Ο Γερμανός καγκελάριος δένει βοήθεια Ουκρανίας και προϋπολογισμό ΕΕ

Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς έστειλε στις 6 Νοεμβρίου επιστολή στον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα. Ζητά να λυθεί πρώτα η χρηματοδότηση της Ουκρανίας για το 2027 και μετά να συζητηθούν θέματα με κόστος (Euronews). Για το 2027 η Επιτροπή θέλει να βρει από την ΕΕ άλλα περίπου 45 δισ. ευρώ (European Pravda). Στα θέματα που περιμένουν είναι ο επόμενος επταετής προϋπολογισμός της ΕΕ για το 2028–2034, από τον οποίο θα πληρωθούν οι αγροτικές ενισχύσεις και τα κονδύλια των περιφερειών (Συμβούλιο της ΕΕ).

Το πλήρες κείμενο της επιστολής δεν έχει δημοσιοποιηθεί. Σύμφωνα με αποσπάσματα που δημοσίευσε το Euronews, ο Μερτς γράφει ότι η κοινή δέσμευση πως «όλοι, χωρίς εξαίρεση» θα συνεισφέρουν δίκαια στο κενό του 2027 είναι «απαραίτητη προϋπόθεση» για να συζητηθούν άλλα ζητήματα, «ιδίως όσα έχουν οικονομικές επιπτώσεις». Ζητά επίσης πολυετή λύση από το 2028, που θα καλύπτει και τους τόκους. Οι τόκοι αυτοί τρέχουν ήδη για τα χρήματα που δανείστηκε η ΕΕ για λογαριασμό του Κιέβου (Rapporteur). Γιατί τώρα: ο νέος προϋπολογισμός ξεκινά την 1η Ιανουαρίου 2028 και δεν πληρώνει αναδρομικά το 2027. Μπορεί όμως να σηκώσει μελλοντική βοήθεια και τόκους, και τα ανώτατα όρια δαπανών του αποφασίζονται τώρα (Συμβούλιο της ΕΕ).

Δύο διαφορετικά ποσά των 45 δισ.

Η Επιτροπή εκτιμά ότι το 2027 θα μείνει ακάλυπτο κενό περίπου 70 δισ. ευρώ, αφού υπολογιστούν η ευρωπαϊκή βοήθεια που έχει ήδη προγραμματιστεί και οι δεσμεύσεις άλλων εταίρων (Interfax-Ukraine, 2EU). Είναι πάνω από τα τρία τέταρτα ολόκληρου του δανείου των 90 δισ., που κάλυψε δύο χρόνια (Συμβούλιο της ΕΕ). Περίπου 40 δισ. αφορούν την άμυνα και 30 δισ. τη λειτουργία του ουκρανικού κράτους, σύμφωνα με έγγραφο της Επιτροπής που είδε το Politico. Στις 9 Νοεμβρίου ο επίτροπος Βάλντις Ντομπρόβσκις είπε ότι η ΕΕ θέλει να καλύψει περίπου τα δύο τρίτα, «άλλα 45 δισ.» πάνω από όσα ήδη προβλέπονται (European Pravda).

Τα «άλλα» έχουν σημασία. Το δάνειο των 90 δισ. χρηματοδοτείται με χρήματα που δανείζεται η ίδια η ΕΕ στις αγορές, και χωρίζεται στα δύο. Από αυτό, 45 δισ. διατέθηκαν για το 2026 (EUR-Lex, EUR-Lex). Για τα άλλα 45, η Επιτροπή πρότεινε στις 30 Οκτωβρίου να πάνε στο 2027, και η πρόταση περιμένει έγκριση (Ευρωπαϊκή Επιτροπή). Τα νέα 45 δισ. έρχονται πάνω από αυτά τα 90. Δεν έχουν ακόμη εγκεκριμένο μηχανισμό ούτε κατανομή ανά χώρα (Newsit).

Το γερμανικό επιχείρημα είναι ότι λίγοι σηκώνουν δυσανάλογο βάρος. Η Γερμανία έχει δώσει περίπου 31 δισ. ευρώ διμερούς βοήθειας την περίοδο 2022–2026, ποσό μεγάλο σε απόλυτους αριθμούς. Ορισμένες βόρειες και βαλτικές χώρες, όμως, έχουν δώσει περισσότερα σε σχέση με το μέγεθος της οικονομίας τους (Kiel Institute). Την ίδια ώρα που ζητά από όλους να πληρώσουν, η Γερμανία πιέζει μαζί με την Ολλανδία για μικρότερο επταετή προϋπολογισμό (Expats.cz). Πώς χωρούν στον ίδιο λογαριασμό περισσότερα για το Κίεβο και λιγότερα ευρωπαϊκά χρήματα, το Βερολίνο δεν το έχει εξηγήσει δημόσια.

