Ο πυρηνικός σταθμός της Ζαπορίζια κρατιέται με γεννήτριες ντίζελ μετά τη 19η απώλεια εξωτερικού ρεύματος

Ο πυρηνικός σταθμός της Ζαπορίζια μπαίνει ξανά και ξανά στο κάδρο του πολέμου, τελευταία φορά με το drone που άνοιξε τρύπα στο στροβιλοστάσιο της Μονάδας 6 στα τέλη Μαΐου (To Brief). Χθες το βράδυ, γύρω στις 21:00 τοπική ώρα, η εγκατάσταση έχασε κάθε σύνδεση με το εξωτερικό δίκτυο μετά από πλήγμα σε ηλεκτρικό υποσταθμό στην απέναντι όχθη του Δνείπερου, και πέρασε σε εφεδρικές γεννήτριες ντίζελ. Ο ΔΟΑΕ, ο διεθνής οργανισμός πυρηνικής ενέργειας, ανακοίνωσε ότι δεν εντοπίστηκε διαρροή ραδιενέργειας και ότι τα επίπεδα ακτινοβολίας παραμένουν φυσιολογικά (DW, Arab News).

Τη διαχείριση αυτής της κατάστασης την έχουν είκοσι δύο αδειοδοτημένοι χειριστές. Πριν τον πόλεμο ήταν 159 (Kyiv Independent). Είναι η 19η φορά από την έναρξη της εισβολής που ο σταθμός χάνει ολόκληρη την εξωτερική του τροφοδοσία και αναγκάζεται να στραφεί στις γεννήτριες.

Δεν χτυπήθηκε αντιδραστήρας. Αυτό που έπεσε ήταν η τελευταία εξωτερική γραμμή που τροφοδοτούσε τον σταθμό, μια σύνδεση των 330 kV. Η κύρια γραμμή, ισχύος 750 kV, είναι εκτός λειτουργίας από τις 24 Μαρτίου, οπότε η Ζαπορίζια δούλευε ήδη με μηδενικό ηλεκτρικό πλεόνασμα, κρεμασμένη από μία μόνη γραμμή (OECD-NEA). Πριν τον πόλεμο είχε δέκα εξωτερικές γραμμές. Η καταμέτρηση του ΔΟΑΕ δείχνει την επιδείνωση: τον Ιούλιο του 2025 ήταν στην 9η πλήρη απώλεια ρεύματος, τώρα στη 19η (IAEA).

Γιατί η ψύξη δεν σταματά ποτέ

Και οι έξι αντιδραστήρες της Ζαπορίζια είναι σε ψυχρή παύση από τον Απρίλιο του 2024. Αυτό όμως δεν σημαίνει «κρύοι». Ακόμη και μετά τη διακοπή της σχάσης, το καύσιμο συνεχίζει να βγάζει θερμότητα από τη ραδιενεργό διάσπαση, την υπολειμματική θερμότητα. Το ίδιο ισχύει για το χρησιμοποιημένο καύσιμο στις δεξαμενές, που χρειάζεται διαρκή κυκλοφορία νερού. Το νερό το ψύχει και ταυτόχρονα το θωρακίζει (World Nuclear Association). Αν σταματήσει η ψύξη, ανεβαίνουν θερμοκρασία και πίεση.

Εδώ είναι η ουσία. Οι γεννήτριες ντίζελ δεν είναι μια εναλλακτική κανονικότητα. Είναι η τελευταία ενεργή γραμμή άμυνας. Όσο δουλεύουν, ο σταθμός διατηρεί την ψύξη και μιλάμε για απώλεια εξωτερικού ρεύματος. Αν χανόταν και η επιτόπια εφεδρική ισχύς, θα είχαμε ολικό σβήσιμο του σταθμού, την κατάσταση που οδηγεί προς τήξη. Στη Ζαπορίζια οκτώ γεννήτριες αποδίδουν περίπου 20-22 MW για τα κρίσιμα φορτία ασφαλείας, με άλλες δώδεκα σε αναμονή (OECD-NEA).

Το ερώτημα γίνεται αριθμητικό. Το ουκρανικό κανονιστικό ελάχιστο είναι 10 ημέρες καυσίμου για τις γεννήτριες ανάγκης. Ο ΔΟΑΕ έχει αναφέρει αποθέματα γύρω στα 1.300 κυβικά μέτρα ντίζελ, δυνατότητα ανεφοδιασμού σε 24 έως 48 ώρες και, μετά από αναπλήρωση δεξαμενών, αυτονομία περίπου 20 ημερών (IAEA). Δεν μιλάμε για άμεση τήξη. Μιλάμε για μια ασφάλεια που στηρίζεται πλέον σε μηχανές, καύσιμο, συντήρηση και στη δυνατότητα επισκευής των εξωτερικών γραμμών.

Για το ποιος χτύπησε τον υποσταθμό, ο ΔΟΑΕ δεν αποδίδει ευθύνη. Η ουκρανική Ukrenergo μιλά για ρωσικό βομβαρδισμό που έκοψε τη γραμμή υψηλής τάσης (Ukrinform), ενώ η ρωσικά διορισμένη διοίκηση κάνει λόγο για επίθεση σε υποσταθμό και αυτόματη αποσύνδεση της γραμμής (Xinhua). Ο ΔΟΑΕ μπορεί να πιστοποιήσει την απώλεια ρεύματος, την ενεργοποίηση των γεννητριών και τα επίπεδα ακτινοβολίας. Δεν μπορεί να λύσει το ζήτημα της ευθύνης χωρίς άμεση, έγκαιρη πρόσβαση στο σημείο.

Για την Ελλάδα, με τα σημερινά στοιχεία δεν υπάρχει καμία επιβεβαιωμένη ραδιολογική επίπτωση. Το ευρωπαϊκό σύστημα έγκαιρης ειδοποίησης ECURIE δεν έχει ενεργοποιηθεί, καθώς ενεργοποιείται μόνο όταν ένα κράτος λαμβάνει μέτρα προστασίας του πληθυσμού ή όταν καταγραφούν ανώμαλα επίπεδα ραδιενέργειας (EUR-Lex). Στην Ελλάδα ο αρμόδιος κόμβος είναι η Ελληνική Επιτροπή Ατομικής Ενέργειας (ΕΕΑΕ).

Η αποκατάσταση δεν είναι αδύνατη. Ο ΔΟΑΕ έχει ήδη μεσολαβήσει για τοπικές, προσωρινές παύσεις πυρός ώστε να επισκευαστούν γραμμές ρεύματος γύρω από τον σταθμό (Ukrinform). Όμως κάθε τέτοια επισκευή εξαρτάται από μια εκεχειρία που κανείς δεν εγγυάται. Το ερώτημα δεν είναι αν θα λιώσει ο αντιδραστήρας απόψε. Είναι πόσες φορές ακόμη μπορεί να δοκιμαστεί η τελευταία γραμμή άμυνας, πριν κάποια από τις οκτώ γεννήτριες που κρατούν την ψύξη σταματήσει ή τα 1.300 κυβικά μέτρα ντίζελ τελειώσουν πριν αποκατασταθεί η γραμμή.