Οι ΗΠΑ υπέγραψαν πυρηνική συμφωνία με το Ριάντ

Οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Σαουδική Αραβία υπέγραψαν συμφωνία πολιτικής πυρηνικής συνεργασίας, ένα νομικό πλαίσιο που για πρώτη φορά ανοίγει τον δρόμο ώστε αμερικανικές εταιρείες να χτίσουν αντιδραστήρες στο βασίλειο (Shafaq, ABC). Το διακύβευμα δεν είναι η ηλεκτροπαραγωγή. Είναι το ερώτημα αν η Ουάσινγκτον άφησε ανοιχτή την πόρτα για παραγωγή πυρηνικού υλικού σε μια χώρα που έχει δηλώσει ανοιχτά ότι θέλει να εμπλουτίζει ουράνιο, σε μια περιοχή που ήδη φλέγεται.

Για να κατανοήσουμε το βάρος της υπογραφής, πρέπει να δούμε τον ανταγωνισμό που την προκάλεσε. Πριν φτάσουν οι ΗΠΑ στο τραπέζι, εκεί καθόταν ήδη το Πεκίνο. Από το 2017, η κρατική κινεζική CNNC (China National Nuclear Corporation, ο εθνικός πυρηνικός όμιλος της Κίνας) και η σαουδαραβική γεωλογική υπηρεσία είχαν υπογράψει συμφωνίες για χαρτογράφηση κοιτασμάτων ουρανίου, με την CNNC να αναλαμβάνει έρευνα σε εννέα δυνητικές περιοχές του βασιλείου (World Nuclear Association). Ως τον Ιούλιο του 2024, η ίδια εταιρεία καταγραφόταν ανάμεσα στους εγκεκριμένους διεκδικητές για το πρώτο σαουδαραβικό εργοστάσιο, δίπλα στη γαλλική EDF, τη νοτιοκορεατική KEPCO και τη ρωσική Rosatom (Congressional Research Service). Το Πεκίνο δεν πουλούσε απλώς έναν αντιδραστήρα. Είχε ορίσει τη Σαουδική Αραβία ως τον κορυφαίο του στόχο στον Κόλπο και είχε προτείνει κοινό κέντρο πυρηνικής ασφάλειας για την εκπαίδευση 300 ειδικών (CSIS).

Μια κίνηση άμυνας, όχι επίθεσης

Εδώ αλλάζει η ανάγνωση. Τα στοιχεία υποδεικνύουν ότι η αμερικανική υπογραφή λειτουργεί κυρίως ως αντιστάθμισμα: η Ουάσινγκτον προσπαθεί να κλείσει τον σαουδαραβικό πυρηνικό χώρο πριν τον κλειδώσει άλλος. Δεν υπάρχει δημόσια αμερικανική δήλωση που να το ομολογεί ρητά, όμως η ίδια η γλώσσα των αμερικανικών κειμένων όριζε τις ΗΠΑ ως τους «προτιμώμενους εταίρους» του Ριάντ (CSIS). Όσο πιο πειστικό γινόταν το κινεζικό εφεδρικό σχέδιο σε αντιδραστήρες και εξόρυξη ουρανίου, τόσο βαρύτερο έπρεπε να είναι το αμερικανικό αντάλλαγμα για να μείνει το βασίλειο στο δυτικό στρατόπεδο.

Και το αντάλλαγμα αγγίζει μια κόκκινη γραμμή που οι ΗΠΑ κρατούσαν επί χρόνια. Οι συμφωνίες αυτού του τύπου ονομάζονται 123 Agreements, από το σχετικό άρθρο του αμερικανικού νόμου περί ατομικής ενέργειας που τις καθιστά προαπαιτούμενο για κάθε ουσιαστική μεταφορά πυρηνικής τεχνολογίας (NRC). Στην αυστηρότερη εκδοχή τους, το λεγόμενο «gold standard» (χρυσός κανόνας), η χώρα δεσμεύεται ρητά να μην εμπλουτίζει ουράνιο και να μην επανεπεξεργάζεται καύσιμο στο έδαφός της (Arms Control Association).

Το πρότυπο αυτής της αυτοσυγκράτησης είναι τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Το πρόγραμμα Barakah προχώρησε το 2009 χωρίς εγχώριο κύκλο καυσίμου, επειδή το Άμπου Ντάμπι έκρινε ότι κέρδιζε περισσότερα σε νομιμοποίηση και δυτική τεχνολογία απ' όσα θα του έδινε η αυτονομία (World Nuclear Association). Το ερώτημα είναι αν το Ριάντ δέχθηκε τον ίδιο περιορισμό ή αν πήρε εξαίρεση.

Εδώ βρίσκεται το δίλημμα της Αμερικής. Ο εμπλουτισμός στο 3-5% τροφοδοτεί αντιδραστήρες, όμως η ίδια τεχνολογία φυγοκέντρησης, αν συνεχιστεί, φτάνει σε επίπεδα κατάλληλα για όπλο. Το επιχείρημα υπέρ είναι ρεαλιστικό: αν το βασίλειο θα αποκτήσει πυρηνικά έτσι κι αλλιώς, καλύτερα μέσα σε αμερικανικό πλαίσιο ελέγχων παρά με έναν αδιαφανή προμηθευτή (The Breakthrough Institute). Το επιχείρημα κατά είναι εξίσου σκληρό. Όταν το CNN αποκάλυψε στις 18 Ιουλίου ότι το προσχέδιο δεν απαιτούσε το ενισχυμένο πρωτόκολλο επιθεωρήσεων του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας, οι μη διαδοτικοί κύκλοι είδαν την Ουάσινγκτον να χαλαρώνει τον ίδιο πήχη που επικαλείται απέναντι στο Ιράν (Al Jazeera). Το ίδιο βασίλειο που ζητά περιθώριο εμπλουτισμού είναι εκείνο που, στα δικά μας ρεπορτάζ για τα 440,9 κιλά ιρανικού ουρανίου, στεκόταν στην αντίπερα όχθη του επιχειρήματος (To Brief).

Ο φάκελος περνά τώρα στο Κογκρέσο, το οποίο μπορεί να μπλοκάρει τη συμφωνία μόνο εντός 90 ημερών συνεχούς συνεδρίασης (ABC). Οι επικριτές φοβούνται μια περιφερειακή αλυσίδα: αν το Ριάντ πάρει εξαίρεση, γιατί όχι η Τουρκία, γιατί όχι η Αίγυπτος (Jewish Insider). Και όμως η κρίσιμη λέξη, το αν επιτρέπεται τελικά ο εμπλουτισμός, δεν φαίνεται πουθενά με βεβαιότητα. Το πλήρες κείμενο παραμένει απόρρητο. Η Ουάσινγκτον ζητά ουσιαστικά από το Κογκρέσο να υπογράψει λευκή επιταγή, και η υπόλοιπη Μέση Ανατολή μετρά αντίστροφα.