Δεύτερος γύρος Ελλάδας-Λιβύης στην Τρίπολη για θαλάσσια σύνορα: ο δίαυλος επιβίωσε, η συμφωνία απέχει

Όσο η Αθήνα αντιπαρατίθεται με την Άγκυρα για τη «Γαλάζια Πατρίδα» και επαναλαμβάνει ότι «μονομερείς ενέργειες δεν παράγουν έννομα αποτελέσματα» (To Brief), ανοίγει ταυτόχρονα ένα δεύτερο, πιο αθόρυβο μέτωπο: τις θαλάσσιες ζώνες με τη Λιβύη. Στις 10 Ιουνίου η υφυπουργός Εξωτερικών Αλεξάνδρα Παπαδοπούλου κάθισε στο ίδιο τραπέζι με τη λιβυκή πλευρά μέσα στην Τρίπολη, για τον δεύτερο γύρο της κοινής τεχνικής επιτροπής που ψάχνει γραμμή οριοθέτησης ανάμεσα στις δύο χώρες. Ο τόπος έχει βάρος: η Ελλάδα συζητά ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδα στην πρωτεύουσα μιας κυβέρνησης που το 2019 υπέγραψε με την Άγκυρα το μνημόνιο το οποίο η Αθήνα θεωρεί άκυρο. Το ελληνικό ΥΠΕΞ είχε προαναγγείλει την αποστολή μία εβδομάδα νωρίτερα (MFA).

Το αποτέλεσμα ανακοινώθηκε με προσοχή. Οι δύο πλευρές «επανέλαβαν τη δέσμευσή τους να συνεχίσουν τον εποικοδομητικό διάλογο βάσει του διεθνούς δικαίου», χωρίς καμία αναφορά σε συμφωνημένη γραμμή, κοινό χάρτη, σχέδιο κειμένου ή χρονοδιάγραμμα υπογραφής (Newsbomb). Από λιβυκής πλευράς κατονομάστηκε μόνο ο ασκών χρέη υπουργού Εξωτερικών Taher al-Baour, ο οποίος μίλησε για δέσμευση συνέχισης του διαλόγου «σε διάφορους τομείς», συνδέοντας την οριοθέτηση με οικονομική και ενεργειακή συνεργασία (LANA).

Εδώ χρειάζεται ακρίβεια για να μη διογκωθεί το γεγονός. Μια τεχνική επιτροπή είναι το όργανο όπου νομικοί, υδρογράφοι και χαρτογράφοι ανταλλάσσουν συντεταγμένες, γραμμές βάσης και νομικά επιχειρήματα. Η Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS) ορίζει ότι η οριοθέτηση μεταξύ κρατών με αντικείμενες ακτές «γίνεται με συμφωνία» που οδηγεί σε δίκαιη λύση (UNCLOS). Με άλλα λόγια, η επιτροπή προετοιμάζει το έδαφος, δεν χαράζει σύνορα. Το πραγματικά νέο είναι ότι ο δίαυλος επιβίωσε και μεταφέρθηκε στην Τρίπολη όπως είχε συμφωνηθεί από τον Σεπτέμβριο του 2025, όταν ο Γιώργος Γεραπετρίτης και ο al-Baour κήρυξαν την έναρξη της διαδικασίας (MFA).

Γιατί ακόμη και μια γραμμή στο χαρτί χτυπά το μνημόνιο του 2019

Το διακύβευμα είναι καθαρά γεωγραφικό. Η Κρήτη βρίσκεται απέναντι από τις λιβυκές ακτές. Αν Αθήνα και Τρίπολη συμφωνήσουν μια μέση γραμμή ανάμεσά τους, ο θαλάσσιος χώρος νότια της Κρήτης κατανέμεται μεταξύ ελληνικού νησιού και λιβυκής ακτής. Παύει δηλαδή να είναι «κενός» διάδρομος που μπορεί να γεφυρώσει η Άγκυρα με την Τρίπολη. Το τουρκολιβυκό μνημόνιο στηρίζεται σε δύο σημεία, το Point A και το Point B, χαραγμένα ακριβώς στη θάλασσα νότια της Κρήτης. Η λογική τους είναι ότι το ελληνικό νησιωτικό μέτωπο σχεδόν εξαφανίζεται από την εξίσωση (MoU text). Κάθε γραμμή που μετρά την Κρήτη ως σχετική ακτή τέμνει κάθετα αυτή τη γεωμετρία.

Το τουρκικό αντεπιχείρημα έχει νομική βάση. Διεθνή δικαστήρια έχουν δεχθεί ότι μικρά νησιά μπορεί να λάβουν μειωμένη επήρεια για λόγους ευθυδικίας. Άλλο όμως η μερική προσαρμογή και άλλο η σχεδόν πλήρης διαγραφή μιας μεγάλης, κατοικημένης νήσου. Η Άγκυρα, που δεν αντέδρασε μετωπικά στη συνάντηση, κρατά το μνημόνιο ζωντανό για συγκεκριμένο λόγο: η συνεργασία της τουρκικής κρατικής εταιρείας πετρελαίου TPAO με τη λιβυκή κρατική NOC για έρευνες σε τέσσερα θαλάσσια οικόπεδα το μετατρέπει από συμβολική χειρονομία σε ενεργειακή πλατφόρμα (Turkey Today, Stimson Center).

Η Τρίπολη παίζει σε δύο ταμπλό

Αυτό εξηγεί τη στάση του Ντμπέιμπα. Καμία λιβυκή ανακοίνωση δεν είπε ότι η Τρίπολη εγκαταλείπει το μνημόνιο του 2019, ούτε όμως το επαναβεβαίωσε στο συγκεκριμένο ραντεβού. Η ασφαλής ανάγνωση είναι ελεγχόμενη ασάφεια. Η Αθήνα προσφέρει ευρωπαϊκή νομιμοποίηση και δίαυλο για μετανάστευση και ενέργεια, η Άγκυρα παραμένει το στήριγμα ασφάλειας. Ο Ντμπέιμπα δεν διαλέγει στρατόπεδο, μεγιστοποιεί επιλογές (Daily Sabah).

Και εδώ είναι το όριο κάθε αισιοδοξίας. Όποια γραμμή κι αν χαράξει η Τρίπολη, η ανατολική Λιβύη μπορεί να την ακυρώσει νομικά. Ο πρόεδρος της Βουλής του Τομπρούκ, Ακίλα Σάλεχ, επιμένει ότι καμία θαλάσσια συμφωνία δεν παράγει έννομα αποτελέσματα χωρίς κοινοβουλευτική κύρωση, το ίδιο επιχείρημα που χρησιμοποιεί κατά του μνημονίου με την Τουρκία (Libya Review, Library of Congress). Την ίδια στιγμή, το ανατολικό στρατόπεδο φέρεται να ζυγίζει την κύρωση του τουρκολιβυκού ως διαπραγματευτικό χαρτί με ενεργειακά ανταλλάγματα (Africa Confidential).

Η Αθήνα πέτυχε αυτό που χωρούσε: να κρατήσει τον διάλογο ανοιχτό και θεσμικό. Σε ένα κράτος μοιρασμένο στα δύο, όμως, η υπογραφή της Τρίπολης από μόνη της δεν αρκεί. Όσο η Λιβύη μιλά με δύο φωνές, κάθε χάρτης που βγαίνει από αυτό το τραπέζι παραμένει μισός.