Η Σλοβακία απειλεί βέτο στον προϋπολογισμό της ΕΕ

Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς έθεσε στις 6 Νοεμβρίου έναν όρο για τον επόμενο επταετή προϋπολογισμό της ΕΕ: να συμμετάσχουν όλα τα κράτη στη νέα χρηματοδότηση της Ουκρανίας (F.A.Z., To Brief). Στις 10 Νοεμβρίου ο Σλοβάκος πρωθυπουργός Ρόμπερτ Φίτσο απάντησε ότι, αν ο Μερτς μπλοκάρει τον προϋπολογισμό, θα τον μπλοκάρει κι εκείνος (TASR). Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα απάντησε με επιστολή στον Μερτς ότι οι ηγέτες θα εξετάσουν τα δύο θέματα μαζί στις 26-27 Νοεμβρίου (Reuters μέσω Devdiscourse). Στο ίδιο τραπέζι βρίσκονται και τα αγροτικά και περιφερειακά κονδύλια που διεκδικεί η Ελλάδα ως το 2034.

Δύο ημερομηνίες, ένα πακέτο

Η διαφορά αφορά χρήματα για το 2027. Για εκείνη τη χρονιά η Ουκρανία έχει ήδη προβλεφθεί να πάρει 45 δισ.: το δεύτερο μισό ενός δανείου 90 δισ., που η Επιτροπή πρότεινε στις 30 Οκτωβρίου να εκταμιευθεί (Ευρωπαϊκή Επιτροπή). Ο επίτροπος Οικονομίας Βάλντις Ντομπρόβσκις εκτιμά ότι θα λείψουν άλλα περίπου 70 δισ. και ότι η ΕΕ θέλει να καλύψει τα δύο τρίτα, δηλαδή ακόμη περίπου 45 δισ. πάνω από το δάνειο (European Pravda, Kyiv Independent). Υπάρχουν λοιπόν δύο ποσά των 45 δισ. για την ίδια χρονιά: το ένα έχει νομική βάση, το άλλο δεν έχει ακόμη ούτε πρόταση.

Το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο (ο επταετής προϋπολογισμός που ορίζει πόσα ξοδεύει η ΕΕ και για τι, από τη γεωργία ως τη συνοχή των περιφερειών) αρχίζει την 1η Ιανουαρίου 2028 (Συμβούλιο της ΕΕ). Δεν μπορεί επομένως να πληρώσει ανάγκες του 2027. Μπορεί όμως να χρησιμοποιηθεί ως μοχλός πίεσης, και αυτό κάνει ο Μερτς.

Σύμφωνα με αποσπάσματα της επιστολής που δημοσίευσε το Euronews, ο Μερτς ζήτησε «δίκαιη συνεισφορά» όλων «χωρίς εξαίρεση» και λύση που θα χρηματοδοτεί την Ουκρανία και μετά το 2028, μαζί με τους τόκους που έχουν ήδη συσσωρευτεί (Euronews). Από τον προϋπολογισμό δεν ζητά μόνο ένα μέσο πίεσης· ζητά να σηκώσει και το μελλοντικό βάρος. Τη λέξη «βέτο» δεν τη χρησιμοποίησε. Δεν τη χρειαζόταν: ο κανονισμός του προϋπολογισμού εγκρίνεται από το Συμβούλιο ομόφωνα, με τη συναίνεση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (ΣΛΕΕ, άρθρο 312). Ένα «όχι» από οποιαδήποτε από τις 27 κυβερνήσεις αρκεί.

Το ίδιο όπλο στα χέρια του Φίτσο

Τον ίδιο κανόνα επικαλέστηκε ο Φίτσο. Χαρακτήρισε την κίνηση «τυπικό εκβιασμό» και είπε ότι η Σλοβακία έχει «το ίδιο δικαίωμα βέτο με τη Γερμανία» (TASR). Ζητά να διαπραγματευτούν χωριστά τη βοήθεια προς το Κίεβο και τον προϋπολογισμό.

