Ο Σαντάμ Χάφταρ στην Αθήνα: η Ελλάδα ανοίγει κανάλι με την ακτή απ' όπου ξεκινά το 99% των βαρκών για την Κρήτη

Μέσα στο 2025, η διαδρομή από τη Λιβύη προς την Κρήτη και τη Γαύδο έπαψε να είναι περιθωριακή. Η Refugee Support Aegean μέτρησε 20.187 αφίξεις, το Λιμενικό 19.799. Και στις δύο μετρήσεις, το 99,4% ξεκινά από τη Λιβύη, κυρίως από τις ανατολικές ακτές γύρω από το Τομπρούκ (RSA).

Αυτός ο αριθμός εξηγεί τη φωτογραφία της 15ης Ιουνίου. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης και ο Γιώργος Γεραπετρίτης κάθισαν απέναντι στον Σαντάμ Χάφταρ, στο πρόσωπο που ελέγχει ακριβώς εκείνη τη γραμμή ακτής (News247).

Ο Σαντάμ Χάφταρ είναι κεντρικός κρίκος της οικογενειακής στρατιωτικής διαδοχής στην ανατολική Λιβύη και του μηχανισμού ισχύος του Λιβυκού Εθνικού Στρατού, του LNA (Naftemporiki). Το όνομα LNA είναι παραπλανητικό. Δεν πρόκειται για τον στρατό ενός ενιαίου κράτους, αλλά για το ένοπλο μπλοκ που ελέγχει την ανατολική Λιβύη, με πολιτικό κέντρο το Τομπρούκ.

Τα παράλια του απέχουν περίπου 300 χιλιόμετρα από τα νότια της Κρήτης (Topontiki). Όποιος ρυθμίζει εκείνη την ακτή, ρυθμίζει ένα κομμάτι της ελληνικής συνοριακής ασφάλειας.

Δύο κανάλια προς την ίδια χώρα

Η Αθήνα τρέχει ταυτόχρονα δύο διαύλους που φαίνονται αντιφατικοί. Με την κυβέρνηση της Τρίπολης, τη διεθνώς αναγνωρισμένη αρχή, κρατά τον θεσμικό διάλογο για ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδα στη βάση του διεθνούς δικαίου (To Brief). Στις 10 Ιουνίου η υφυπουργός Αλεξάνδρα Παπαδοπούλου ήταν στην Τρίπολη για τον δεύτερο γύρο της Μικτής Τεχνικής Επιτροπής (SKAI).

Με την ανατολή, η λογική είναι άλλη. Εκεί η Αθήνα δεν ψάχνει υπογραφή. Ψάχνει πρόσβαση στον παίκτη που ελέγχει το πεδίο. Η υποδοχή Χάφταρ δεν υποκαθιστά την Τρίπολη ως νομικό συνομιλητή, ούτε είναι διπλωματικός θρίαμβος. Είναι ωμή εθνική αναγκαιότητα.

Το τίμημα αυτής της αναγκαιότητας δεν μπήκε στις επίσημες ανακοινώσεις. Η «μείωση των ροών» που επιδιώκει η Αθήνα στηρίζεται σε λιβυκές αναχαιτίσεις στη θάλασσα. Ο ΟΗΕ τις συνδέει με κράτηση, βασανιστήρια και εξαναγκαστικές απελάσεις ανθρώπων που επιστρέφονται στη Λιβύη (UN News). Η συνεργασία για το μεταναστευτικό κουβαλά ένα ηθικό κόστος που μένει εκτός κάδρου.

Το πραγματικό διακύβευμα της επίσκεψης δεν είναι αν η ανατολή θα λύσει τις θαλάσσιες ζώνες. Είναι αν θα αποφευχθεί να μετατραπεί σε δεύτερο μοχλό πίεσης κατά της Ελλάδας. Το κρισιμότερο χαρτί του στρατοπέδου Χάφταρ είναι ένα. Η Βουλή του Τομπρούκ προβάλλει ότι μόνο αυτή μπορεί να κυρώσει το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019 και να του δώσει εσωτερική λιβυκή νομιμοποίηση (Library of Congress). Όσο το Τομπρούκ το μπλοκάρει, η τουρκική γραμμή στη θάλασσα παραμένει αμφισβητούμενη.

Ο ελέφαντας: η Άγκυρα έφτασε πρώτη

Η πρόσκληση στην Αθήνα δεν ξεκίνησε από μηδενική βάση. Ήρθε ως απάντηση σε ένα τουρκικό άνοιγμα που τρέχει ήδη μήνες. Στις 4 Απριλίου ο ίδιος ο Σαντάμ Χάφταρ πήγε στην Άγκυρα και συναντήθηκε με τον υπουργό Άμυνας Γιασάρ Γκιουλέρ. Ακολούθησαν επισκέψεις στρατιωτικών αντιπροσωπειών της ανατολής σε τουρκικές δομές (Daily Sabah).

Η λογική της Άγκυρας είναι ψυχρή, όχι ιδεολογική. Δεν εγκαταλείπει την Τρίπολη. Μιλά πλέον και με τους δύο λιβυκούς πόλους, ώστε να κλείσει το εσωτερικό κενό νομιμοποίησης του μνημονίου (Atlantic Council). Αν το πετύχει, η γραμμή Τουρκίας-Λιβύης αποκτά κάλυψη και από την ανατολή, όχι μόνο από την Τρίπολη.

Το πιο χειροπιαστό κομμάτι αυτής της επιρροής χτίζεται με μπετόν. Από την άνοιξη, τουρκικές εταιρείες ανέλαβαν έργα ανασυγκρότησης σε Βεγγάζη, Αλ-Μπάιντα, Σάχατ και Τομπρούκ, μέσω του Ταμείου Ανασυγκρότησης υπό τον Μπελκάσιμ Χάφταρ (Ekonomi Gazetesi). Δρόμοι, νοσοκομεία και υποδομές μετατρέπονται σε πολιτική σχέση.

Αυτή είναι η εικόνα που η φωτογραφία στο Μαξίμου προσπαθεί να ισοσταθμίσει. Το στρατόπεδο Χάφταρ δεν διαλέγει Αθήνα ή Άγκυρα. Ανεβάζει την τιμή του και απέναντι στους δύο. Ο πρόεδρος της Βουλής Ακίλα Σάλεχ χαρακτηρίζει το μνημόνιο «άκυρο», αλλά αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο νέας συμφωνίας αν περάσει από «νόμιμη» διαδικασία (FDD). Όσο τα τουρκικά συνεργεία δουλεύουν στην ανατολή και καμία δέσμευση δεν επιβεβαιώνει ότι το Τομπρούκ θα κρατήσει την πόρτα κλειστή, η Αθήνα ξέρει το δύσκολο: το χαρτί που σήμερα κρατά κλειστό μπορεί αύριο να πουληθεί στον υψηλότερο πλειοδότη.