Ο Σκαραμαγκάς παίρνει τις λαμαρίνες, η Thales κρατά τον εγκέφαλο

Τον Ιούνιο η Ελλάδα υπέγραψε με τη γαλλική Thales τη σύμβαση των 248,6 εκατ. ευρώ που δίνει στις τέσσερις φρεγάτες ΜΕΚΟ τύπου HYDRA νέο ραντάρ, νέους αισθητήρες και νέο σύστημα μάχης (To Brief). Τώρα η υπογραφή της σύμβασης 003Β/26 ανάμεσα στη Γενική Διεύθυνση Αμυντικών Εξοπλισμών (τον φορέα του υπουργείου Άμυνας που κλείνει τις συμβάσεις οπλικών) και τα Ναυπηγεία Σκαραμαγκά κλείνει το τελευταίο κομμάτι του παζλ. Οι φρεγάτες, ο σκληρός πυρήνας του ελληνικού στόλου εδώ και τριάντα χρόνια, μπαίνουν επιτέλους για τον εκσυγχρονισμό μέσης ζωής τους, δηλαδή τη μεγάλη αναβάθμιση που παρατείνει τη χρησιμότητα ενός πλοίου χωρίς να το κάνει καινούριο. Το ενδιαφέρον δεν είναι το «ποιος», αλλά το «τι παίρνει ο καθένας».

Πού πάνε τα λεφτά

Το συνολικό πρόγραμμα των περίπου 260 εκατ. ευρώ έχει σπάσει σε τρία διακριτά συμβόλαια. Η Thales υπέγραψε τη σύμβαση 002Β/26 στις 22 Μαΐου για τα «κύρια όπλα και ηλεκτρονικά συστήματα» (ΓΔΑΕΕ), με τίμημα που αναφέρεται ευρέως στα 248,6 εκατ. ευρώ χωρίς ΦΠΑ (Naval Defence). Η ελληνική SSMART ανέλαβε τον ρόλο του ολοκληρωτή συστημάτων για 11,5 εκατ. ευρώ (AMYNA News).

Και ο Σκαραμαγκάς παίρνει τις ναυπηγικές εργασίες. Τα δημοσιεύματα τοποθετούν το ποσό περίπου στα 19 εκατ. ευρώ, χωρίς ωστόσο να έχει εμφανιστεί επίσημα αναρτημένος αριθμός σύμβασης ή δημόσιο τίμημα (To Vima).

Η αριθμητική είναι απλή. Από κάθε εκατό ευρώ του προγράμματος, σχεδόν τα ενενήντα καταλήγουν στη Thales. Η ελληνική συμμετοχή, όσο πραγματική κι αν είναι, μένει στο τμήμα της αλυσίδας που πληρώνεται λιγότερο.

Τι θα γίνει πάνω στα πλοία

Ο «εγκέφαλος» που φέρνει η Thales είναι το σύστημα διαχείρισης μάχης TACTICOS, το ραντάρ NS100 και οι αισθητήρες ελέγχου πυρός STIR (Thales). Το TACTICOS είναι το λογισμικό και οι κονσόλες που ενώνουν αισθητήρες, επικοινωνίες και όπλα σε μία ενιαία τακτική εικόνα, ώστε το πλήρωμα να αποφασίζει γρηγορότερα. Ο χώρος όπου δουλεύει αυτό το «νευρικό σύστημα» λέγεται CIC, το Κέντρο Πληροφοριών Μάχης.

Ο Σκαραμαγκάς αναλαμβάνει τα βαριά μηχανολογικά. Θα γίνουν δεξαμενισμοί, αποξηλώσεις των παλιών ηλεκτρονικών, νέες βάσεις για αισθητήρες, εκτεταμένες νέες καλωδιώσεις, πλήρης αναδιαμόρφωση του CIC και αναβάθμιση των δικτύων ισχύος και δεδομένων (Newsit). Δεν μιλάμε δηλαδή για απλή αλλαγή ραντάρ, αλλά για άνοιγμα του πλοίου και ξαναπέρασμα μεγάλου μέρους του εσωτερικού του. Ανάμεσα σε αυτά τα κομμάτια στέκεται η SSMART, που θα κάνει τα παλιά και τα νέα υποσυστήματα να «μιλήσουν» αξιόπιστα μεταξύ τους (DBDC).

Γιατί τώρα, και τι μένει ανοιχτό

Η αναβάθμιση αυτή συζητιόταν και μετατίθεται εδώ και χρόνια. Οι HYDRA υπηρετούν από τη δεκαετία του 1990 και περιγράφονται πλέον ως τριαντάχρονες μονάδες (Naval News). Ο δηλωμένος στόχος είναι παράταση της επιχειρησιακής ζωής κατά τουλάχιστον δεκαπέντε χρόνια, κάτι που σπρώχνει τον ορίζοντα προς τα τέλη της δεκαετίας του 2030. Δεν πρόκειται όμως για τελευταία σανίδα σωτηρίας, αλλά για γέφυρα: οι ΜΕΚΟ κρατούν αριθμητικό βάθος όσο μπαίνουν οι γαλλικές Belharra/FDI και προωθείται η απόκτηση ιταλικών FREMM τύπου Bergamini (Army Recognition), με τις παλαιότερες Elli να αποσύρονται σταδιακά.

Δύο ζητήματα μένουν ανοιχτά. Πρώτον, δεν υπάρχει δημόσιο, δεσμευτικό χρονοδιάγραμμα ακινησίας και επιστροφής ανά πλοίο. Υπάρχουν μόνο εκτιμήσεις για πρώτη αναβαθμισμένη φρεγάτα ως το τέλος του 2028 και ολοκλήρωση γύρω στο 2030 (Greek Reporter). Όσο κάθε πλοίο βρίσκεται στο ναυπηγείο, η διαθεσιμότητα του στόλου στο Αιγαίο πιέζεται. Δεύτερον, και ουσιαστικότερο, δεν έχει παρουσιαστεί κανένα δημόσιο τεκμήριο για μεταφορά τεχνογνωσίας, πηγαίου κώδικα ή δικαιωμάτων αναβάθμισης προς την ελληνική πλευρά (iefimerida).

Η εικόνα, λοιπόν, είναι καθαρή: το έργο γίνεται εν μέρει στην Ελλάδα, οι εργασίες επανενεργοποιούν πραγματικές ναυπηγικές δεξιότητες, αλλά ο εγκέφαλος του πλοίου παραμένει εισαγόμενος. Η ελληνική συμμετοχή μετριέται σε λαμαρίνες και καλωδιώσεις, όχι σε ιδιοκτησία της τεχνολογίας. Και το ερώτημα που θα καθορίσει αν αυτό είναι απλή προμήθεια ή αρχή μιας εγχώριας βιομηχανικής βάσης παραμένει ανοιχτό.