Οι υπόλοιπες αντιδράσεις ήταν πιο συγκρατημένες. Ο Τσέχος πρωθυπουργός Αντρέι Μπάμπις, δίπλα στον Φίτσο στη Μπρατισλάβα, είπε ότι η τσεχική ψήφος μετρά όσο η γερμανική (Novinky). Ο Βούλγαρος πρωθυπουργός Ρούμεν Ράντεφ επικαλέστηκε το έλλειμμα της χώρας του για να μη μπει σε νέο δάνειο, αλλά δήλωσε ότι η Βουλγαρία «σε καμία περίπτωση» δεν μπλοκάρει κοινές αποφάσεις για την Ουκρανία (BNR).

Η απειλή του Φίτσο πιάνει μόνο τον προϋπολογισμό. Αν η Επιτροπή προτείνει το νέο πακέτο ως οικονομική συνεργασία με τρίτη χώρα, αυτό ψηφίζεται με ειδική πλειοψηφία, δηλαδή περνά χωρίς τη συμφωνία όλων, οπότε καμία χώρα μόνη της δεν έχει βέτο (ΣΛΕΕ, άρθρο 212). Το προηγούμενο υπάρχει ήδη: στο δάνειο των 90 δισ. τους τόκους τους μοιράστηκαν 24 κράτη, ενώ η Σλοβακία, η Τσεχία και η Ουγγαρία εξαιρέθηκαν (Rapporteur). Ο Μερτς θέλει να κλείσει αυτή την εξαίρεση, και το μόνο έδαφος όπου η ψήφος της Μπρατισλάβας είναι αναντικατάστατη είναι ο επταετής προϋπολογισμός.

Γιατί αφορά την Ελλάδα

Η σύγκρουση εκτυλίσσεται πάνω στον φάκελο που η Αθήνα θεωρεί ζωτικό. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης είχε ζητήσει στις 16 Οκτωβρίου να προστατευτούν οι πόροι για τη γεωργία και τη συνοχή (Πρωθυπουργός). Οι τέσσερις κυβερνήσεις που διαφωνούν με τη σύνδεση (Σλοβακία, Τσεχία, Ουγγαρία, Βουλγαρία) είναι σύμμαχοι της Αθήνας σε αυτή τη μάχη: ανήκουν, μαζί με την Ελλάδα, στους 17 «Φίλους της Συνοχής», την ομάδα που υπερασπίζεται αυτές τις δαπάνες (Euronews). Κανείς δεν έχει υπολογίσει ελληνικό μερίδιο στα νέα 45 δισ. ή περικοπή ελληνικών κονδυλίων.

Ο κίνδυνος για την Ελλάδα είναι προς το παρόν ο χρόνος. Η πολιτική συμφωνία για τον προϋπολογισμό επιδιώκεται ως το τέλος του 2026, ώστε οι κανόνες να είναι έτοιμοι για το 2028 (Συμβούλιο της ΕΕ). Κάθε εβδομάδα που ο προϋπολογισμός μένει όμηρος μιας διαφωνίας για το 2027 τρώει από αυτό το περιθώριο.

Η σειρά των σταθμών είναι πλέον ορισμένη. Στις 13 Νοεμβρίου, στην άτυπη σύνοδο του Δουβλίνου, οι ηγέτες θα κάνουν μια «ευρεία συζήτηση» για την Ουκρανία (Ιρλανδική Προεδρία). Στις 26-27 Νοεμβρίου θα εξετάσουν μαζί προϋπολογισμό και χρηματοδότηση, αφού η Επιτροπή καταθέσει πρόταση, για την οποία δεν έχει ανακοινωθεί ημερομηνία (Reuters μέσω Devdiscourse). Ως τότε, τα περίπου 45 δισ. που θέλει να βρει η ΕΕ για το 2027 δεν έχουν ούτε εργαλείο ούτε κατανομή ανά χώρα, και το μόνο ενέχυρο στο τραπέζι είναι ο προϋπολογισμός από τον οποίο θα πληρώνονται οι αγρότες και οι περιφέρειες της Ευρώπης ως το 2034.