Ρομπότ βυθού έφτασαν στο ναυάγιο της Κερύνειας

Το βυθισμένο επιβατικό καταμαράν Filo Jet εντοπίστηκε στον βυθό, σε βάθος περίπου 550 μέτρων ανοικτά της κατεχόμενης Κερύνειας, και δύο τουρκικά πολεμικά το εξετάζουν με τηλεχειριζόμενα υποβρύχια οχήματα (ROV). Πρόκειται για το ταχύπλοο που είχε αποπλεύσει στις 30 Αυγούστου με 267 επιβαίνοντες και ανατράπηκε λίγα μίλια έξω από το λιμάνι, μια τραγωδία που καταγράψαμε από τις πρώτες ώρες (To Brief), με 8 νεκρούς και 20 αγνοούμενους (BBC Türkçe, bianet). Για τη Λευκωσία και τις οικογένειες που περιμένουν, το ζήτημα δεν είναι πια η διάσωση αλλά ποιος θα ελέγξει τα τεκμήρια που κρύβει το ναυάγιο.

Η σημερινή ενημέρωση ήρθε σε δύο στάδια. Πρώτα ο Τουρκοκύπριος πρωθυπουργός Ουνάλ Ουστέλ ανακοίνωσε ότι το ναυάγιο του Filo Jet εντοπίστηκε στα περίπου 550 μέτρα και ότι γίνονταν ρομποτικές απεικονίσεις γύρω του (Manşet Haber, Sondakika). Αργότερα ο Τουρκοκύπριος ηγέτης Τουφάν Ερχιουρμάν το διατύπωσε πιο κατηγορηματικά, ότι «το πλοίο προσεγγίστηκε», με τις εργασίες να συνεχίζονται σε 24ωρη βάση (Hürriyet, Diken). Στη σκηνή επιχειρούν δύο τουρκικά πολεμικά: το TCG Işın, που έκανε τη σάρωση με ηχοβολιστή (sonar), και το TCG Alemdar, σκάφος υποβρύχιων επιχειρήσεων και διάσωσης. Επίσημο χρονολόγιο με ακριβείς ώρες δεν έχει δημοσιοποιηθεί, ούτε ανάσυρση ανθρώπων μετά την προσέγγιση.

Τι μπορούν και τι δεν μπορούν να κάνουν στα 550 μέτρα

Σε αυτό το βάθος δεν μπαίνουν δύτες. Ακόμη και τα εξειδικευμένα καταδυτικά συστήματα του TCG Işın φτάνουν το πολύ στα 365 μέτρα, οπότε το έργο περνά ολόκληρο στα ρομπότ, τους ηχοβολιστές και τα συστήματα ακριβούς διατήρησης θέσης (Mynet). Ένα τηλεχειριζόμενο όχημα μπορεί να δώσει ζωντανή εικόνα, να χαρτογραφήσει το κουφάρι, να ελέγξει ανοίγματα και ζημιές, ακόμη και να πιάσει μικρά αντικείμενα με βραχίονα· τουρκικές αναφορές μιλούν για μηχάνημα ικανό να δουλέψει έως τα 1.000 μέτρα και να ανυψώσει έως 135 κιλά (Gazete Oksijen). Κοπή του κύτους ή οργανωμένη ανάσυρση σορών και τεκμηρίων δεν έχουν τεκμηριωθεί δημόσια· αυτή η βαριά φάση της ανέλκυσης έρχεται αργότερα.

