Ασύρματη διχοτόμηση: Το νομικό παιχνίδι της Άγκυρας

Η Άγκυρα χρησιμοποίησε τον ασύρματο του παράνομου αεροδρομίου της Τύμπου (Ercan) για να προκαλέσει τα υπουργικά αεροσκάφη της Ελλάδας, της Γαλλίας και της Ολλανδίας, λίγο πριν προσγειωθούν στη Λευκωσία για την άτυπη Σύνοδο Υπουργών Άμυνας της ΕΕ. Δεν επρόκειτο για αερομαχία ή αναχαίτιση. Επρόκειτο για μια ραδιοκλήση ελέγχου προς κρατικά αεροσκάφη που πλησίαζαν τη Λάρνακα, μια προσπάθεια να εμφανιστεί παράλληλη αρχή ελέγχου μέσα στον κυπριακό εναέριο χώρο. Οι πτήσεις προσγειώθηκαν κανονικά.

Σύμφωνα με τα τοπικά ρεπορτάζ, που συμφωνούν μεταξύ τους, ανάμεσα στα αεροσκάφη που δέχθηκαν την κλήση ήταν εκείνο που μετέφερε τον Νίκο Δένδια (ProtoThema, News247, Enikos). Η λέξη «παρενόχληση» μπερδεύει, γιατί παραπέμπει σε στρατιωτικό επεισόδιο. Αυτό όμως ήταν νομικο-πολιτική κίνηση, και για να την καταλάβει κανείς χρειάζεται να ξέρει τι ακριβώς διεκδικείται.

Η Περιοχή Πληροφοριών Πτήσεων (FIR) είναι μια ζώνη παροχής υπηρεσιών αεροναυτιλίας, όχι τίτλος κυριαρχίας. Καθορίζει ποιος μιλάει στους πιλότους, ποιος δίνει πληροφορίες πτήσης, ποιος συντονίζει την ασφάλεια. Στην περιοχή της Λευκωσίας η μόνη αναγνωρισμένη αρχή είναι η Κυπριακή Δημοκρατία. Η αρμοδιότητα αυτή είναι λειτουργική ανάθεση ασφάλειας, όχι απονομή κυριαρχίας (McGill).

Η Τουρκία προσπαθεί εδώ και χρόνια να εμφανίσει μια δεύτερη, παράλληλη αρχή μέσα στην ίδια ζώνη. Στέλνει ραδιοκλήσεις σε αεροσκάφη που μπαίνουν στην περιοχή, εκδίδει αντίθετες αεροναυτικές προειδοποιήσεις που χαρακτηρίζουν τις κυπριακές οδηγίες άκυρες, και επικαλείται έναν ανύπαρκτο «Συμβουλευτικό Εναέριο Χώρο του Ercan» (Daily Sabah, Türkiye Today).

Η διεθνής πραγματικότητα είναι διαφορετική. Καμία αεροπορική αρχή δεν αναγνωρίζει το Ercan για διεθνείς πτήσεις βάσει της Σύμβασης του Σικάγο (Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο). Ακριβώς γι' αυτό η Λευκωσία προσφεύγει επανειλημμένα στον ΟΗΕ, καταγγέλλοντας τις παραβιάσεις και τη χρήση παράνομων αεροναυτικών οδηγιών (Cyprus Mail).

Η ραδιοκλήση δεν είναι θόρυβος. Είναι μήνυμα: «εδώ υπάρχει κι άλλη αρχή». Όσο πιο εμφανές το ακροατήριο, τόσο μεγαλύτερη η αξία της. Και δεν υπάρχει καλύτερο ακροατήριο από υπουργούς Άμυνας κρατών-μελών της ΕΕ που φτάνουν για σύνοδο υπό την Κάγια Κάλας (EEAS). Μέσω του ασυρμάτου, η Άγκυρα κανονικοποιεί στην πράξη τη διχοτόμηση, μετρώντας ταυτόχρονα πόσο ευρωπαϊκό κόστος παράγει μια πρόκληση που δεν σηκώνει στρατιωτική απάντηση. Καμία τουρκική πηγή δεν ανέλαβε επώνυμα την ευθύνη. Η γραμμή είναι έμμεση, με την Κυπριακή Δημοκρατία να παρουσιάζεται ως ο στρατιωτικοποιημένος παίκτης (Sabah).

Η Αθήνα κράτησε τον τόνο χαμηλά, συμβατά με τη γραμμή αποφυγής κλιμάκωσης, την ίδια ώρα που ο Δένδιας αμφισβητεί δημόσια το αφήγημα των «ήρεμων νερών» (TheTOC). Είναι η διττή στρατηγική που είδαμε ξανά: χαμηλότερη πίεση στο Αιγαίο (To Brief), συστηματική πίεση στην Κύπρο.

Το πιο εύγλωττο εύρημα είναι η σιωπή. Ολόκληρο το αφήγημα της ευρωπαϊκής παρενόχλησης στηρίζεται στον εγχώριο Τύπο, όχι σε ανακοινωθέν. Ο Εμανουέλ Μακρόν έχει δηλώσει ότι «όταν δέχεται επίθεση η Κύπρος, δέχεται επίθεση η Ευρώπη» (Euronews), όμως ούτε το Ελιζέ ούτε το γαλλικό υπουργείο επιβεβαίωσαν παρενόχληση γαλλικού αεροσκάφους (Elysee). Η Χάγη, που έχει ήδη επιχειρησιακό αποτύπωμα στην περιοχή με τη φρεγάτα Evertsen (Army Recognition), δεν κατέγραψε ούτε κοινοβουλευτική ερώτηση ούτε κυβερνητική ανακοίνωση (Tweede Kamer).

Ο Διεθνής Οργανισμός Πολιτικής Αεροπορίας (ICAO) μπορεί να θέτει κανόνες και να αυξάνει το διπλωματικό κόστος, αλλά δεν διαθέτει μηχανισμό επιβολής σε κράτος που δεν συνεργάζεται (ICAO). Αν η ίδια η Ευρώπη, της οποίας οι υπουργοί δέχθηκαν την κλήση, επιλέγει να μην το ονομάσει, η Άγκυρα παίρνει την απάντηση που ζητούσε. Στις γκρίζες ζώνες, η σιωπή μετρά ως ανοχή.