Predator: Σύγκρουση για τις 120 ή 151 ψήφους

Την Παρασκευή 22 Μαΐου η Ολομέλεια της Βουλής συζητά την πρόταση του ΠΑΣΟΚ για Εξεταστική Επιτροπή στις 87 επαληθευμένες στοχεύσεις του Predator. Πριν καν μπει το θέμα στην ουσία, η σύγκρουση παίζεται σε δύο αριθμούς: 120 ή 151. Και πίσω από αυτή την αριθμητική κρύβεται κάτι πιο βαθύ — το πραγματικό όριο μέχρι το οποίο το Κοινοβούλιο μπορεί να ελέγξει τη Δικαιοσύνη.

Η αντιπαράθεση κορυφώθηκε όταν ο εισαγγελέας του Αρείου Πάγου Κωνσταντίνος Τζαβέλλας αρνήθηκε με τετρασέλιδη επιστολή να εμφανιστεί στην Επιτροπή Θεσμών και Διαφάνειας, επικαλούμενος τη διάκριση των εξουσιών (News247). Το ερώτημα που μένει ανοιχτό δεν είναι ποιος έχει δίκιο πολιτικά. Είναι ποιος έχει δίκιο θεσμικά (To Brief).

Τι λέει πραγματικά το Σύνταγμα

Το Σύνταγμα κατοχυρώνει τη δικαστική ανεξαρτησία: οι δικαστικοί λειτουργοί υπάγονται μόνο στο Σύνταγμα και τους νόμους, δεν λογοδοτούν πολιτικά για την ουσία της κρίσης τους (Hellenic Parliament). Αυτό δεν σημαίνει ότι η Βουλή δεν τους «αγγίζει» ποτέ. Σημαίνει ότι υπάρχει μια γραμμή.

Από τη μία πλευρά της γραμμής βρίσκονται τα λειτουργικά ζητήματα: πώς οργανώνεται η Εισαγγελία, τι εγγυήσεις υπάρχουν για ασυμβίβαστα, πώς γίνεται η αυτοεξαίρεση όταν υπάρχει κώλυμα, πώς εφαρμόζονται δικαστικές αποφάσεις. Αυτά είναι θεμιτό αντικείμενο κοινοβουλευτικής ενημέρωσης. Από την άλλη πλευρά είναι η δικαιοδοτική κρίση: γιατί ο εισαγγελέας αρχειοθέτησε μια συγκεκριμένη δικογραφία, γιατί εξέδωσε μια συγκεκριμένη διάταξη. Εκεί η Βουλή δεν μπορεί να μπει.

Το βασικό προηγούμενο είναι του 2011, όταν η Ολομέλεια του Αρείου Πάγου επί Ιωάννη Τέντε διατύπωσε ότι η δικαστική ηγεσία δεν υποχρεούται να εμφανίζεται στη Βουλή για να εξηγεί δικαιοδοτικές κρίσεις (Protothema). Πάνω σε αυτό πατάει σήμερα ο Τζαβέλλας.

Πού πατάει το ΠΑΣΟΚ

Η αντίθετη ανάγνωση: η πρόσκληση μιλούσε ρητά για «λειτουργικά ζητήματα της δικαιοσύνης προς ενίσχυση της διαφάνειας» (Newsit). Ερωτήσεις για κωλύματα, για το αν συντρέχει σύγκρουση συμφερόντων, για τις διαδικασίες αυτοεξαίρεσης, δεν ταυτίζονται με έλεγχο της ουσίας μιας απόφασης. Το ζήτημα δεν είναι ακαδημαϊκό: ο Τζαβέλλας είχε υπηρετήσει ως εποπτεύων εισαγγελέας της ΕΥΠ την περίοδο 2018-2021 και είχε υπογράψει ο ίδιος διάταξη παρακολούθησης δημοσιογράφου που είχε εντοπιστεί ταυτόχρονα στο Predator (To Vima).

Το γκρίζο σημείο: όσο πιο κοντά είναι η ερώτηση στη συγκεκριμένη αρχειοθέτηση, τόσο πιο πολύ η Βουλή πλησιάζει τη γραμμή. Όσο πιο γενικό το ζητούμενο, τόσο πιο στέρεο το αίτημα.

120 ή 151: Το πραγματικό διακύβευμα

Το άρθρο 68 παρ. 2 του Συντάγματος, σε συνδυασμό με το άρθρο 144 του Κανονισμού της Βουλής, επιτρέπει στην κοινοβουλευτική μειοψηφία να επιβάλει Εξεταστική με 120 ψήφους (τα 2/5 των 300 βουλευτών), έως δύο φορές ανά κοινοβουλευτική περίοδο (Hellenic Parliament). Είναι το βασικό εργαλείο που εμποδίζει την πλειοψηφία να μπλοκάρει ελέγχους εις βάρος της.

Υπάρχει όμως εξαίρεση: για θέματα εξωτερικής πολιτικής και εθνικής άμυνας απαιτείται απόλυτη πλειοψηφία 151. Εδώ παίζεται το κρίσιμο: η κυβερνητική πλευρά εξετάζει το επιχείρημα ότι, επειδή εμπλέκεται η ΕΥΠ και η εθνική ασφάλεια, χρειάζονται 151 ψήφοι (Newsbeast). Το ΠΑΣΟΚ απαντά ότι οι υποκλοπές είναι ζήτημα κράτους δικαίου και απορρήτου επικοινωνιών — πεδίο των 120 (Iefimerida).

Το προηγούμενο που βαραίνει υπέρ της δεύτερης ανάγνωσης είναι ότι η Εξεταστική του 2022 για τις ίδιες υποκλοπές αντιμετωπίστηκε ως υπόθεση των 120, όχι των 151 (Ta Nea). Αν την Παρασκευή επικρατήσει το όριο των 151, η πλειοψηφία αποκτά procedural βέτο σε κάθε μελλοντική εξεταστική που αγγίζει υπηρεσίες ασφαλείας.

Γιατί αφορά τον πολίτη

Το άρθρο 19 του Συντάγματος κατοχυρώνει το απόρρητο των επικοινωνιών ως ατομικό δικαίωμα (Hellenic Parliament). Στην υπόθεση Κουκάκη, το ΣτΕ έκρινε ότι η άρνηση της ΕΥΠ να παραδώσει τον φάκελο εμπόδιζε τον έλεγχο της ΑΔΑΕ και την αποτελεσματική δικαστική προστασία (Enikos). Αν η ΕΥΠ επικαλείται απόρρητο, η δικαστική ηγεσία διάκριση εξουσιών, και η Βουλή ψηφίζει με 151 αντί 120, τότε ο παρακολουθούμενος πολίτης δεν έχει κανέναν να ρωτήσει.

Η Παρασκευή δεν θα κρίνει αν θα μάθουμε ποιος παρακολουθούσε ποιον. Θα κρίνει αν υπάρχει διαδικαστικός δρόμος να το ρωτήσουμε.