Το ρωσικό jamming μετατρέπει drones σε αδέσποτες βόμβες

Στις 5 Ιουνίου, λίγο μετά τις 10:30 το πρωί, ένα θαλάσσιο drone αυτοπυροδοτήθηκε στην προβλήτα Dana 78 του πολιτικού λιμανιού της Κωνστάντζας, της μεγαλύτερης πύλης της Ρουμανίας στη Μαύρη Θάλασσα. Καμία απώλεια. Οι αρχές είχαν προλάβει να αποκλείσουν την περιοχή και να στείλουν μηνύματα RO-Alert (Agerpres). Το ανατριχιαστικό δεν είναι ότι ήρθε εχθρικό drone. Είναι ότι ήταν φίλιο: ουκρανικό σκάφος που, σύμφωνα με το Κίεβο, έχασε τον έλεγχό του λόγω ρωσικού ηλεκτρονικού πολέμου και κατέληξε τυφλό μέσα σε συμμαχική υποδομή (Euronews). Το ρουμανικό υπουργείο Εσωτερικών μετέφερε ότι η Ουκρανία επιβεβαίωσε απώλεια ελέγχου τεσσάρων drones εκείνη την ημέρα: ένα στο λιμάνι, δύο στην ανοιχτή θάλασσα, ένα ακριβώς έξω (Agerpres).

Δεν είναι το πρώτο. Τον Μάιο, ένα ουκρανικό θαλάσσιο drone γεμάτο εκρηκτικά ξεβράστηκε κοντά στο Ακρωτήριο Δουκάτο της Λευκάδας, και το Κίεβο ανέλαβε την ευθύνη μόλις στις 5 Ιουνίου, μετά από δύο διαβήματα της Αθήνας (To Brief). Το ίδιο μοτίβο, σε δύο διαφορετικές θάλασσες. Για να καταλάβει κανείς γιατί επαναλαμβάνεται, χρειάζεται να δει τι ακριβώς κάνει η ρωσική παρεμβολή σε ένα τέτοιο σκάφος.

Δεν παίρνει το τιμόνι, χαλάει τις αισθήσεις

Ο ηλεκτρονικός πόλεμος σπάνια «οδηγεί» ένα drone. Αυτό που κάνει είναι να του τυφλώνει τους αισθητήρες και να του κόβει τη γραμμή με τον χειριστή.

Το GPS jamming δουλεύει σαν κάποιος που φωνάζει δίπλα σου ενώ προσπαθείς να ακούσεις έναν ψίθυρο. Το σήμα που στέλνουν οι δορυφόροι φτάνει εξαιρετικά αδύναμο στη θάλασσα. Ένας φθηνός πομπός θορύβου αρκεί για να το «πνίξει», και ο δέκτης χάνει το στίγμα του (Aireon). Το spoofing είναι πιο ύπουλο. Αντί να σβήνει το σήμα, στέλνει ψεύτικο. Σαν να αλλάζεις τις πινακίδες σε έναν δρόμο: ο δέκτης βλέπει «έγκυρη» θέση, αλλά πιστεύει ότι βρίσκεται κάπου αλλού (Safran). Παράλληλα, η παρεμβολή στις επικοινωνίες υποβαθμίζει τη ζεύξη με τον χειριστή, δηλαδή εντολές, εικόνα και telemetry. Το σκάφος χάνει ταυτόχρονα τα «μάτια» και τα «αυτιά» του.

Αυτό είναι το κρίσιμο σημείο. Το jamming τυφλώνει, δεν κατευθύνει χειρουργικά. Το αποτέλεσμα δεν είναι ένα drone που στρέφεται επίτηδες σε στόχο, αλλά ένα drone που δεν ξέρει πια πού βρίσκεται.

