Ραδιοπαρεμβολές της Τύμπου σε πτήσεις υπουργών Άμυνας: Η Αθήνα ευρωπαιοποιεί το επεισόδιο

Την περασμένη Δευτέρα, τρία αεροσκάφη με τους υπουργούς Άμυνας Ελλάδας, Γαλλίας και Ολλανδίας δέχθηκαν ραδιοπαρεμβολές καθώς πλησίαζαν τη Λευκωσία για ευρωπαϊκή σύνοδο. Οι ανεπιθύμητες ραδιοκλήσεις προέρχονταν από τον ασύρματο του παράνομου αεροδρομίου της Τύμπου (Ercan) στα κατεχόμενα, και οι πτήσεις προσγειώθηκαν κανονικά (Kathimerini Cyprus). Το τεχνικό σκέλος του επεισοδίου παραμένει αδιερεύνητο. Η σημασία του βρίσκεται αλλού: αυτή τη φορά στο στόχαστρο δεν βρέθηκε ένας Έλληνας υπουργός, αλλά τρεις υπουργοί κρατών-μελών της ΕΕ ταυτόχρονα. Αυτή η συλλογική στόχευση δίνει στην Αθήνα κάτι που η διμερής τριβή δεν προσφέρει: έναν πολλαπλασιαστή ισχύος που επιτρέπει ευρωπαϊκή κινητοποίηση αντί για μια ακόμη ανταλλαγή ανακοινωθέντων με την Άγκυρα (To Brief).

Για να καταλάβει κανείς τον χρόνο, πρέπει να δει τι υπογραφόταν την ίδια ημέρα. Στις 8 Ιουνίου η Γαλλία και η Κύπρος υπέγραψαν αμυντική συμφωνία και μια SOFA (Status of Forces Agreement), το νομικό πλαίσιο που ρυθμίζει πώς ξένες στρατιωτικές δυνάμεις μπαίνουν, κινούνται και υπάγονται σε δικαιοδοσία σε άλλη χώρα (State Department). Δεν πρόκειται για μόνιμη βάση ούτε για αυτόματη συμμαχία. Είναι η νομική υποδομή που επιτρέπει στη Γαλλία να χρησιμοποιεί την Κύπρο ως κόμβο υποστήριξης στην Ανατολική Μεσόγειο, με περίπου 30 γαλλικές ναυτικές επισκέψεις τον χρόνο (Cyprus Mail). Η Άγκυρα είχε προειδοποιήσει εκ των προτέρων ότι γαλλική παρουσία θα διατάρασσε την «ευαίσθητη ισορροπία» στο νησί (Observatoire de la Turquie). Η άμεση αιτιότητα δεν αποδεικνύεται, αλλά ο συγχρονισμός είναι πολιτικά εύλογος.

Από διμερές παράπονο σε ευρωπαϊκό κόστος

Εδώ μπαίνει η ουσιαστική κίνηση. Αντί να καταγγείλει μια ακόμη διμερή τριβή, η Λευκωσία έθεσε το ζήτημα απευθείας στην Ύπατη Εκπρόσωπο της ΕΕ Κάγια Κάλας, ενώ ο υπουργός Άμυνας Νίκος Δένδιας ενημέρωσε το Συμβούλιο Υπουργών Άμυνας της ΕΕ (Newsit, Protothema). Αυτό είναι η «ευρωπαιοποίηση»: όχι ρήξη με την Άγκυρα, αλλά μεταφορά του επεισοδίου από το ελληνοτουρκικό κανάλι στο ευρωπαϊκό τραπέζι, όπου το διπλωματικό κόστος για την Τουρκία πολλαπλασιάζεται. Ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης κρατά ακριβώς αυτή τη διπλή στάση: καταγγελία και ανοιχτός δίαυλος ταυτόχρονα, με τη φόρμουλα ότι τα «ήρεμα νερά» δεν σημαίνουν αδράνεια (Newsbeast).

Η τουρκική αφήγηση κάνει το αντίθετο. Δεν παραδέχεται παρενόχληση και υποστηρίζει ότι τέσσερις από έξι αεροπορικές κινήσεις παραβίασαν τον «εναέριο χώρο της ΤΔΒΚ», με δύο F-16 να απογειώνονται προληπτικά (Cumhuriyet). Το βαθύτερο διακύβευμα είναι η ίδια η εικόνα. Αν ευρωπαϊκά κρατικά αεροσκάφη αναγκάζονται να απαντούν στον ασύρματο της Τύμπου, η Άγκυρα κερδίζει την εντύπωση μιας ξεχωριστής αρχής ελέγχου, χωρίς ποτέ να την αναγνωρίσει κανείς επίσημα. Η διεθνής βάση παραμένει αντίθετη: τα ψηφίσματα 541 και 550 του ΟΗΕ δεν αναγνωρίζουν την αποσχιστική οντότητα (UNSC 541).

Τα όρια του ευρωπαϊκού εργαλείου

Η στρατηγική της Αθήνας έχει όμως ένα ταβάνι, και το όρισε η ίδια η Κομισιόν. Δήλωσε ότι «θα διερευνήσει», δηλαδή δεν έχει δικό της πόρισμα (Kiprinform). Η ΕΕ μπορεί να εκδώσει πολιτική θέση και να στηρίξει τη μη αναγνώριση, αλλά δεν επιβάλλει μόνη της κυρώσεις ούτε ενεργοποιεί άμυνα. Ακόμη και το Άρθρο 42.7, η ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής σε κράτος-μέλος που δέχεται ένοπλη επίθεση, ενεργοποιείται από το ίδιο το κράτος, όχι από τις Βρυξέλλες (Eur-Lex). Το προηγούμενο της Γαλλίας το 2015 έδειξε ότι η εφαρμογή του έμεινε κυρίως διμερής, όχι αυτόματος ευρωπαϊκός στρατός (Atlantic Council).

Υπάρχει και ένα κόστος που το κυρίαρχο αφήγημα αποσιωπά. Δικοινοτικές και φιλοομοσπονδιακές φωνές προειδοποιούν ότι η γαλλική SOFA και η ευρωπαϊκή αμυντικοποίηση μπορεί να δυσκολέψουν τη νέα διάσκεψη 5+1 για το Κυπριακό, που η απεσταλμένη του ΟΗΕ Μαρία Άνχελα Ολγκίν προετοιμάζει (Philenews). Έτσι το επεισόδιο λειτουργεί σε δύο επίπεδα: η Τουρκία δοκιμάζει πόσο αντιδρά η Ευρώπη, και η ευρωπαϊκή άμυνα δοκιμάζει αν αντέχει η κυπριακή διαπραγμάτευση. Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν η Αθήνα έχει δίκιο. Είναι αν η υπόθεση θα φτάσει ποτέ σε επίσημα συμπεράσματα ευρωπαϊκού οργάνου, ή αν θα σβήσει ως διπλωματικός απόηχος μέχρι το επόμενο επεισόδιο πάνω από τη Λευκωσία.