Η ΕΕ προσφέρει στην Ουκρανία ένταξη αντί για στρατό

Η Ευρωπαϊκή Ένωση άνοιξε το πρώτο ουσιαστικό πακέτο ενταξιακών κεφαλαίων με την Ουκρανία και τη Μολδαβία, το λεγόμενο cluster των «Θεμελιωδών» (The Star/Reuters, European Commission). Την ίδια στιγμή τα Δυτικά Βαλκάνια επιταχύνουν, με ορίζοντα την ελληνική προεδρία του δεύτερου εξαμήνου του 2027.

Η διεύρυνση έπαψε να είναι γραφειοκρατική διαδικασία. Έγινε το βασικό θεσμικό όπλο ασφαλείας της Ευρώπης απέναντι στη Μόσχα. Και το ερώτημα ποιος πληρώνει αυτή τη στροφή απασχολεί ήδη τις Βρυξέλλες, καθώς το ΔΝΤ προειδοποιεί για εκτόξευση του ευρωπαϊκού χρέους (To Brief).

Χαρτιά αντί για όπλα

Ο μηχανισμός δεν είναι στρατιωτικός. Η ΕΕ δεν μπορεί να δώσει στο Κίεβο εγγύηση τύπου ΝΑΤΟ. Η ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής του άρθρου 42.7 της Συνθήκης της ΕΕ ισχύει μόνο για πλήρη μέλη. Ακόμη και τότε δεν λειτουργεί όπως το Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ, η δέσμευση ότι επίθεση εναντίον ενός συμμάχου είναι επίθεση εναντίον όλων (Robert Schuman Foundation).

Αυτό που προσφέρει η ένταξη είναι πιο αργό, αλλά γεωπολιτικά υπολογισμένο. Δένει την Ουκρανία, τη Μολδαβία και τα Βαλκάνια θεσμικά και οικονομικά στον ευρωπαϊκό χώρο. Έτσι συρρικνώνεται η «γκρίζα ζώνη» επιρροής που εκμεταλλεύεται η Ρωσία (Carnegie Europe). Τα «Θεμελιώδη» είναι το τεστ αν ένα κράτος λειτουργεί σαν μέλος: ανεξάρτητα δικαστήρια, καθαρές δημόσιες συμβάσεις, έλεγχος του δημόσιου χρήματος. Ανοίγουν πρώτα και κλείνουν τελευταία. Είναι μηχανισμός διαρκούς επιτήρησης, όχι τυπική σφραγίδα.

Γι' αυτό η Μόσχα βλέπει πλέον την ένταξη ως απειλή ασφαλείας. Δεν είναι μόνο προπαγάνδα. Η ίδια η ΕΕ μετά το 2022 χαρακτηρίζει τη Ρωσία «άμεση απειλή» και μιλά για αμυντική ένωση και υβριδικό πόλεμο (European Parliament). Η διεύρυνση είναι το μη στρατιωτικό σκέλος αυτής της στροφής.

Το κρυφό αγκάθι: ποιος πληρώνει

Η θεσμική δέσμευση έχει άγνωστο δημοσιονομικό τέλος. Ο λογαριασμός θα κριθεί στο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο 2028-2034, το επταετές ταβάνι δαπανών της ΕΕ που εγκρίνεται με ομοφωνία (European Commission). Η Ουκρανία είναι το σοκ. Ως μεγάλη αγροτική οικονομία, αν έμπαινε με τους σημερινούς κανόνες, θα αύξανε τις δαπάνες της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής κατά περίπου 22-25% και θα γινόταν από τους μεγαλύτερους δικαιούχους (CER, OECD). Στη Συνοχή, το πρόβλημα δεν είναι το συνολικό κόστος αλλά η ανακατανομή: φτωχότερα νέα μέλη ρίχνουν τον μέσο όρο και αλλάζουν ποιοι σημερινοί δικαιούχοι, η Ελλάδα ανάμεσά τους, χάνουν μερίδιο (SUERF).

Υπάρχει και το θεσμικό σκέλος. Η Γερμανία και η Γαλλία φοβούνται την επανάληψη του «μαθήματος Ουγγαρίας», ενός μέλους που μπλοκάρει αποφάσεις και αποσπά ανταλλάγματα. Πιέζουν λοιπόν για σκληρότερες ρήτρες κράτους δικαίου, που θα παγώνουν κονδύλια αν ένα νέο μέλος οπισθοδρομήσει (SWP).

Τι παίζει η Αθήνα

Η Ελλάδα διεκδικεί ρόλο επιταχυντή, όχι μπλοκαδόρου. Ο Γιώργος Γεραπετρίτης μιλά για «απτά αποτελέσματα» έως το 2027, αλλά πάντα «στις αρχές της αιρεσιμότητας», με κράτος δικαίου και καλή γειτονία (SKAI). Ο στόχος είναι να ξαναγίνει η Αθήνα αυτή που βάζει την ατζέντα στα Βαλκάνια, είκοσι τέσσερα χρόνια μετά τη σύνοδο κορυφής της Θεσσαλονίκης το 2003, που κατοχύρωσε επίσημα την ευρωπαϊκή προοπτική της περιοχής (ΥΠΕΞ). Ταυτόχρονα, κρατά τα εργαλεία πίεσης. Στην Αλβανία τα συνδέει ανοιχτά με την προστασία της ελληνικής μειονότητας και των περιουσιακών δικαιωμάτων, σε μια περίοδο που οι εντάσεις γύρω από τουριστικά projects κλιμακώνονται (To Brief).

Όμως ο πιο αδύναμος κρίκος είναι οι ίδιες οι κοινωνίες των Βαλκανίων. Ακούν ξανά τη λέξη «γεωπολιτική», αλλά ζουν την αναμονή σαν μόνιμο καθεστώς. Η Βόρεια Μακεδονία παραμένει στο ίδιο σημείο εδώ και περίπου 25 χρόνια, μπλοκαρισμένη από διαδοχικά βέτο για το όνομα, τη γλώσσα και την ιστορία (Euronews, The New Union Post). Το Growth Plan, το σχέδιο ανάπτυξης της ΕΕ για τα Δυτικά Βαλκάνια με μηχανισμό 6 δισ. ευρώ για το 2024-2027, δίνει πρόωρα κάποια οφέλη της ενιαίας αγοράς. Δεν δίνει ένταξη (European Commission).

Το διακύβευμα μένει ανοιχτό. Η Ευρώπη απέδειξε ότι κινείται όταν το κόστος της αδράνειας γίνεται μεγάλο. Δεν απέδειξε ακόμη ότι μπορεί να αγκυρώσει την ανατολική της περιφέρεια χωρίς να ξαναδιαπραγματεύεται κάθε φορά ποιος πληρώνει και ποιος χάνει.