Το «όχι» του Κογκρέσου δεν σταματά τους πυραύλους

Η χθεσινή ψηφοφορία της Βουλής των Αντιπροσώπων για τον περιορισμό των πολεμικών εξουσιών του Ντόναλντ Τραμπ (To Brief) διαβάστηκε διεθνώς ως πολιτική ήττα. Νομικά, όμως, δεν μπορεί να σταματήσει ούτε έναν πύραυλο. Η εξήγηση κρύβεται σε μία λέξη που ο νόμος αρνείται να ορίσει: «εχθροπραξίες» (hostilities).

Πώς ο πόλεμος γίνεται «αυτοάμυνα»

Το War Powers Resolution, ο νόμος του 1973 που ψηφίστηκε μετά το Βιετνάμ για να φρενάρει τη μονομερή δράση του προέδρου, δεν δίνει ακριβή ορισμό του τι συνιστά «εχθροπραξία» (50 U.S.C. chapter 33). Αυτό το κενό είναι το παράθυρο διαφυγής.

Η κυβέρνηση μπορεί να υποστηρίξει ότι οι μεγάλες επιθετικές επιχειρήσεις τελείωσαν, ενώ συνεχίζει αναχαιτίσεις πυραύλων, προστασία βάσεων και «προστασία της ναυσιπλοΐας». Η αμερικανική Κεντρική Διοίκηση (CENTCOM) ήδη περιέγραψε πλήγματα σε ραντάρ, αντιαεροπορικά συστήματα και κέντρα ελέγχου drones ως «αμυντικά πλήγματα» σε απάντηση ιρανικής επιθετικότητας (CENTCOM). Όσο μια ενέργεια χωράει στην αφήγηση της αυτοάμυνας, παρακάμπτει το ρολόι του Κογκρέσου. Πιο δύσκολα χωρούν εκεί ο ναυτικός αποκλεισμός, οι νηοψίες και η ακινητοποίηση εμπορικών πλοίων, που μοιάζουν με κανονική πολεμική επιβολή (Duke Lawfire).

Ο ίδιος ο νόμος, που πέρασε πάνω από το βέτο του Νίξον, υποχρεώνει τον πρόεδρο σε ενημέρωση εντός 48 ωρών και τερματισμό επιχειρήσεων μετά από 60 ημέρες χωρίς έγκριση, με άλλες 30 μόνο για ασφαλή αποχώρηση (50 U.S.C. 1544). Στην πράξη σχεδόν ποτέ δεν σταμάτησε πόλεμο. Στον Λίβανο το 1983 ο Ρόναλντ Ρέιγκαν δέχθηκε ειδική νομοθετική κάλυψη αντί να αποχωρήσει (Reagan Library). Στο Κόσοβο το 1999 ο Μπιλ Κλίντον συνέχισε πέρα από το 60ήμερο μέσα σε θεσμικό αδιέξοδο (CRS).

Ένα ψήφισμα χωρίς δόντια

Η Βουλή ψήφισε το H. Con. Res. 86, ένα «συμπληρωματικό ψήφισμα» (concurrent resolution), το οποίο, σε αντίθεση με τους κανονικούς νόμους, δεν απαιτεί την υπογραφή του προέδρου για να τεθεί σε ισχύ, άρα δεν αποκτά αυτοτελή δεσμευτική νομική ισχύ (Congress.gov, House.gov). Μετά την απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου το 1983 (INS v. Chadha), η ιδέα ότι το Κογκρέσο δεσμεύει τον πρόεδρο με τέτοιο «νομοθετικό βέτο» χωρίς την κανονική διαδικασία θεωρείται νομικά εύθραυστη (Oyez). Τα δικαστήρια, εξάλλου, αποφεύγουν συστηματικά να κρίνουν τέτοιες διαφορές εξουσιών μεταξύ Λευκού Οίκου και Κογκρέσου.

Η πραγματική αξία της ψηφοφορίας είναι το εσωτερικό πολιτικό ρήγμα. Τέσσερις Ρεπουμπλικανοί, οι Thomas Massie, Brian Fitzpatrick, Tom Barrett και Warren Davidson, ψήφισαν με τους Δημοκρατικούς (Politico). Πίσω τους υπάρχει μια κουρασμένη κοινή γνώμη. Δημοσκόπηση των Economist/YouGov έδειξε 59% κατά του πολέμου με το Ιράν και 28% υπέρ (YouGov). Ο Τραμπ απάντησε χαρακτηρίζοντας την ψηφοφορία «άνευ ουσίας» και τους αποστάτες «επιδειξιομανείς» (ABC7). Νομικά, δεν έχει άδικο.

Το νομικό κενό στην Ουάσιγκτον μεταφέρεται πολιτικά και στην Αθήνα. Η ελληνοαμερικανική συμφωνία αμυντικής συνεργασίας έχει διμερή νομική βάση, οπότε δεν χρειάζεται νέα ελληνική ψηφοφορία για κάθε πτήση ή ελλιμενισμό στη Σούδα (Greek MFA). Όσο όμως το ίδιο το αμερικανικό Κογκρέσο αμφισβητεί τη νομιμότητα του πολέμου, δυσκολεύει το αφήγημα ότι οι διευκολύνσεις προς τις αμερικανικές δυνάμεις είναι απλή συμμαχική ρουτίνα. Και το ελληνικό Σύνταγμα προβλέπει σαφές πεδίο κοινοβουλευτικού ελέγχου για τη διέλευση ξένων στρατιωτικών δυνάμεων (Hellenic Parliament).

Το μόνο πραγματικό εργαλείο του Κογκρέσου για να σταματήσει τις επιχειρήσεις είναι η περικοπή της χρηματοδότησης. Όσο κανείς δεν αγγίζει τον προϋπολογισμό του Πενταγώνου, τα ψηφίσματα παραμένουν απλές πολιτικές δηλώσεις.