Με μία ψήφο διαφορά η Ισπανία προστατεύει ενοικιαστές

Η Διαρκής Επιτροπή της διαλυμένης ισπανικής Βουλής ψήφισε την Πέμπτη δύο φορές για τη στέγαση, με αντίθετο αποτέλεσμα. Επικύρωσε με 35 ψήφους έναντι 34 το διάταγμα που δίνει προσωρινή προστασία σε ενοικιαστές και απέρριψε με 34 έναντι 35 τον μόνιμο κανόνα αυτόματης ανανέωσης των μισθώσεων (RTVE, Europa Press). Η ψηφοφορία ήταν προγραμματισμένη από πριν και έγινε μία ημέρα μετά τη γενική απεργία για τη στέγαση (To Brief, elDiario.es).

Η Επιτροπή ψηφίζει επειδή η Βουλή έχει διαλυθεί ενόψει των εκλογών της 29ης Νοεμβρίου. Σε αυτή την περίπτωση το ισπανικό Σύνταγμα της αναθέτει την έγκριση των επειγόντων κυβερνητικών διαταγμάτων (Σύνταγμα, άρθρο 78.2). Η Επιτροπή δεν μπορεί να τροποποιήσει ένα κείμενο ούτε να κρατήσει μέρος του: το εγκρίνει ή το απορρίπτει ολόκληρο.

Τις αρνητικές ψήφους στο πρώτο κείμενο τις έδωσαν τα PP, Vox και Junts, σύμφωνα με τα ρεπορτάζ της RTVE και της Europa Press, καθώς επίσημο πρακτικό δεν έχει δημοσιευτεί. Το αποτέλεσμα έκρινε το βασκικό κόμμα PNV, που στήριξε το πρώτο διάταγμα ως «ελάχιστη λύση» και καταψήφισε το δεύτερο. Η εκπρόσωπός του, Μαριμπέλ Βακέρο, επικαλέστηκε ανασφάλεια δικαίου, τον κίνδυνο να λιγοστέψουν τα σπίτια προς ενοικίαση και μια αποζημίωση δώδεκα μισθωμάτων προς τον ενοικιαστή που το κόμμα της έκρινε δυσανάλογη (El Correo, Menorca.info).

Ποιος κερδίζει χρόνο

Το εγκεκριμένο διάταγμα 29/2026 ισχύει ήδη από τις 8 Οκτωβρίου. Ο πυρήνας του είναι μια έκτακτη παράταση έως δύο ετών για όποιον νοικιάζει την κύρια κατοικία του με συμβόλαιο που ίσχυε εκείνη την ημέρα και λήγει έως το τέλος του 2028 (BOE). Ο ενοικιαστής πρέπει να ζητήσει την παράταση και να είναι ενήμερος στις πληρωμές του. Ο ιδιοκτήτης μπορεί να την αρνηθεί αν χρειάζεται το σπίτι για τον ίδιο ή την οικογένειά του, ή αν προσφέρει νέο συμβόλαιο με ενοίκιο τουλάχιστον 5% χαμηλότερο (El Correo).

Πόσοι θα ζητήσουν την παράταση δεν είναι ακόμη γνωστό. Το υπουργείο Κατανάλωσης υπολογίζει ότι μπορεί να αφορά έως 1,9 εκατομμύρια συμβόλαια. Η εκτίμηση βγήκε από προσομοίωση με φορολογικά στοιχεία έως το 2023 και υποθέτει ότι θα τη ζητήσουν όλοι οι δικαιούχοι (El País, El Español). Δείχνει δηλαδή πόσους θα μπορούσε να καλύψει το μέτρο, όχι πόσους καλύπτει.

Το ίδιο διάταγμα περιορίζει και τις αυξήσεις. Στις ετήσιες αναπροσαρμογές έως το τέλος του 2027, ενοίκιο που ήδη ξεπερνά το ανώτατο ποσό του κρατικού δείκτη αναφοράς δεν αυξάνεται καθόλου. Στα υπόλοιπα, αν οι δύο πλευρές δεν συμφωνήσουν κάτι άλλο, η αύξηση σταματά στο 2% (BOE). Όταν ένα διαμέρισμα νοικιάζεται ανά δωμάτιο, τα ενοίκια όλων των δωματίων μαζί δεν μπορούν να ξεπερνούν το ενοίκιο ολόκληρου του σπιτιού (SEPIN).

