσε ότι κράτη-μέλη συστηματικά κοιτούν αλλού (HRW).

Τι αλλάζει για τον πολίτη

Το διακύβευμα δεν είναι οικονομικό, είναι θεσμικό. Όσο η συζήτηση έμενε στις εγχώριες υποκλοπές, η κυβερνητική γραμμή περί «υπόθεσης ιδιωτών» μπορούσε να σταθεί. Όσο αναδεικνύονται άδειες, πιστοποιήσεις τελικού χρήστη και κρατικές επαφές, τόσο δυσκολότερο γίνεται να αποκοπεί το Predator από κρατικές αποφάσεις (To Vima). Το Ευρωκοινοβούλιο είχε ήδη ξεχωρίσει Ελλάδα και Κύπρο στις συστάσεις του (PEGA).

Υπάρχει ένα όριο που πρέπει να ειπωθεί καθαρά. Τα πιο εκρηκτικά στοιχεία παραμένουν δημοσιογραφικές αποκαλύψεις, χωρίς δημοσιευμένα πρωτογενή έγγραφα. Το τεκμηριωμένο σήμερα είναι ότι Αθήνα και Λευκωσία λειτούργησαν ως κόμβοι εγκατάστασης, αδειοδότησης και προώθησης. Το αν ήταν και ενεργοί επιχειρησιακοί κόμβοι χρήσης μένει να αποδειχθεί. Το ερώτημα που μένει ανοιχτό δεν είναι ποιος υπέγραψε την άδεια για το Σουδάν, αλλά γιατί κανείς θεσμός δεν θέλει να δείξει τον φάκελο.