Πώς το πετρέλαιο ακυρώνει τις μειώσεις επιτοκίων

Τα ισραηλινά πλήγματα τα ξημερώματα στο Ιράν (To Brief) δεν πυροδότησαν απλώς ένα ράλι στο πετρέλαιο. Έσπασαν τον βασικότερο κανόνα των αγορών: όταν πέφτουν οι μετοχές, ανεβαίνουν τα ομόλογα. Φεύγεις από το ρίσκο, τρέχεις στο «ασφαλές καταφύγιο». Στις 8 Ιουνίου αυτός ο κανόνας κατέρρευσε. Το Brent εκτινάχθηκε ενδοσυνεδριακά στα 97,69 δολάρια και το WTI στα 94,67, ο Kospi έχασε στιγμές πάνω από 8% και ο Nikkei έκλεισε κοντά στο -3,9% (AP/Post-Gazette, Straits Times). Μέχρι εδώ, τίποτα παράξενο. Το παράξενο ήρθε από την αγορά ομολόγων: αντί να αγοραστούν, πουλήθηκαν κι αυτά.

Το αμερικανικό 10ετές σκαρφάλωσε γύρω στο 4,54%-4,57%, το γερμανικό κοντά στο 3,04%, ακόμη και ο χρυσός πιέστηκε (Euronews). Πώς γίνεται να χάνουν ταυτόχρονα και οι μετοχές και τα ομόλογα; Η απάντηση δεν είναι «πανικός». Είναι ψυχρός υπολογισμός.

Πώς ένα βαρέλι ακυρώνει το «καταφύγιο»

Πρώτα ο μηχανισμός. Η τιμή ενός ομολόγου και η απόδοσή του κινούνται αντίστροφα. Όταν η αγορά απαιτεί υψηλότερη απόδοση, η τιμή του ήδη εκδομένου ομολόγου πέφτει, ώστε το σταθερό κουπόνι του να βγάζει το νέο, μεγαλύτερο επιτόκιο. Άρα «άνοδος αποδόσεων» σημαίνει «πτώση τιμών».

Σε ένα κανονικό σοκ ανάπτυξης (π.χ. φόβος ύφεσης) οι κεντρικές τράπεζες ρίχνουν επιτόκια, οι αποδόσεις πέφτουν, τα ομόλογα ανεβαίνουν, σε προστατεύουν. Ένα πετρελαϊκό σοκ είναι διαφορετικό ζώο. Το ακριβό πετρέλαιο χτυπά δύο φορές: μειώνει την ανάπτυξη και τα περιθώρια κέρδους (κακό για μετοχές) και ταυτόχρονα ανεβάζει τον πληθωρισμό (κακό για ομόλογα). Δεν μπορείς να κρυφτείς σε ομόλογα όταν αυτό που φοβάσαι είναι ο πληθωρισμός, διότι ο πληθωρισμός είναι ακριβώς αυτό που τρώει την αξία ενός σταθερού κουπονιού στο μέλλον. Το ΔΝΤ το είχε προειδοποιήσει: σε πληθωριστικά sell-off που πηγάζουν από την προσφορά, τα ομόλογα προσφέρουν πολύ μικρότερη προστασία (IMF Blog).

Αυτό φαίνεται καθαρά στα νούμερα. Η αποκλιμάκωση που τιμολογούσαν οι αγορές πριν λίγες μέρες (To Brief) έχει εξαϋλωθεί. Η ανάλυση της Fed του Σαν Φρανσίσκο δείχνει ότι η άνοδος του 10ετούς στις ΗΠΑ προήλθε κυρίως από υψηλότερα αναμενόμενα επιτόκια, όχι από φόβο (SF Fed). Με απλά λόγια: οι αγορές πέρασαν από το σενάριο «μειώσεις» στο σενάριο «αυξήσεις».

Γιατί η ΕΚΤ έχει δεμένα χέρια

Εδώ είναι το κλειδί για την Ευρώπη. Τα πρακτικά της ΕΚΤ δείχνουν καθαρή ανατιμολόγηση από το πετρέλαιο στα επιτόκια: εκτιμήσεις πληθωρισμού για το 2026 έως και 3,6% και αγορά που τιμολογεί αύξηση τον Ιούνιο, δεύτερη έως τον Σεπτέμβριο και 92% πιθανότητα τρίτης έως τον Δεκέμβριο (ECB Accounts). Η Ιζαμπέλ Σνάμπελ το έθεσε ωμά: σε τέτοιο ενεργειακό σοκ, το να το αγνοήσει η ΕΚΤ «δεν είναι πλέον επιλογή» (ECB). Η αύξηση στο 2,25% στις 11 Ιουνίου, την οποία αναλύσαμε χθες (To Brief), περνά πλέον από πιθανότητα σε δεδομένο της νέας κατάστασης.

Τα δεδομένα ωστόσο δείχνουν ότι οι αγορές τιμολογούν κίνδυνο, όχι απόλυτο μπλόκο. Το ράλι προς τα 100 δολάρια είναι το «καπέλο» (risk premium) του φόβου. Η Σαουδική Αραβία και τα ΗΑΕ διαθέτουν εφεδρική δυνατότητα παράκαμψης του Ορμούζ, αλλά αυτή φτάνει μόλις τα 2,6 εκατ. βαρέλια την ημέρα (EIA), νούμερο πολύ μικρό για να καλύψει το κενό αν τα στενά κλείσουν εντελώς. Στο ίδιο πνεύμα, στις ΗΠΑ οι μακροπρόθεσμες πληθωριστικές προσδοκίες δεν έχουν ξεφύγει ακόμη, με το 10ετές breakeven γύρω στο 2,4% (FRED).

Για την Ελλάδα, η μετάδοση είναι ήδη ορατή στο πιο απλό σημείο. Η αμόλυβδη βρίσκεται περίπου στα 2,089 ευρώ το λίτρο στην Αθήνα, 2,107 στη Θεσσαλονίκη και έως 2,286 στις Κυκλάδες (LiFO). Το δεύτερο σημείο έρχεται με καθυστέρηση, μέσω του κόστους χρήματος, και κάθε αύξηση της ΕΚΤ περνά στα κυμαινόμενα στεγαστικά μέσω του Euribor.

Ο μέσος όρος επιτοκίου στα νέα δάνεια βρισκόταν ήδη στο 4,76% τον Απρίλιο (ΤτΕ/Newsit). Το βαρέλι στα 97 δολάρια δεν ακριβαίνει απλώς το γέμισμα στο βενζινάδικο. Εξαϋλώνει τις ελπίδες για φθηνότερο χρήμα και δένει τη δόση του ελληνικού στεγαστικού δανείου στις γεωπολιτικές ισορροπίες της Μέσης Ανατολής.