Στις εξώσεις, το διάταγμα επιτρέπει στον δικαστή να αναστείλει μια έξωση όταν ο ένοικος είναι ευάλωτος και δεν έχει πού αλλού να μείνει (BOE). Αν την έξωση ζητά εταιρεία που αγόρασε σπίτια ή χαρτοφυλάκια απλήρωτων δανείων πολύ κάτω από την αγοραία τιμή, αυτές οι δύο προϋποθέσεις αρκούν. Αν τη ζητά άλλος ιδιοκτήτης, πρέπει επιπλέον να αποδειχθεί ότι η δημόσια διοίκηση δεν μπορεί να προσφέρει λύση. Κάθε αναστολή διαρκεί το πολύ τρία χρόνια (Infobae). Όταν ο ιδιοκτήτης είναι ιδιώτης με έως δύο κατοικίες, ο δικαστής λαμβάνει υπόψη και τη δική του οικονομική θέση (Cronista).

Το διάταγμα 28/2026, που απορρίφθηκε, θα άλλαζε τον μόνιμο κανόνα. Ένα συμβόλαιο έχει σήμερα ελάχιστη διάρκεια πέντε χρόνια αν ο ιδιοκτήτης είναι ιδιώτης και επτά αν είναι εταιρεία. Με το 28/2026, μετά από αυτή την περίοδο θα ανανεωνόταν σε νέους κύκλους της ίδιας διάρκειας, εκτός αν κάποια πλευρά ειδοποιούσε εγκαίρως ότι δεν θέλει ανανέωση (BOE). Επρόκειτο να ισχύσει από τις 15 Νοεμβρίου, οπότε δεν εφαρμόστηκε ποτέ. Μένει ο παλιός κανόνας, που προβλέπει ετήσιες παρατάσεις για έως τρία επιπλέον χρόνια (OCU).

Το έλλειμμα που μένει

Κανένα από τα δύο διατάγματα δεν προσθέτει κατοικίες. Ο ΟΟΣΑ κατέγραψε πέρσι τον Νοέμβριο ότι την περίοδο 2022–24 η Ισπανία εξέδωσε λιγότερες από έξι οικοδομικές άδειες για κάθε δέκα νέα νοικοκυριά: 345.000 άδειες, ενώ τα νοικοκυριά αυξήθηκαν κατά 604.000 (ΟΟΣΑ). Η παράταση καλύπτει μόνο όσους έχουν ήδη συμβόλαιο. Όποιος ψάχνει σήμερα σπίτι δεν αποκτά από αυτήν κανένα δικαίωμα.

Για το κόστος των πλαφόν στα ενοίκια, το πιο κοντινό προηγούμενο είναι ο καταλανικός νόμος του 2020. Σύμφωνα με αξιολόγηση της Esade, ο νόμος μείωσε τα ενοίκια περίπου 5% αλλά και τα νέα συμβόλαια κατά 10% (Esade). Μελέτη του Πανεπιστημίου της Βαρκελώνης δεν βρήκε μείωση των σπιτιών προς ενοικίαση (Universitat de Barcelona). Καμία από τις δύο μελέτες δεν αφορά τα νέα διατάγματα.

Η τύχη των μέτρων κρίνεται τώρα στις κάλπες της 29ης Νοεμβρίου. Ο αρχηγός του PP, Αλμπέρτο Νούνιεθ Φεϊχόο, υποσχέθηκε να καταργήσει τα διατάγματα αν σχηματίσει κυβέρνηση και προτείνει στη θέση τους να χτιστούν ένα εκατομμύριο κατοικίες (La Región, El Confidencial). Για να τα καταργήσει θα χρειαστεί νόμο ή νέο διάταγμα, και και τα δύο θα πρέπει να περάσουν από τη Βουλή (Σύνταγμα). Η ψήφος της Πέμπτης επιτρέπει σε έως 1,9 εκατομμύρια συμβόλαια να ζητήσουν δύο χρόνια ακόμη, αλλά για τις περίπου 600.000 κατοικίες που, κατά την Τράπεζα της Ισπανίας, λείπουν από την αγορά δεν αλλάζει τίποτα (El País, ΟΟΣΑ).