Πιλοτικές ζώνες στον Λίβανο χωρίς χάρτη και εκεχειρία

Το τριμερές ανακοινωθέν της 4ης Ιουνίου ορίζει τον λιβανικό στρατό ως τον αποκλειστικό ελεγκτή των νέων «πιλοτικών ζωνών» στον νότο, αλλά αφήνει κενά σχεδόν τα πάντα: δεν υπάρχει χάρτης, δεν υπάρχουν όρια ζώνης, δεν υπάρχει χρονοδιάγραμμα, κανόνες εμπλοκής ή πρωτόκολλο επαλήθευσης (US Embassy Beirut). Ορίζεται ο «αστυνόμος», αλλά όχι το πού, το πότε, ούτε το ποιος ελέγχει αν τηρείται.

Το δομικό πρόβλημα είναι ένα και μοναδικό: το κράτος που βάζει την υπογραφή του δεν διαθέτει το μονοπώλιο της βίας στο ίδιο του το έδαφος.

Ο στρατός που καλείται να επιβάλει αυτό που δεν ελέγχει

Η συμφωνία αναθέτει την επιβολή στις λιβανικές ένοπλες δυνάμεις. Όμως η ίδια η λιβανική ηγεσία περιγράφει το αδιέξοδο. Ο πρόεδρος Ζοζέφ Αούν μιλά για «τελευταία ευκαιρία», παραδέχεται ωστόσο ότι χρειάζεται απαντήσεις από τις εσωτερικές παρατάξεις (έμμεσα από τη Χεζμπολάχ) και διευκρινίζει ότι ο νότος δεν «άδειασε από όπλα», παρά μόνο τέθηκε υπό επιχειρησιακό έλεγχο, με τον πλήρη αφοπλισμό να απαιτεί χρόνο και παύση των ισραηλινών παραβιάσεων (Asharq Al-Awsat, Asharq Al-Awsat).

Εδώ κρύβεται ο πραγματικός κίνδυνος. Χωρίς συναίνεση της Χεζμπολάχ, ο λιβανικός στρατός έχει δύο μόνο δρόμους. Είτε να στηριχθεί στη σιωπηρή ανοχή της οργάνωσης, είτε να ρισκάρει μια εσωτερική, σεκταριστική ρήξη που θυμίζει εμφύλιο (The New Arab, RUSI). Η δημόσια γραμμή της Χεζμπολάχ είναι απόρριψη: ο Ναΐμ Κάσεμ χαρακτήρισε τις διαπραγματεύσεις ταπεινωτικές και αρνείται να σταματήσει την «αντίσταση» χωρίς πλήρη ισραηλινή αποχώρηση (Al-Monitor).

Αυτή η άρνηση δεν είναι μόνο λιβανικό εσωτερικό θέμα. Είναι κομμάτι της στρατηγικής της Τεχεράνης απέναντι στην Ουάσιγκτον. Ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί συνδέει ευθέως το μέτωπο του Λιβάνου με το ευρύτερο παζάρι ΗΠΑ-Ιράν και ξεκαθαρίζει ότι η Χεζμπολάχ δεν μπορεί να αγνοηθεί (Iran International). Το ίδιο παζάρι που, χθες, οδήγησε τη Βουλή των ΗΠΑ να ψηφίσει περιορισμό των πολεμικών εξουσιών του Τραμπ για το Ιράν (To Brief). Το ρεαλιστικό σενάριο εφαρμογής είναι μια τακτική, αναστρέψιμη ανοχή: να μην εμποδίσει η οργάνωση την ανάπτυξη του στρατού, χωρίς ποτέ να υπογράψει. Συμμόρφωση από υπολογισμό, όχι αποδοχή.

Γιατί η ασάφεια δεν είναι παράλειψη

Η ιστορία εξηγεί γιατί τα κενά μετράνε. Η ισραηλινή ζώνη ασφαλείας 1985-2000 έδωσε προωθημένο έλεγχο, αλλά λειτούργησε ως παρατεταμένη κατοχή και ενίσχυσε τη Χεζμπολάχ ως δύναμη «αντίστασης» (Le Monde). Η απόφαση 1701 του 2006 όρισε ζώνη χωρίς όπλα νότια του Λιτάνι, αλλά απέτυχε στον πυρήνα της: ούτε η Χεζμπολάχ αφοπλίστηκε, ούτε το κράτος απέκτησε μονοπώλιο βίας (UN Press). Το κοντινότερο εργαλείο επιτήρησης που υπάρχει σήμερα είναι ο πενταμερής μηχανισμός Λιβάνου-Ισραήλ-ΗΠΑ-Γαλλίας-UNIFIL (Al Ahram), ενώ ο ΟΗΕ επιμένει ότι η UNIFIL παραμένει αναγκαία για την εφαρμογή της 1701 (UN Press).

Για την Αθήνα, ως εκλεγμένο μέλος του Συμβουλίου Ασφαλείας, το διακύβευμα είναι αμιγώς θεσμικό. Θα κληθεί να επιλέξει μεταξύ της στήριξης μιας καθαρής αρχιτεκτονικής ΟΗΕ/UNIFIL ή της ανοχής σε έναν αμερικανοκεντρικό μηχανισμό εποπτείας (monitoring) με λιγότερη διαφάνεια. Η εντολή της UNIFIL λήγει στις 31 Δεκεμβρίου 2026, με σενάρια για μελλοντική δύναμη από περίπου 2.000 έως άνω των 5.500 στελεχών (UN News).

Από τα κείμενα λείπουν εντελώς οι άμαχοι: οι εκτοπισμένοι του νότιου Λιβάνου και του βόρειου Ισραήλ. Χωρίς μηχανισμό επιστροφής και ανοικοδόμησης, οι «πιλοτικές ζώνες» μοιάζουν περισσότερο με ζώνες αποκλεισμού παρά με αποκλιμάκωση (Progressive International, Global Centre for R2P).

Το αν μιλάμε για παύση πυρός ή για διπλωματικό ευχολόγιο το απαντά η ίδια η ισραηλινή πλευρά. Ο αρχηγός του στρατού Εγιάλ Ζαμίρ δήλωσε ότι «δεν υπάρχει εκεχειρία για τις δυνάμεις μας» και ότι ο στρατός θα συνεχίσει να αφαιρεί απειλές (Ynet, Times of Israel). Όσο τα πλήγματα συνεχίζονται την ίδια μέρα της υπογραφής (Reuters), το ερώτημα δεν είναι αν θα τηρηθεί ο χάρτης. Είναι αν υπάρχει χάρτης να τηρηθεί.