Σουηδία: προβάδισμα μίας έδρας, χωρίς νικητή

Οι Σουηδοί ψήφισαν την Κυριακή για νέα Βουλή, και τη Δευτέρα το πρωί κανείς δεν είχε ανακηρυχθεί νικητής: το κεντροαριστερό μπλοκ της αντιπολίτευσης προηγείται του δεξιού κυβερνητικού μπλοκ με μία μόλις έδρα, 175 έναντι 174 σε σύνολο 349. Το διακύβευμα δεν είναι απλώς ποιο στρατόπεδο κυβερνά, αλλά αν η ακροδεξιά των Σουηδών Δημοκρατών μπαίνει για πρώτη φορά σε κυβέρνηση, περνώντας από εξωτερικό στήριγμα σε θέση υπουργού, ένα ενδεχόμενο που ήταν ήδη ανοιχτό μπαίνοντας στην κάλπη (To Brief). Κι επειδή στο σουηδικό σύστημα ακόμη και μία αποχή μπορεί να κρίνει ποιος γίνεται πρωθυπουργός, το αποτέλεσμα μένει ανοιχτό για μέρες.

Η βραδιά ξεκίνησε πολύ πιο καθαρή απ' ό,τι τελείωσε. Το exit poll, η δημοσκόπηση εξόδου, του δημόσιου SVT στις 20:00 ώρα Σουηδίας έδινε στην αντιπολίτευση εκτίμηση 183 εδρών έναντι 166 (Guardian). Καθώς όμως μπήκαν οι πρώτες πραγματικές ψήφοι, το προβάδισμα έλιωσε: γύρω στις 21:45, με καταμετρημένο περίπου το 10% των διαμερισμάτων, το μοντέλο πρόβλεψης του SVT έδειχνε 175–174, ενώ το ιδιωτικό TV4 έδινε 176–173 (Politico). Το πρωί το περιθώριο έμενε 175–174, με το AP να αναφέρει καταμετρημένο το 92% και το Reuters να το επιβεβαιώνει ανεξάρτητα στα 5.960 από τα 6.312 εκλογικά διαμερίσματα (AP · Reuters).

Γι' αυτό κανείς αρχηγός δεν πανηγύρισε. Η Μαγκνταλένα Άντερσον, επικεφαλής των Σοσιαλδημοκρατών, το είπε με ένα «αν»: «Αυτή τη στιγμή προηγούμαστε. Και αν αυτό διατηρηθεί, τότε η Σουηδία θα αποκτήσει νέα κυβέρνηση» (Göteborgs-Posten). Ο πρωθυπουργός Ουλφ Κρίστερσον αναγνώρισε από την πλευρά του ότι θα σεβαστεί ενδεχόμενες 175 έδρες της αντιπολίτευσης. Κράτησε όμως ανοιχτή και δική του διέξοδο: ακόμη κι αν μείνει το αποτέλεσμα της νύχτας, είπε ότι θα ψάξει «μη σοσιαλιστική κοινοβουλευτική πλειοψηφία» (Expressen, Reuters).

Γιατί το 175–174 δεν φτιάχνει κυβέρνηση

Το 175–174 είναι προβολή κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας, όχι έτοιμη κυβέρνηση. Το σουηδικό Σύνταγμα λειτουργεί με «αρνητικό κοινοβουλευτισμό»: ένας υποψήφιος πρωθυπουργός δεν χρειάζεται 175 θετικές ψήφους για να εκλεγεί, αρκεί να μη συγκεντρώσει 175 αρνητικές (Riksdagen). Οι αποχές δεν προσμετρώνται στα «όχι». Πρακτικά: αν προταθεί η Άντερσον, το δεξιό μπλοκ με 174 έδρες δεν φτάνει μόνο του να την μπλοκάρει, χρειάζεται τουλάχιστον έναν ακόμη «όχι» από την άλλη πλευρά· κι αν ένας βουλευτής της αντιπολίτευσης απέχει, τα 174 «όχι» δεν την ρίχνουν.

Εδώ αρχίζουν τα δύο προβλήματα σχηματισμού. Το πρώτο είναι μέσα στο ίδιο το τετρακομματικό στρατόπεδο της Άντερσον. Το Αριστερό Κόμμα, με την ηγέτιδά του Νούσι Νταντγκόσταρ, θέτει ως προϋπόθεση τη συμμετοχή του σε υπουργεία και, σύμφωνα με την Göteborgs-Posten, προειδοποιεί ότι θα καταψηφίσει την Άντερσον αν μείνει εκτός (Göteborgs-Posten). Το Κέντρο κινείται αντίστροφα: η Ελίσαμπετ Ταντ Ρίνγκβιστ μαλάκωσε τον τόνο μετά την κάλπη, λέγοντας ότι είναι έτοιμη να αναλάβει ευθύνη αρκεί τα «άκρα» να μην κυριαρχούν σε μια κυβέρνηση (Expressen). Ένα κόμμα ζητά μέσα ό,τι το άλλο θέλει έξω. Αν το Αριστερό Κόμμα εφαρμόσει τη γραμμή του μαζί με τις αρνητικές ψήφους της δεξιάς, το κατώφλι των 175 «όχι» ξεπερνιέται και η Άντερσον πέφτει.

Το δεύτερο πρόβλημα είναι του Κρίστερσον. Οι Σουηδοί Δημοκράτες, το ακροδεξιό κόμμα του Γίμι Όκεσον που ως τώρα στήριζε την κυβέρνηση απ' έξω, εμφανίζονται στους προσωρινούς πίνακες να υποχωρούν στο 17,6% (Valbarometer), σχεδόν τρεις μονάδες κάτω από το 20,5% του 2022 (resultat.val.se). Κι όμως η συζήτηση για την πρώτη υπουργοποίησή τους συνεχίζεται, γιατί την είχε ανοίξει η ίδια η προεκλογική προσφορά του Κρίστερσον. Ο Όκεσον, παρότι παραδέχτηκε την απώλεια μονάδων, αυτοανακηρύχθηκε «νικητής», επικαλούμενος ότι όλο και περισσότεροι δηλώνουν ανοιχτά ψηφοφόροι του (Aftonbladet).

Γι' αυτό, στο τέλος, ποιος κυβερνά τη Σουηδία θα το κρίνει αν ένας μόνο βουλευτής, στο Κέντρο ή στην Αριστερά, δεχτεί να πει «ναι» ή έστω να σωπάσει την ώρα της ψηφοφορίας. Και γι' αυτό μετρά η Τετάρτη 16 Σεπτεμβρίου: οι δημοτικές επιτροπές καταμετρούν τότε τις πρόωρες ψήφους που έφτασαν καθυστερημένα και τις ψήφους του εξωτερικού, εκείνες ακριβώς που μπορούν να μετακινήσουν την οριακή έδρα (Omni). Το οριστικό αποτέλεσμα, μετά και την επαναμέτρηση από τις 21 περιφερειακές διοικήσεις, αναμένεται γύρω στο Σαββατοκύριακο 19–20 Σεπτεμβρίου (Valmyndigheten).