Στη Λα Γκουάιρα χρειάζεσαι άδεια για να σκάψεις στα ερείπια

Το βενεζουελάνικο κράτος έστησε σε ώρες ένα σύστημα ελέγχου εισόδου στη ζώνη καταστροφής. Δεν κατάφερε να βάλει βαριά μηχανήματα εκεί όπου οικογένειες σκάβουν με τα χέρια, καθώς κλείνει το κρίσιμο 72ωρο.

Με μια ματιά:

• Ο επίσημος απολογισμός ανέβηκε στους 1.430 νεκρούς, την ώρα που η κυβέρνηση απαιτεί ειδική άδεια διέλευσης για την είσοδο στη Λα Γκουάιρα.
• Πάνω από 14.000 ένστολοι στην περιοχή, αλλά κάτοικοι ζητούν εκσκαφείς που δεν έρχονται.
• Η διεθνής βοήθεια είναι μεγάλη στα χαρτιά. Το ζητούμενο είναι αν φτάνει στο πεδίο μέσα στο παράθυρο επιβίωσης.

Μία μέρα μετά την εικόνα των αμερικανικών μεταγωγικών που προσγειώνονταν σε μια χώρα υπό αποκλεισμό (To Brief), η ιστορία της Βενεζουέλας μετατοπίστηκε από το ποιος στέλνει βοήθεια στο ποιος επιτρέπεται να τη φέρει. Τρεις μέρες μετά τους δίδυμους σεισμούς, οικογένειες στη Λα Γκουάιρα μετακινούν τσιμέντο με φτυάρια και σφυριά, ζητώντας βαριά μηχανήματα που αργούν (CNN en Español, BBC Mundo). Λίγα μέτρα πιο πέρα, το κράτος έχει στήσει κάτι που δουλεύει άψογα: ένα φίλτρο. Για να μπεις στη ζώνη καταστροφής χρειάζεσαι salvoconducto, ειδική άδεια διέλευσης, με προηγούμενη καταγραφή στο Poliedro de Caracas (Infobae, El Universal MX). Εδώ είναι η αντίφαση: το κράτος μπόρεσε να ελέγξει ποιος μπαίνει, αλλά όχι να σώσει όσους είναι ακόμα από κάτω.

Οι σκληροί αριθμοί είναι λίγοι και ανοδικοί. Ο νεότερος επίσημος απολογισμός είναι 1.430 νεκροί και 3.238 τραυματίες, με τις αρχές να τον ανεβάζουν όσο ανασύρονται σώματα (UN News, PBS/AP). Οι αγνοούμενοι είναι άλλο μέγεθος, πολύ πιο ρευστό. Οι αναφορές κινούνται από 41.000 διαδικτυακές καταγραφές έως 68.900 δηλώσεις οικογενειών, νούμερα που περιλαμβάνουν διακοπές επικοινωνίας και πιθανές διπλοεγγραφές, όχι επιβεβαιωμένους εγκλωβισμένους (UN Geneva, NBC News). Και το ρολόι μετράει αντίστροφα. Μετά τις πρώτες 48 με 72 ώρες, οι πιθανότητες να βγει κάποιος ζωντανός χωρίς νερό και αέρα πέφτουν απότομα.

Η αριθμητική του ελέγχου

Η κυβέρνηση της Ντέλσι Ροδρίγκες παρουσίασε τη στρατιωτικοποίηση ως όρο για τάξη και οργάνωση. Ο αριθμός δεν είναι φήμη: πάνω από 14.000 στρατιωτικοί και αστυνομικοί στη Λα Γκουάιρα, νούμερο από επίσημη ανακοίνωση που αναπαρήγαγαν AP και Reuters (Prensa Presidencial, AP). Ανεξάρτητες ανταποκρίσεις του EFE καταγράφουν μπλόκα στους δρόμους, μεταφορά δημοσιογράφων μόνο με κρατικά εγκεκριμένα λεωφορεία και εθελοντές σε ουρές (Infobae/EFE, La Estrella de Panamá).

