Η προέλαση των Χούθι ξεσπίτωσε 46.000 ανθρώπους στην Υεμένη

Στο Γενικό Νοσοκομείο της Μόχα, στη δυτική ακτή της Υεμένης, περίπου 30 υγειονομικοί κράτησαν την εφημερία ανοιχτή μέσα στις μάχες: δύο επείγουσες καισαρικές σε μία μέρα, επτά ασθενείς στην εντατική, δέκα νεογνά στη μονάδα νεογνών. Αυτό που δεν μπορούσαν πια να κάνουν ήταν να στείλουν κανέναν αλλού· καμία παραπομπή, ούτε σε άλλη δομή της πόλης ούτε στο Άντεν (MSF).

Η σκηνή αυτή είναι η ανθρώπινη όψη μιας εξέλιξης που τρέχει εδώ και μέρες: η προέλαση των Χούθι, της ιρανικής στήριξης ένοπλης οργάνωσης που ελέγχει το βόρειο μισό της Υεμένης, στη δυτική ακτή και προς το στενό του Μπαμπ ελ Μαντέμπ (To Brief). Το νέο σήμερα δεν είναι ο χάρτης, αλλά το κόστος σε ανθρώπους. Ο Διεθνής Οργανισμός Μετανάστευσης (ΔΟΜ) καταγράφει τουλάχιστον 46.000 εκτοπισμένους με στοιχεία έως τις 10 Σεπτεμβρίου (UN News). Ο αριθμός δεν αφορά μόνο την πτώση της Μόχα: μετρά ολόκληρη την κλιμάκωση από τις 3 Σεπτεμβρίου σε δυτική ακτή και Ταΐζ.

Μέσα σε δύο εικοσιτετράωρα η άμυνα της κυβέρνησης κατέρρευσε κατά μήκος της ακτής. Η Μόχα έπεσε στις 10 Σεπτεμβρίου και οι δυνάμεις του Ταρέκ Σάλεχ, επικεφαλής της Εθνικής Αντίστασης, υποχώρησαν στο Ντουμπάμπ. Την επομένη έπεσε και αυτό, ενώ ένοπλοι έφτασαν με σκάφη στο νησί Περίμ (γνωστό και ως Μαϊούν) αφού αποχώρησε η φρουρά (AP, ISW).

Το Περίμ κάθεται μέσα στο ίδιο το Μπαμπ ελ Μαντέμπ, το στενό που χωρίζει την Υεμένη από την Αφρική και οδηγεί προς το Σουέζ, μία από τις βασικές αρτηρίες του παγκόσμιου εμπορίου και της ενέργειας. Θέση σε νησί και σε τμήμα της ακτής δίνει στους Χούθι εδαφικό βάθος πάνω στη δίοδο, πέρα από τα drones (μη επανδρωμένα αεροσκάφη) και τους πυραύλους που εκτοξεύουν από μακριά. Αποκλεισμό όμως δεν σημαίνει: στην ανακοίνωσή τους δεν κατονόμαζαν καν τη Μόχα ή το Περίμ, ούτε δήλωσαν έλεγχο του στενού (Al Jazeera).

Το πρώτο μετρήσιμο σημάδι πίεσης ήρθε από τη ναυσιπλοΐα: 15 διελεύσεις στο στενό στις 11 Σεπτεμβρίου, έναντι 30 την προηγουμένη, σύμφωνα με προκαταρκτικά στοιχεία της εταιρείας ναυτιλιακών δεδομένων Kpler (The National). Είναι μία μόνο μέρα και μία πηγή: ένδειξη ότι πλοία κρατούν αποστάσεις, όχι απόδειξη κλεισίματος. Οι Χούθι διαβεβαιώνουν ότι η διέλευση είναι ασφαλής, με μία ρητή εξαίρεση: τα σαουδαραβικά πλοία (Euronews Arabic).

Αυτή η εξαίρεση είναι ο πυρήνας της περιφερειακής σημασίας. Τα Στενά του Ορμούζ, η κύρια πύλη εξαγωγής του πετρελαίου του Κόλπου, έχουν σχεδόν αδειάσει από τον πόλεμο ΗΠΑ-Ιράν, με μόλις επτά διελεύσεις στις 10 Σεπτεμβρίου (gCaptain). Η βασική παράκαμψη του Ριάντ, ο αγωγός Ανατολής-Δύσης (Petroline) προς το λιμάνι Γιανμπού της Ερυθράς Θάλασσας, έκλεισε κι αυτή προληπτικά μετά από πλήγματα με drones (To Brief, Okaz). Κι από το Γιανμπού η νότια διαδρομή προς την Ασία περνά ακριβώς από το Μπαμπ ελ Μαντέμπ, εκεί όπου οι Χούθι, που έχουν ήδη πλήξει στόχους έως το ίδιο το λιμάνι, εγγυώνται ασφάλεια σε όλους εκτός από τα σαουδαραβικά πλοία.

Στη Μόχα, το πιο άμεσο δράμα δεν είναι μόνο η φυγή, αλλά η βοήθεια που υπάρχει και δεν κινείται. Μια αποθήκη με υλικά ύδρευσης και υγιεινής είχε μόλις ανεφοδιαστεί, όμως το περιεχόμενό της έμενε αδιάθετο, ενώ στο Άντεν χιλιάδες έτοιμα πακέτα έκτακτης ανάγκης έμεναν αποκομμένα λόγω των κλειστών δρόμων (UN News). Η ακινησία αυτή παύει να είναι απλή συγκυρία του πολέμου όταν ο ΟΗΕ καταγγέλλει ότι οι δυνάμεις των Χούθι κατέλαβαν κοινή ανθρωπιστική εγκατάσταση στη Μόχα, με απώλεια εγκαταστάσεων και καυσίμων, αν και το προσωπικό είχε φύγει και ήταν ασφαλές (Arab News). Γίνεται επιλογή του κατακτητή, αντίβαρο στις δικές του διαβεβαιώσεις προστασίας.

Η Ελλάδα εμπλέκεται με δύο τρόπους. Η ευρωπαϊκή αποστολή Ασπίδες, που προστατεύει την εμπορική ναυσιπλοΐα στην Ερυθρά Θάλασσα, βρίσκεται υπό ελληνική διοίκηση· και στο έδαφος της Σαουδικής Αραβίας υπάρχει ελληνική συστοιχία με το αμερικανικής κατασκευής αντιπυραυλικό σύστημα Patriot. Στις 11 Σεπτεμβρίου το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών καταδίκασε τις επιθέσεις των Χούθι και εξέφρασε «πλήρη αλληλεγγύη» στη Σαουδική Αραβία (ΕΡΤ, Euro2day).

Η αποστολή που φέρει ελληνική σφραγίδα μπορεί να συνοδεύει και να αμύνεται για πλοία, όχι όμως να ανακαταλάβει νησιά ή να σταματήσει μια χερσαία προέλαση που έχει ήδη ξεσπιτώσει 46.000 ανθρώπους· η εντολή της δεν το προβλέπει (Συμβούλιο ΕΕ). Όσο οι Χούθι εδραιώνονται στην ακτή, η ελληνική δέσμευση στο Μπαμπ ελ Μαντέμπ γίνεται βαρύτερη και πιο εκτεθειμένη: μια αποστολή προστασίας εμπορικών πλοίων σε μια θάλασσα όπου ο αντίπαλος κρατά πλέον και τη στεριά.