Όταν το fail-safe είναι το μόνο που σε χωρίζει από το ατύχημα

Τι κάνει ένα τυφλωμένο σκάφος; Στα θεωρητικά χαρτιά, πέφτει στην αδρανειακή πλοήγηση (INS). Αυτή υπολογίζει θέση από την ίδια την κίνηση, με αισθητήρες επιτάχυνσης και στροφής, χωρίς δορυφόρους. Το πρόβλημα είναι ότι το σφάλμα της μεγαλώνει συνεχώς όσο περνά η ώρα, κι έτσι η εκτίμηση θέσης ξεφεύγει σταδιακά από την πραγματικότητα (Teltonika). Από πάνω μπαίνουν τα προγραμματισμένα δικλείδες: εντολή να σταματήσει, να γυρίσει πίσω, ένα «geofence» που το κρατά μακριά από απαγορευμένες ζώνες, ή αυτοκαταστροφή σε ασφαλές σημείο.

Εδώ ανοίγει το πραγματικό κενό λογοδοσίας. Δεν ξέρουμε δημόσια αν τα ουκρανικά USV τύπου MAGURA έχουν σκληρό geofence για συμμαχικά λιμάνια, ούτε ποιο trigger ενεργοποίησε την έκρηξη στην Κωνστάντζα (Digi24). Όταν αποτυγχάνουν ακριβώς αυτά τα συστήματα, ένα οπλισμένο σκάφος μετατρέπεται σε αδέσποτη βόμβα.

Το φόντο κάνει τον ισχυρισμό εύλογο. Η Μαύρη Θάλασσα είναι ζώνη μόνιμων παρεμβολών GNSS, με επαναλαμβανόμενες αεροπορικές προειδοποιήσεις γύρω από Ρουμανία, Βουλγαρία και Μολδαβία (Safe Airspace). Δεν είναι τυχαίο ότι Frontex και EUSPA δοκίμασαν πιστοποιημένο tracking μέσω Galileo εκεί ακριβώς, επειδή το jamming έχει γίνει μόνιμος πονοκέφαλος για περιπολίες και έρευνα-διάσωση (Border Security Report).

Φθορά χωρίς μία βολή

Εδώ είναι που η παρεμβολή γίνεται όπλο. Η Μόσχα μπορεί να προκαλέσει εκκενώσεις, λιμενική αναστάτωση, φόβο και ασφαλιστικό ρίσκο στην Ευρώπη χωρίς να ρίξει ούτε μία σφαίρα, και χωρίς να δώσει καθαρή αφορμή για αντίδραση (CSIS). Ένας ρωσικός παρεμβολέας παρουσιάζεται άνετα ως αμυντικό μέτρο κατά ουκρανικών drones, ενώ το κόστος το πληρώνει το συμμαχικό λιμάνι.

Με τα δημόσια στοιχεία, όμως, δεν αποδεικνύεται ότι η Μόσχα σχεδίασε την έκρηξη. Ο ουκρανικός ισχυρισμός είναι τεχνικά εύλογος μέσα σε γνωστό περιβάλλον παρεμβολών και στρατηγικά βολικός για τη Ρωσία, αλλά χωρίς δημοσιευμένο forensic πόρισμα παραμένει ισχυρισμός (Inside GNSS, Romania Insider).

Για την ελληνόκτητη ναυτιλία, ο κίνδυνος δεν είναι μόνο το άμεσο πλήγμα. Είναι η υποβαθμισμένη πλοήγηση: λάθος θέση στα συστήματα ECDIS και AIS μέσα στον ίδιο «θόρυβο», ακριβότερα ασφάλιστρα εμπόλεμης ζώνης και πραγματικός κίνδυνος σύγκρουσης με περιφερόμενα οπλισμένα σκάφη (Ambrey). Ένα τυφλωμένο drone δεν διαβάζει σύνορα. Γι' αυτό η απάντηση δεν είναι διπλωματική διαμαρτυρία, αλλά τεχνικά πρωτόκολλα: ναυτιλιακές προειδοποιήσεις, ραντάρ μικρού στόχου στα λιμάνια και geofences που κρατούν τα οπλισμένα σκάφη μακριά από πολιτικές υποδομές ακόμη κι όταν χάσουν τον δρόμο τους.