Η Ουάσιγκτον πουλά κινητήρες για το τουρκικό KAAN — όχι F-35

Λίγες μέρες πριν από τη σύνοδο του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα, η διπλωματία τρέχει στο παρασκήνιο: ο γενικός γραμματέας της Συμμαχίας Μαρκ Ρούτε πέρασε από τον Λευκό Οίκο για να συντονιστεί με τον Ντόναλντ Τραμπ (To Brief). Μέσα σε αυτό το κλίμα, η κυβέρνηση Τραμπ κάνει μια χειρονομία προς την Τουρκία που τα ελληνικά πρωτοσέλιδα διάβασαν λάθος: προωθεί πώληση δεκάδων κινητήρων General Electric F110 για το τουρκικό μαχητικό KAAN, αξίας άνω των 700 εκατ. δολαρίων, παρά τις αντιρρήσεις στο Κογκρέσο (Reuters/Internazionale, Straits Times).

Ο κινητήρας δεν είναι F-35. Πρόκειται για δύο κινήσεις που ακολουθούν εντελώς διαφορετικές νομικές διαδρομές, και η διάκριση κάνει όλη τη διαφορά.

Το KAAN διαφημίζεται ως η σημαία της τουρκικής αμυντικής αυτονομίας, το πρώτο εθνικό μαχητικό πέμπτης γενιάς που θα διαδεχθεί τα γερασμένα F-16 της Άγκυρας. Υπάρχει όμως ένα παράδοξο στην καρδιά του προγράμματος, κυριολεκτικά: για να περάσει από το πρωτότυπο στη σειρά παραγωγής, χρειάζεται αμερικανική «καρδιά». Και ακριβώς αυτή κινείται να δώσει η Ουάσιγκτον.

Γιατί ο κινητήρας περνά και το F-35 όχι

Μια πώληση κινητήρων είναι, καταρχήν, υπόθεση εξαγωγικής άδειας. Η εκτελεστική εξουσία ετοιμάζει το πακέτο, διαβουλεύεται ανεπίσημα με το Κογκρέσο και προχωρά σε επίσημη ειδοποίηση. Όταν ο πρόεδρος της αρμόδιας επιτροπής Γκρέγκορι Μικς εξέφρασε αντιρρήσεις, αυτές δεν ήταν δεσμευτικές. Μια πολιτική «ένσταση» δεν είναι το ίδιο με νομική απαγόρευση (Cyprus Mail). Ο Λευκός Οίκος μπορεί, αν θέλει, να πατήσει το γκάζι.

Τα F-35 είναι άλλη ιστορία, γιατί το εμπόδιο είναι γραμμένο μέσα στον νόμο. Το άρθρο 1245 του αμυντικού προϋπολογισμού του 2020 (το NDAA, ο ετήσιος νόμος που εγκρίνει τις αμυντικές δαπάνες των ΗΠΑ) απαγορεύει ρητά τη μεταφορά F-35, ανταλλακτικών ή τεχνικών δεδομένων στην Τουρκία. Η μόνη εξαίρεση: αν οι υπουργοί Εξωτερικών και Άμυνας πιστοποιήσουν εγγράφως ότι η Άγκυρα δεν κατέχει πλέον τους ρωσικούς πυραύλους S-400 και δίνει αξιόπιστες διαβεβαιώσεις ότι δεν θα τους ξαναποκτήσει (Congress). Από πίσω στέκει το CAATSA, ο αμερικανικός νόμος κυρώσεων του 2017. Το 2020 οι ΗΠΑ τιμώρησαν την τουρκική αμυντική υπηρεσία προμηθειών SSB ακριβώς για τους S-400, απαγορεύοντας κάθε άδεια εξαγωγής αμερικανικής τεχνολογίας προς αυτήν (State Department).

Με απλά λόγια, τον κινητήρα ο Τραμπ μπορεί να τον δώσει με υπογραφή. Τα F-35 απαιτούν είτε να βγάλει η Τουρκία τους S-400 από τη χώρα, είτε να αλλάξει ο νόμος στο Κογκρέσο. Ο αντιπρόεδρος Βανς μίλησε για «έλεγχο συμμόρφωσης». Ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο όμως είχε πει καθαρά στη Βουλή των Αντιπροσώπων ότι η νομοθεσία δεν επιτρέπει σήμερα επανένταξη της Τουρκίας (To Vima). Σήμα προθέσεων, όχι λυμένο πρόβλημα.

Τι αξίζει πρακτικά ο κινητήρας

Ο F110 δεν μετατρέπει το KAAN σε «τουρκικό F-35». Ξεμπλοκάρει όμως το βασικό βιομηχανικό αδιέξοδο: χωρίς ώριμο κινητήρα, το πρόγραμμα έχει πρωτότυπα αλλά δεν περνά σε σειρά. Είναι ο ίδιος βασικός κινητήρας που ήδη κινεί τα τουρκικά F-16, γνωστή και χαμηλού ρίσκου λύση για τις πρώτες παρτίδες (Breaking Defense). Ο εγχώριος τουρκικός κινητήρας TF35000 τοποθετείται για το 2032, χρονοδιάγραμμα φιλοδοξίας, όχι ώριμη πραγματικότητα (Turkish Minute). Η Άγκυρα έχει υπογράψει για 20 αεροσκάφη Block-10 με παραδόσεις 2028-2030, αλλά αυτά απέχουν πολύ από ώριμη πέμπτη γενιά σε αόρατότητα και σύντηξη αισθητήρων (The Defense Post). Και ο μοχλός μένει αμερικανικός: κάθε επόμενη παρτίδα κινητήρων χρειάζεται νέα άδεια.

Για την Αθήνα, αυτό είναι το σταθερό δεδομένο. Το ελληνικό πρόγραμμα F-35 είναι θεσμικά πιο ώριμο. Η αμερικανική υπηρεσία αμυντικής συνεργασίας DSCA ενέκρινε ήδη από τον Ιανουάριο 2024 πώληση έως 40 F-35A, με τα πρώτα αεροσκάφη να αναμένονται γύρω στο 2028-2030 (DSCA). Η Τουρκία παίρνει βιομηχανική ανάσα για ένα πρόγραμμα που ωριμάζει στο τέλος της δεκαετίας. Η Ελλάδα έχει ήδη εξασφαλισμένο δρόμο προς ένα μαχητικό που πετά σήμερα.

Το πραγματικό διακύβευμα για την Αθήνα δεν είναι αν θα δούμε τουρκικά F-35 αύριο. Είναι ότι η Ουάσιγκτον δείχνει διατεθειμένη να ξαναδώσει στρατηγικό χώρο στην Άγκυρα κομμάτι-κομμάτι, χωρίς να ζητά τίποτα μετρήσιμο πίσω. Ο νόμος κρατά κλειστή την πόρτα των F-35. Το ερώτημα είναι αν η Ελλάδα θα διεκδικήσει, πριν από την ανανέωση της αμυντικής συμφωνίας με τις ΗΠΑ τον Νοέμβριο, κάθε νέα παραχώρηση προς την Τουρκία να συνδέεται ρητά με μετρήσιμη μείωση των απειλών έναντι Αθήνας και Λευκωσίας. Αλλιώς το ελληνικό πλεονέκτημα μένει αφηγηματικό, όχι δεσμευτικό.