Η Σουηδία ψηφίζει αύριο, η ακροδεξιά διεκδικεί υπουργεία

Αύριο, Κυριακή 13 Σεπτεμβρίου, οι Σουηδοί ψηφίζουν για νέα Βουλή, και το πιθανό αποτέλεσμα είναι πρωτοφανές για τη χώρα: η ακροδεξιά των Σουηδών Δημοκρατών μπορεί να μπει για πρώτη φορά στην κυβέρνηση, να περάσει από εξωτερικό στήριγμα σε θέση υπουργού. Τη συμμετοχή της την μπλόκαραν ως τώρα οι ίδιοι οι Φιλελεύθεροι, εταίροι του κεντροδεξιού συνασπισμού· στις 13 Μαρτίου η αρχηγός τους Σιμόνα Μοχάμσον υποχώρησε και την αποδέχθηκε (SVT). Το αν θα γίνει πράξη ίσως δεν κριθεί από το μεγάλο αποτέλεσμα, αλλά από ένα μικρό κόμμα γύρω στο 5% και από το όριο του 4%.

Η σουηδική Βουλή έχει 349 έδρες και η πλειοψηφία είναι οι 175. Για να μπει όμως ένα κόμμα στην κατανομή εδρών, πρέπει να συγκεντρώσει τουλάχιστον 4% πανεθνικά (Valmyndigheten). Κάτω από αυτό, οι ψήφοι του μετρούν ως έγκυρες αλλά δεν παράγουν καμία έδρα. Έτσι ένα κόμμα που σκαρφαλώνει στο 4% περνά από το μηδέν σε περίπου δεκατέσσερις έδρες.

Αυτός είναι ο κίνδυνος για τους Φιλελευθέρους, και μαζί για όλο το δεξιό μπλοκ. Σχηματικά: αν τα άλλα τρία δεξιά κόμματα συγκεντρώσουν 47% και οι Φιλελεύθεροι 4%, ο συνασπισμός φτάνει το 51% των ψήφων που μετράνε. Αν όμως οι Φιλελεύθεροι μείνουν στο 3,9% και πέσουν εκτός Βουλής, οι ψήφοι τους εξαφανίζονται από την κατανομή και η αντιπολίτευση του περίπου 49% βρίσκεται ξαφνικά με την πλειοψηφία. Είναι απλουστευμένη επίδειξη του μηχανισμού, όχι πρόβλεψη εδρών (Riksdagen).

Πέντε μετρήσεις, πέντε διαφορετικές εικόνες

Οι πέντε τελικές δημοσκοπήσεις της 11ης Σεπτεμβρίου δίνουν στο κεντροαριστερό μπλοκ (Σοσιαλδημοκράτες, Αριστερό Κόμμα, Πράσινοι, Κέντρο) από 49,3% έως 51,5%, και στα τέσσερα δεξιά κόμματα από 45,9% έως 49,0%. Η διαφορά απλώνεται από 0,3 έως 5,6 μονάδες: η Ipsos βλέπει σχεδόν ισοπαλία (Omni), ενώ η Verian καθαρό προβάδισμα της αντιπολίτευσης, διευκρινίζοντας ότι η μέτρησή της είναι στιγμιότυπο, όχι πρόβλεψη (Verian). Οι Φιλελεύθεροι καταγράφονται μεταξύ 4,7% και 5,5%, πάνω από το όριο παντού, αλλά αρκετά κοντά ώστε μια αστοχία να τους αφήσει απ' έξω (Demoskop).

