Ο Ρούτε υπερασπίζεται δημόσια τη στρατηγική Τραμπ για το Ιράν

Ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε πήγε στις 24 Ιουνίου στον Λευκό Οίκο και δεν αρκέστηκε σε διπλωματικές φιλοφρονήσεις. Στο αμερικανικό δίκτυο Fox News δήλωσε ότι ο Ντόναλντ Τραμπ κάνει «ακριβώς ό,τι χρειάζεται» για να υποβαθμίσει τις πυρηνικές δυνατότητες του Ιράν, ότι στέκεται «πλήρως πίσω» από τη στρατηγική του και ότι το Ιράν είναι «εξαγωγέας χάους και τρομοκρατίας» (Fox News, AP). Δύο εβδομάδες πριν από τη σύνοδο της Συμμαχίας στην Άγκυρα, ο επικεφαλής του ΝΑΤΟ νομιμοποίησε δημόσια έναν αμερικανικό πόλεμο εκτός της ευρωατλαντικής ζώνης. Το διακύβευμα είναι αν η αμερικανική στρατιωτική παρουσία στην Ευρώπη παραμένει αυτονόητη εγγύηση ή γίνεται αντικείμενο συναλλαγής, κάτι που αφορά άμεσα και τη νοτιοανατολική πτέρυγα όπου βρίσκεται η Ελλάδα.

Η δήλωση στο Fox δεν ήταν αυθόρμητη. Λίγες ημέρες νωρίτερα ο Ρούτε είχε ήδη πει ότι ο Τραμπ «έκλεισε καλή συμφωνία» και ότι η αμερικανική δράση υποβάθμισε τις ιρανικές δυνατότητες (NATO). Το τίμημα αυτής της κολακείας φαίνεται από την άλλη πλευρά του τραπεζιού. Ο Τραμπ μπήκε στη συνάντηση παραπονούμενος ότι οι Ευρωπαίοι «δεν ήταν εκεί για εμάς» και προειδοποιώντας ότι οι ΗΠΑ «μπορεί» να μη βοηθήσουν συμμάχους που δεν στήριξαν την επιχείρηση κατά του Ιράν (Stars and Stripes, Politico). Η απειλή δένει με κάτι πιο χειροπιαστό: μια εξάμηνη αμερικανική επανεξέταση των δυνάμεων στην Ευρώπη, που μπορεί να ψαλιδίσει μαχητικά, ιπτάμενα αεροσκάφη ανεφοδιασμού και ναυτικά μέσα (Reuters).

Για να καταλάβει κανείς γιατί ο Ρούτε υποχωρεί, αρκεί να δει τι ακριβώς σημαίνει «αμερικανική παρουσία». Δεν είναι μόνο στρατιώτες. Είναι το Ramstein, η κεντρική αεροπορική πύλη απ' όπου περνούν οι αμερικανικές δυνάμεις προς Ευρώπη, Μέση Ανατολή και Αφρική. Είναι οι δύο κεντρικές διοικήσεις των αμερικανικών δυνάμεων για την Ευρώπη και την Αφρική, το EUCOM και το AFRICOM, που εδρεύουν στη Στουτγάρδη και συντονίζουν κάθε επιχείρηση. Είναι το Landstuhl, το μεγαλύτερο αμερικανικό στρατιωτικό νοσοκομείο εκτός των ΗΠΑ. Αυτές οι υποδομές, μαζί με τον εναέριο ανεφοδιασμό και την αναγνώριση, δεν αντικαθίστανται σε μήνες· χτίστηκαν σε δεκαετίες (bpb). Γι' αυτό ο Ρούτε δεν αρνήθηκε την ευρωπαϊκή εμπλοκή, αλλά την πρόβαλε: χαρακτήρισε τις αρνήσεις βάσεων «μεμονωμένες περιπτώσεις» και τόνισε ότι εκατοντάδες αμερικανικά αεροσκάφη απογειώθηκαν από ευρωπαϊκό έδαφος για τις επιχειρήσεις (tagesschau). Το μήνυμα προς την Ουάσιγκτον ήταν ότι η Ευρώπη παραμένει χρήσιμη πλατφόρμα αμερικανικής ισχύος, άρα δεν συμφέρει η αποχώρηση.

Όταν η Ρώμη διόρθωσε δημόσια τον γενικό γραμματέα

Υπάρχει όμως όριο σε αυτή τη λογιστική, και το έδειξε η Ιταλία. Όταν ο Ρούτε υπαινίχθηκε ότι ιταλικές βάσεις στήριξαν τις αμερικανικές επιχειρήσεις, ο υπουργός Άμυνας Γκουίντο Κροσέτο τον διέψευσε ανοιχτά. Εγκρίθηκαν μόνο τεχνικές και υποστηρικτικές πτήσεις, όχι μάχιμες αποστολές, ενώ το ίδιο το ΝΑΤΟ διευκρίνισε ότι ο Ρούτε αναφερόταν σε υφιστάμενες διμερείς συμφωνίες (Reuters). Η διόρθωση αποκαλύπτει το πραγματικό όριο της γωνίας. Ο γενικός γραμματέας μπορεί να κάνει πολιτικό κατευνασμό, δεν μπορεί όμως να παραχωρήσει κυριαρχικά δικαιώματα συμμάχων. Άλλωστε ο πόλεμος στο Ιράν δεν ενεργοποιεί το Άρθρο 5, καθώς το Άρθρο 6 περιορίζει γεωγραφικά τη συλλογική άμυνα στον ευρωατλαντικό χώρο (NATO).

Πίσω από τη ρωγμή Ρώμης-Ρούτε φαίνεται ένα ευρύτερο μοτίβο. Η Γαλλία και η Ιταλία αρνήθηκαν απογειώσεις βομβαρδιστικών, η Βρετανία περιόρισε τις κυπριακές βάσεις σε αμυντικές αποστολές και η Ισπανία μπλόκαρε αμερικανικά αεροσκάφη σχετικά με το Ιράν, με τον υπουργό Άμυνας των ΗΠΑ Πιτ Χέγκσεθ να αποκαλεί τη στάση τους «επαίσχυντη» (Boston Globe). Το Βερολίνο επιμένει σε θεσμικό πλαίσιο και κοινοβουλευτική έγκριση πριν από κάθε βήμα (Auswärtiges Amt). Για την Αθήνα, που επιδιώκει να αναδείξει τις διευκολύνσεις που ήδη παρέχει και να τις συνδέσει με το τουρκικό casus belli, την επίσημη απειλή πολέμου (Protothema), το συμπέρασμα είναι ψυχρό: περισσότερη αξία ως κόμβος δεν σημαίνει αυτόματη εγγύηση στο Αιγαίο (Iefimerida).

Ο Ρούτε πηγαίνει στην Άγκυρα έχοντας δείξει δημόσια ότι θα πει στον Τραμπ ό,τι θέλει να ακούσει. Πίσω του αφήνει μια συμμαχία που λειτουργεί πλέον σε δύο ταχύτητες: τη μία για τα ευρωπαϊκά σύνορα και την εγγύηση του Άρθρου 5, την άλλη για τις αμερικανικές προτεραιότητες στη Μέση Ανατολή, όπου οι πρωτεύουσες λένε «ναι» στον γενικό γραμματέα και «όχι» στις απογειώσεις.