Δύο πράγματα μένουν αναπόδεικτα. Δεν υπάρχει στοιχείο ότι ο πρωταρχικός σκοπός των αδειών ήταν η καταστολή της οργής, ούτε ότι και οι 14.000 ήταν ενεργά σωστικά πληρώματα και όχι περίμετρος ασφαλείας. Αυτό που καταγράφεται με βεβαιότητα είναι κάτι πιο απλό και πιο βαρύ: ένα κράτος που οργάνωσε γρήγορα τον έλεγχο πρόσβασης, αλλά άφησε γείτονες να εμποδίζουν μπουλντόζες ζητώντας να μη φύγουν, «εν μέσω ορατής απουσίας κρατικών ομάδων αρωγής» (AP).

Τα διεθνή ανθρωπιστικά πρότυπα δίνουν στο πληγέν κράτος την κύρια ευθύνη συντονισμού. Η ρύθμιση πρόσβασης σε ασταθή κτίρια και κατεστραμμένους δρόμους μπορεί να είναι νόμιμη. Ο στρατιωτικός έλεγχος όμως θεωρείται μέτρο έσχατης ανάγκης, και το ουσιαστικό τεστ είναι ένα: οι άδειες επιτάχυναν ή επιβράδυναν την είσοδο των ομάδων USAR (Urban Search and Rescue, εξειδικευμένων κλιμακίων απεγκλωβισμού), των σκύλων και των βαρέων μηχανημάτων μέσα στο 72ωρο; (UN-CMCoord Handbook, INSARAG). Η απάντηση κρύβεται σε δεδομένα που η κυβέρνηση δεν έχει δημοσιεύσει: ώρες αφίξεων, χρόνοι εκκαθάρισης, χάρτες προτεραιοποίησης κτιρίων.

Το χάσμα του τελευταίου μιλίου

Στα χαρτιά η κινητοποίηση είναι τεράστια. Ο ΟΗΕ μετρά 44 ομάδες USAR και 2.245 ειδικούς (UN News), η ΕΕ ενεργοποίησε οκτώ κράτη-μέλη, ενώ η Ουάσιγκτον χαλάρωσε προσωρινά τις κυρώσεις μέσω του OFAC, του γραφείου του αμερικανικού Υπουργείου Οικονομικών που επιβλέπει τις κυρώσεις, με ειδική άδεια για ανθρωπιστικές συναλλαγές έως τις 23 Οκτωβρίου 2026 (European Commission, Baker McKenzie).

Όλα αυτά όμως είναι ανακοινωμένα ή σε μεταφορά, όχι παραδομένα. Το πιο καθαρό παράδειγμα: το πρώτο φορτίο της IFRC, της Διεθνούς Ομοσπονδίας Ερυθρού Σταυρού, μόλις «έφευγε» από τον περιφερειακό κόμβο στον Παναμά την ώρα που οικογένειες έσκαβαν με τα χέρια (UN Web TV). Ανάμεσα στα αεροπλάνα και τα κονδύλια αφενός, και στα εργαλεία στα χέρια ενός διασώστη αφετέρου, υπάρχει μια απόσταση που μετριέται σε ώρες. Για όσους είναι κάτω από τα ερείπια, αυτές οι ώρες έχουν σχεδόν τελειώσει.

Η Ελλάδα, σεισμογενής χώρα της ΕΕ, έμεινε στο διπλωματικό μήνυμα αλληλεγγύης του υπουργείου Εξωτερικών. Δεν προκύπτει κρατική αποστολή ούτε συμμετοχή στον ευρωπαϊκό μηχανισμό για τη Βενεζουέλα, παρά μόνο εθελοντική αποστολή της ΕΠΟΜΕΑ Θεσσαλονίκης (News247, Lifo). Το ερώτημα που μένει δεν είναι αν ένα εύθραυστο κράτος μπορεί να ελέγξει το πλήθος. Αυτό το απέδειξε. Είναι αν ξέρει τη διαφορά ανάμεσα στο να φυλάς μια ζώνη καταστροφής και στο να τη σώζεις.