Γιατί το ελληνικό χρέος δεσμεύει γενιές έως το 2070

Το ελληνικό χρέος πέφτει γρήγορα ως ποσοστό του ΑΕΠ, από 146,1% το 2025 σε πρόβλεψη 136,8% για το 2026, και αυτή η εικόνα καθησυχάζει τις αγορές. Πίσω από το ποσοστό όμως τρέχει ένα ημερολόγιο πληρωμών που φτάνει ως το 2070: η Ελλάδα χρωστά ακόμη γύρω στα 211,4 δισ. ευρώ στους ευρωπαϊκούς θεσμούς για τα δάνεια των μνημονίων, ποσό που ξεπερνά τα 230 δισ. μαζί με τα μεταγενέστερα ευρωπαϊκά δάνεια (Newsit). Αυτό σημαίνει κάτι πολύ συγκεκριμένο για τον πολίτη: μισός αιώνας δημοσιονομικής πειθαρχίας, ανεξάρτητα από το ποιος κυβερνά.

Τα στοιχεία προκύπτουν από την εαρινή έκθεση 2026 του Ελληνικού Δημοσιονομικού Συμβουλίου, όπως αναπαράγονται στον Τύπο (το πρωτογενές κείμενο δεν έχει δημοσιοποιηθεί ακόμη). Η αριθμητική εξηγεί το παράδοξο. Από το 2010 έως το 2018 η χώρα δανείστηκε 288,7 δισ. ευρώ και έχει ήδη επιστρέψει περίπου 77 δισ. (News247). Το βάρος του υπολοίπου το κρατά ένα και μόνο σκέλος: το EFSF, ο προσωρινός ευρωπαϊκός μηχανισμός του δεύτερου μνημονίου, με 125,7 δισ. που αποπληρώνονται σε ετήσιες δόσεις έως το 2070 (LiFO). Τα άλλα κλείνουν νωρίτερα. Τα διακρατικά δάνεια του πρώτου μνημονίου μηδενίζονται ήδη το 2031 με πρόωρες αποπληρωμές, ενώ το τρίτο πρόγραμμα (ESM) εξοφλείται μεταξύ 2034 και 2060 (Newsit). Προσθέστε τα πανδημικά δάνεια SURE, τα δάνεια της ΕΤΕπ και το δανειακό σκέλος του Ταμείου Ανάκαμψης, και το σύνολο περνά τα 230 δισ.

Γιατί το ποσοστό πέφτει ενώ το ποσό μένει

Το κλειδί είναι ότι ο λόγος χρέους/ΑΕΠ είναι κλάσμα. Πέφτει όταν μεγαλώνει ο παρονομαστής, δηλαδή το ονομαστικό ΑΕΠ (και ο πληθωρισμός βοηθά εδώ), ή όταν το κράτος βγάζει πρωτογενή πλεονάσματα. Αν η ονομαστική ανάπτυξη τρέχει ταχύτερα από το μέσο κόστος του χρέους, ο δείκτης βελτιώνεται σχεδόν μηχανικά (IMF). Οι υποχρεώσεις όμως δεν εξαφανίζονται. Απλώνονται στον χρόνο. Το ερώτημα μετατοπίζεται από το «πόσο χρωστάμε συνολικά» στο «πόσο πληρώνουμε κάθε χρόνο, με τι επιτόκιο και με πόση πειθαρχία» (Eurostat).

Εδώ μπαίνει η δέσμευση που φωτίζει την επόμενη τεσσαρακονταετία. Η Τράπεζα της Ελλάδος περιέγραψε το μεταμνημονιακό πλαίσιο του Eurogroup ως χτισμένο πάνω σε πρωτογενή πλεονάσματα 3,5% του ΑΕΠ έως το 2022 και 2,2% κατά μέσο όρο για το 2023-2060 (Bank of Greece). Δεν πρόκειται για ρητό νόμο που επιβάλλει σταθερό πλεόνασμα. Είναι τεχνική παραδοχή βιωσιμότητας: το δημοσιονομικό αποτέλεσμα που πρέπει να βγαίνει στην πράξη ώστε να μένει πειστική η καθοδική πορεία του χρέους, μέσα στους νέους ευρωπαϊκούς κανόνες καθαρών δαπανών (EUR-Lex).

Ποιος πληρώνει το μαξιλάρι

Πρωτογενές πλεόνασμα σημαίνει ότι το κράτος εισπράττει περισσότερα από όσα ξοδεύει, πριν από τους τόκους. Το «μαξιλάρι» αξιοπιστίας που αγοράζει η χώρα το πληρώνει το εσωτερικό: λιγότερος χώρος για μόνιμες φοροελαφρύνσεις, για αυξήσεις σε μισθούς και συντάξεις, και για δημόσιες επενδύσεις που είναι συνήθως ο «σιωπηλός χαμένος» όταν πρέπει να βγει ο στόχος. Οι κερδισμένοι είναι σαφείς: κάτοχοι ομολόγων, αγορές, οίκοι αξιολόγησης. Η βιωσιμότητα του χρέους δεν ταυτίζεται με την κοινωνική βιωσιμότητα (To Brief).

Ακόμη και ο ESM, με τα spreads (τη διαφορά επιτοκίου από το γερμανικό ομόλογο) κάτω από 80 μονάδες βάσης για πρώτη φορά από το 2007, επιμένει ότι η δημοσιονομική πειθαρχία δεν μπορεί να χαλαρώσει χωρίς ρίσκο (ESM). Και η ΕΚΤ υπενθυμίζει ότι το χρέος προς επίσημους πιστωτές παραμένει γύρω στο 90% του ΑΕΠ το 2025, από τα υψηλότερα αποθέματα στην Ευρώπη (ECB).

Η καλή εικόνα των δεικτών είναι πραγματική, αλλά αγνοεί το βάθος της δέσμευσης. Ένα παιδί που γεννιέται φέτος θα πληρώνει φόρους για δάνεια που λήφθηκαν πριν καν γεννηθεί, μέχρι να κλείσει τα 44. Η φορολογική ικανότητα δύο ολόκληρων γενεών έχει ήδη δεσμευτεί. Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν η Ελλάδα ανακτά αξιοπιστία. Είναι αν οι κυβερνήσεις ως το 2070 θα κρατήσουν την πειθαρχία χωρίς η κοινωνική κόπωση να μετατραπεί σε δημοσιονομικό ρίσκο.