Οι πρωτεύουσες μοιράζονται απέναντι στη σύνδεση. Ο Ιρλανδός υπουργός Οικονομικών Σάιμον Χάρις, του οποίου η χώρα ασκεί την προεδρία του Συμβουλίου, είπε ότι δύσκολα γίνεται σοβαρή συζήτηση για τον προϋπολογισμό χωρίς την Ουκρανία (Επιτροπή, βίντεο). Αντίθετα, ο Πολωνός υφυπουργός Ιγκνάτσι Νιεμτσιέκι προειδοποίησε ότι η σύνδεση μπορεί να δυσκολέψει τη συμφωνία (AOL). Ο Σλοβάκος πρωθυπουργός Ρόμπερτ Φίτσο την είχε πει «πολύ επικίνδυνη» ήδη από τις 14 Οκτωβρίου (TASR). Η Σλοβακία, η Ουγγαρία, η Τσεχία και η Βουλγαρία δεν θέλουν, σύμφωνα με δημοσιεύματα, να συνεισφέρουν σε νέα βοήθεια (Kyiv Independent).

Τι διακυβεύεται για την Ελλάδα

Οι ηγέτες συναντώνται άτυπα στο Δουβλίνο στις 13 Νοεμβρίου, όπου θα δοθεί χρόνος για την Ουκρανία. Ο προϋπολογισμός επιστρέφει στην ειδική σύνοδο της 26ης και 27ης Νοεμβρίου (Ιρλανδική προεδρία, Babel). Το σχέδιο της ιρλανδικής προεδρίας μικραίνει τον προϋπολογισμό, αλλά αφήνει ανέπαφες τις εθνικές κατανομές για αγρότες και περιφέρειες (To Brief, Brussels Signal). Αυτή την προστασία ζήτησε ο Κυριάκος Μητσοτάκης στις 16 Οκτωβρίου: τα κονδύλια για τη γεωργία και τη συνοχή να μην πέσουν κάτω από την πρόταση της Επιτροπής (Πρωθυπουργός).

Για την Αθήνα, η δοκιμασία είναι αν η προστασία αυτή θα αντέξει όταν ο λογαριασμός της Ουκρανίας μπει στο ίδιο τραπέζι. Σύμφωνα με δημοσίευμα που επικαλείται το Politico, ορισμένοι υποστηρικτές του Κιέβου ίσως αρνηθούν να στηρίξουν αιτήματα για κονδύλια συνοχής και γεωργίας από χώρες που δεν συμμετέχουν στη βοήθεια (Expats.cz). Η Ελλάδα δεν είναι ανάμεσά τους. Ο Κυριάκος Πιερρακάκης τάχθηκε στις 9 Νοεμβρίου υπέρ της στήριξης της Ουκρανίας, χωρίς να αναφερθεί στην επιστολή (ForMedia). Ελληνικό μερίδιο στο νέο ποσό δεν έχει υπολογιστεί.

Καμία περικοπή ελληνικών κονδυλίων δεν έχει αποφασιστεί. Αν ο νέος προϋπολογισμός καθυστερήσει, ισχύουν προσωρινά τα όρια του 2027, άρα οι πληρωμές δεν διακόπτονται αυτομάτως (EUR-Lex).

Κατά το άρθρο 312 της Συνθήκης για τη λειτουργία της ΕΕ, ο επταετής προϋπολογισμός εγκρίνεται ομόφωνα, με τη συναίνεση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (Συμβούλιο της ΕΕ). Η Γερμανία, όπως κάθε κράτος, μπορεί λοιπόν να τον μπλοκάρει. Δύο μέσα που είδαν την ίδια επιστολή τη διαβάζουν αντίθετα: το Rapporteur τη χαρακτήρισε «τελεσίγραφο δύο σκελών», ενώ το Kyiv Independent γράφει ότι δεν θέτει κανένα τελεσίγραφο (Rapporteur, Kyiv Independent). Σε μια διαπραγμάτευση όπου κάθε πρωτεύουσα κρατά ήδη ένα «όχι», η επιστολή κάνει κάτι απλούστερο: ορίζει ποιος λογαριασμός κλείνει πρώτα. Πρώτα τα χρήματα του Κιέβου για το 2027, και μετά τα αγροτικά και περιφερειακά κονδύλια από το 2028.