Κι επειδή η ανέλκυση αργεί, το πιο σκληρό ερώτημα μένει ανοιχτό: πόσοι από τους 20 αγνοούμενους παρέμειναν μέσα στο κύτος. Οι αρχές το εξετάζουν, όμως πρόκειται για εκτίμηση, όχι για επιβεβαιωμένο εύρημα. Επιζώντες περιγράφουν ανθρώπους που έμειναν πίσω, συνωστισμό στις εξόδους και επιβάτες που έσπασαν τζάμια για να βγουν, ενώ υπάρχουν καταγγελίες ότι θύρες δεν άνοιγαν ή έκλεισαν (DW Türkçe, Sabah). Ο υπουργός Μεταφορών των κατεχομένων Ερχάν Αρικλί αναγνώρισε ότι οι ισχυρισμοί για κλειδωμένες πόρτες και εγκατάλειψη από τον καπετάνιο θα διερευνηθούν (Ekonomim). Χωρίς εικόνες από το εσωτερικό, κανείς δεν ξέρει αν οι αγνοούμενοι είναι στο κύτος ή παρασύρθηκαν έξω.

Ποιος κρατά τα τεκμήρια

Με το ναυάγιο πλέον προσβάσιμο, το βάρος πέφτει στα τεκμήρια. Το πιο κρίσιμο είναι ο καταγραφέας δεδομένων πλου, το ναυτικό «μαύρο κουτί», που κρατά πορεία, ταχύτητα, ήχους από τη γέφυρα και συναγερμούς, και επιτρέπει να ελεγχθούν οι μαρτυρίες απέναντι σε ένα χρονοσφραγισμένο τεχνικό ίχνος (Marine Insight). Ποιος όμως θα το ανασύρει και θα το ερμηνεύσει; Η ποινική έρευνα βρίσκεται στα χέρια των αρχών των κατεχομένων, όπου την ασκεί η αστυνομία και όχι εισαγγελέας, με δικαστικό χειρισμό στο δικαστήριο της Κερύνειας (Takvim), ενώ το τεχνικό πόρισμα το ετοιμάζει το τουρκοκυπριακό Κέντρο Διερεύνησης Ασφάλειας Μεταφορών μαζί με αντιπροσωπεία του τουρκικού υπουργείου Μεταφορών (Manşet Haber).

Η έρευνα πάντως δεν μένει στο πλήρωμα. Εννέα άνθρωποι, ανάμεσά τους ο καπετάνιος, κρατήθηκαν και άλλοι πέντε τελούν υπό διερεύνηση (Arti392, Kıbrıs Manşet)· στους 14 συνολικά υπόπτους περιλαμβάνονται και δύο δημόσιοι λειτουργοί (DW Türkçe), ενώ οι λιμενικές αρχές που είχαν δώσει την άδεια απόπλου απομακρύνθηκαν από τα καθήκοντά τους (Halk TV).

Απέναντι σε όλα αυτά, η Κυπριακή Δημοκρατία στέκει έξω από το πεδίο. Έλαβε το σήμα κινδύνου στις 30 Αυγούστου στις 12:13 και διαβίβασε, μέσω της ειρηνευτικής δύναμης του ΟΗΕ (UNFICYP) και της δικοινοτικής επιτροπής, την ετοιμότητά της να αναλάβει ακόμη και ολόκληρη την επιχείρηση με αεροναυτικά μέσα· η απάντηση ήταν ότι η άλλη πλευρά «επί του παρόντος» δεν χρειαζόταν βοήθεια (CNA, RIK). Και η UNFICYP έχει εντολή να επιτηρεί την κατάπαυση του πυρός, όχι να διερευνά ναυάγια με εξουσία κατάσχεσης τεκμηρίων (UNFICYP). Έτσι, οι εικόνες, οι συλλήψεις και η τεχνική διερεύνηση παράγονται όλες από την πλευρά που ελέγχει στην πράξη τη σκηνή.

Στα 550 μέτρα τα ρομπότ μπορούν ήδη να δουν, να χαρτογραφήσουν και να φωτογραφήσουν το ναυάγιο. Το ουσιώδες όμως δεν κρίνεται στον βυθό: όποιος ανασύρει, σφραγίζει και ερμηνεύει τα τεκμήρια ορίζει και το όριο της αλήθειας που θα γίνει δημόσια αποδεκτή για τους 8 νεκρούς και τους 20 αγνοούμενους. Και σε αυτή τη γραμμή, η πλευρά αυτή δεν είναι η Λευκωσία.