Ακόμη κι αν το δεξιό μπλοκ βγει μπροστά, η κυβέρνηση δεν σχηματίζεται αυτόματα. Οι τέσσερις εταίροι (Μετριοπαθείς, Χριστιανοδημοκράτες, Φιλελεύθεροι και Σουηδοί Δημοκράτες) μαλώνουν για το μοίρασμα της εξουσίας: στις 2 Σεπτεμβρίου ο αρχηγός των Σουηδών Δημοκρατών Γίμι Όκεσον ζήτησε 12 έως 14 από τους 24 υπουργούς, αναλογικά με το εκλογικό του μέγεθος, ο πρωθυπουργός Ουλφ Κρίστερσον απέκλεισε την απαίτηση των δώδεκα, και η Έμπα Μπους αμφισβήτησε ανοιχτά κάθε προκαταβολική μοιρασιά χαρτοφυλακίων (SVT). Στο απέναντι στρατόπεδο τα αδιέξοδα είναι εξίσου βαθιά: το Κέντρο αποκλείει υπουργούς του Αριστερού Κόμματος, και η αρχηγός του δήλωσε ότι προτιμά ακόμη και έκτακτες εκλογές (Omni).

Υπάρχει όμως θεσμική διέξοδος. Στη Σουηδία ένας προτεινόμενος πρωθυπουργός εγκρίνεται εφόσον δεν τον καταψηφίσουν τουλάχιστον 175 βουλευτές· δεν χρειάζεται δηλαδή 175 «ναι» (Riksdagen). Οι αποχές, έτσι, μπορούν να γεννήσουν κυβέρνηση μειοψηφίας ακόμη κι όταν τα κόμματα δεν συμφωνούν να συγκυβερνήσουν. Η πραγματική μετεκλογική διαπραγμάτευση δεν είναι μόνο ποιος θα συμμαχήσει με ποιον, αλλά ποιος θα ανεχθεί ποιον.

Τι αλλάζει αν μπουν υπουργοί

Οι Σουηδοί Δημοκράτες δεν είναι καινούργιοι στην εξουσία. Με τη συμφωνία Tidö, που παρουσιάστηκε στις 14 Οκτωβρίου 2022, στήριξαν από έξω μια κυβέρνηση Μετριοπαθών, Χριστιανοδημοκρατών και Φιλελευθέρων. Το κείμενο όμως έδινε και στα τέσσερα κόμματα «πλήρη και ισότιμη επιρροή» στα συμφωνημένα πεδία, από τη μετανάστευση και την εγκληματικότητα μέχρι την υγεία και την εκπαίδευση (Tidö). Δηλαδή καθόριζαν ήδη την κατεύθυνση χωρίς να κρατούν ούτε ένα υπουργείο.

Η υπουργοποίηση προσθέτει τρία πράγματα: συμμετοχή στις συλλογικές αποφάσεις του υπουργικού συμβουλίου, διοίκηση χαρτοφυλακίων, και άμεση προσωπική λογοδοσία. Ένας υπουργός ελέγχεται από τη Συνταγματική Επιτροπή της Βουλής και μπορεί να αντιμετωπίσει πρόταση δυσπιστίας (Riksdagen). Η επιρροή παύει να είναι παρασκηνιακή και αποκτά όνομα.

Αυτό ακριβώς δεσμεύτηκε ο Κρίστερσον. Την 1η Απριλίου, σε κοινή εμφάνιση με τον Όκεσον, υποσχέθηκε τετρακομματική κυβέρνηση όπου οι Σουηδοί Δημοκράτες θα έπαιρναν «σημαντικές υπουργικές θέσεις», με τη μετανάστευση και την ένταξη ως φυσικό τους πεδίο, εφόσον το μπλοκ κερδίσει πλειοψηφία (Reuters). Θα παρέμενε μάλιστα πρωθυπουργός ακόμη κι αν το κόμμα του Όκεσον ξεπερνούσε τους Μετριοπαθείς του (AP), με προϋπόθεση να μπουν στη Βουλή και τα τέσσερα κόμματα (Sveriges Radio).

Το στοίχημα της Κυριακής, λοιπόν, δεν είναι μόνο ποιος θα πρωτεύσει. Είναι αν η επιρροή που επί τέσσερα χρόνια δεν είχε πρόσωπο θα αποκτήσει υπογραφή, θέση στο υπουργικό συμβούλιο και λογοδοσία στη Συνταγματική Επιτροπή. Και το πιο συγκεκριμένο ερώτημα, αυτό που θα απαντηθεί στις εβδομάδες της διαπραγμάτευσης μετά την κάλπη, είναι σε ποιο υπουργείο θα καθίσει ο Όκεσον.