Προσφυγή 25 πολιτειών κατά των νέων δασμών Τραμπ

Ξεκινάμε από την τσέπη. Ένα μέσο αμερικανικό νοικοκυριό πληρώνει ήδη γύρω στα 500 δολάρια τον χρόνο εξαιτίας των δασμών, και το ποσό ανεβαίνει προς τα 1.100 δολάρια αν το νέο κύμα κρατήσει ως το τέλος του έτους (Yale Budget Lab). Αυτός ο λογαριασμός είναι τώρα το επίδικο μιας δικαστικής μάχης: στις 3 Αυγούστου, 25 αμερικανικές πολιτείες προσέφυγαν στο Δικαστήριο Διεθνούς Εμπορίου (το ειδικό ομοσπονδιακό δικαστήριο για δασμολογικές διαφορές) ζητώντας να μπλοκαριστούν οι τελευταίοι δασμοί του Ντόναλντ Τραμπ, να κηρυχθούν παράνομοι και να επιστραφούν όσα έχουν ήδη πληρωθεί (CNBC).

Για να καταλάβει κανείς πού πάει το χρήμα, αξίζει να ακολουθήσει τη διαδρομή ανάποδα. Στο ράφι, ο καταναλωτής πληρώνει λίγο ακριβότερα. Πιο πίσω, τον δασμό στο τελωνείο τον καταβάλλει νομικά ο εισαγωγέας, η εταιρεία που δηλώνει το φορτίο και οφείλει το ποσό στην αμερικανική τελωνειακή υπηρεσία. Και πιο πίσω ακόμη, τα λεφτά καταλήγουν στο ομοσπονδιακό ταμείο.

Αυτό που δείχνουν τα στοιχεία είναι ότι το βάρος μένει κυρίως εντός ΗΠΑ. Από κάθε δολάριο δασμού, το 94% πέρασε στις τιμές των εισαγόμενων προϊόντων στους φετινούς δασμούς, ενώ οι ξένοι εξαγωγείς κατέβασαν τις τιμές τους μόλις κατά 6% για να απορροφήσουν μέρος του κόστους (NBER, UChicago). Στην πράξη, η Fed υπολόγισε ότι οι δασμοί του 2025 ανέβασαν τις τιμές των βασικών αγαθών κατά 3,1% έως τον Φεβρουάριο 2026 (Federal Reserve).

Γιατί δεν είναι απλή διαμαρτυρία

Εδώ η υπόθεση γίνεται θεσμική, όχι κομματική. Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν ο Τραμπ δικαιούται να βάζει δασμούς, αλλά αν μπορεί να διατηρεί έναν σχεδόν καθολικό δασμολογικό τοίχο αλλάζοντας απλώς νομική βάση κάθε φορά που χάνει στα δικαστήρια. Αφού το Ανώτατο Δικαστήριο του έκοψε την πρώτη βάση (τον νόμο έκτακτης ανάγκης IEEPA) και έληξε η προσωρινή δεύτερη, η κυβέρνηση στράφηκε στη Section 301, ένα άρθρο του αμερικανικού εμπορικού νόμου του 1974 (AP).

Το άρθρο αυτό δεν δίνει γενική άδεια φορολόγησης. Επιτρέπει στην αμερικανική αρχή εμπορίου να ερευνά μια συγκεκριμένη ξένη πρακτική, να διαπιστώνει ότι είναι αθέμιτη και βαραίνει το αμερικανικό εμπόριο, και μετά να επιβάλει στοχευμένη θεραπεία (CRS). Η κυβέρνηση επικαλέστηκε την καταναγκαστική εργασία: ισχυρίστηκε ότι 60 οικονομίες δεν απαγορεύουν αποτελεσματικά προϊόντα φτιαγμένα με τέτοια εργασία, και γι' αυτό επέβαλε δασμούς 10% ή 12,5% (USTR). Ο εκπρόσωπος εμπορίου Τζέιμισον Γκρίερ το παρουσίασε ως διόρθωση μιας «παραβίασης ανθρωπίνων δικαιωμάτων».

Οι πολιτείες, με επικεφαλής τους γενικούς εισαγγελείς Καλιφόρνιας, Όρεγκον και Αριζόνα, λένε το αντίθετο: ότι η επίκληση της καταναγκαστικής εργασίας ήταν πρόσχημα. Οι έρευνες ολοκληρώθηκαν και ενεργοποιήθηκαν ακριβώς όταν έληγαν οι προηγούμενοι δασμοί, ώστε το νέο καθεστώς να αντικαταστήσει το παλιό «χωρίς κενό» (California AG). Σχεδόν πανομοιότυποι συντελεστές σε χώρες με εντελώς διαφορετικά προφίλ, χωρίς εξατομικευμένη αιτιολόγηση, δείχνουν κατ' αυτούς ένα προαποφασισμένο αποτέλεσμα ντυμένο νομικά.

Η ευρωπαϊκή, και άρα η ελληνική, έκθεση περνά μέσα από αυτόν τον ευρωπαϊκό συντελεστή. Για την ΕΕ ο δασμός δεν είναι πρόσθετο 10% σε όλα: εφαρμόζεται μόνο ώσπου το σύνολο να φτάσει το 10%, και μηδενίζεται όπου ο υφιστάμενος αμερικανικός δασμός είναι ήδη υψηλότερος (White House). Το άμεσο ελληνικό πεδίο είναι τα αγροδιατροφικά και τα ποτά που ταξιδεύουν στην Αμερική, ελαιόλαδο, φέτα, κρασί, που μπήκαν στο νέο καθεστώς από τις 24 Ιουλίου, στις 6 το πρωί ώρα Ελλάδας (To Brief).

Ένα πράγμα πρέπει να μείνει καθαρό: ακόμη κι αν οι πολιτείες κερδίσουν, κινδυνεύει μόνο το συγκεκριμένο πακέτο του Ιουλίου, όχι οι δασμοί σε χάλυβα και αυτοκίνητα ούτε οι παλιοί δασμοί στην Κίνα, που στέκονται σε άλλη νομική βάση (Morgan Lewis). Και όσο τρέχει η υπόθεση, το τελωνείο συνεχίζει να εισπράττει.

Εδώ κρύβεται η λεπτομέρεια που ανατρέπει την εύκολη προσδοκία. Αν τελικά διαταχθούν επιστροφές, τα χρήματα γυρίζουν στους εισαγωγείς που τα κατέβαλαν, όχι αυτόματα στα νοικοκυριά που πλήρωσαν τις ακριβότερες τιμές (Thomson Reuters). Νίκη στα δικαστήρια σημαίνει ότι σταματά ο φόρος, όχι ότι επιστρέφεται στην τσέπη που τον σήκωσε.