Πώς ο Έμπολα πέρασε απαρατήρητος ως το Ναϊρόμπι

Ένας 40χρονος επιχειρηματίας αρρώστησε στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, ταξίδεψε μέσω Ουγκάντας στην Κένυα και πέρασε από δύο αεροδρόμια χωρίς να σημάνει συναγερμός. Η διάγνωση Έμπολα ήρθε μόνο σε νοσοκομείο του Ναϊρόμπι, όπου πέθανε το βράδυ της 5ης Οκτωβρίου (ΠΟΥ, AP). Πριν φύγει, σύμφωνα με την ανασύνθεση της διαδρομής του από το BBC, είχε ζητήσει βοήθεια για πυρετό και εξάνθημα σε κέντρο υγείας που το απέδωσε σε δερματική λοίμωξη, και είχε περάσει πάνω από δέκα μέρες ψάχνοντας περίθαλψη στο Κισανγκάνι. Η περίπτωσή του δείχνει τι μπορεί να πιάσει ένας έλεγχος στα σύνορα και τι του ξεφεύγει.

Η Κένυα ανακοίνωσε στις 6 Οκτωβρίου ότι επρόκειτο για το πρώτο εισαγόμενο κρούσμα της (To Brief). Ο ασθενής ήρθε από την επιδημία της ΛΔ Κονγκό, που μέχρι εκείνη τη μέρα μετρούσε 8.728 επιβεβαιωμένα κρούσματα και 4.205 θανάτους (ΠΟΥ). Ο ιός είναι το στέλεχος Bundibugyo, για το οποίο δεν υπάρχει ακόμη εγκεκριμένο ειδικό εμβόλιο ή θεραπεία (Xinhua/Africa CDC).

Ένας ανιχνευτής καπνού στην πύλη

Στις 2 Οκτωβρίου ο άνδρας ταξίδεψε οδικώς προς την Καμπάλα και την επομένη πέταξε από το Έντεμπε στο Ναϊρόμπι (ΠΟΥ Αφρικής). Στο Έντεμπε οι αρχές της Ουγκάντας κατέγραψαν φυσιολογική θερμοκρασία (Reuters). Στο Ναϊρόμπι πέρασε τον συνήθη έλεγχο χωρίς να χαρακτηριστεί ύποπτο περιστατικό (AP). Δεν ξέρουμε ούτε πότε μολύνθηκε. Ο ΠΟΥ θεωρεί ασυνήθιστα μακριά μια ενιαία πορεία Έμπολα από τα μέσα Σεπτεμβρίου και εξετάζει το ενδεχόμενο να κόλλησε αργότερα, ενώ αναζητούσε φροντίδα για άλλη πάθηση.

Γιατί δεν τον έπιασαν οι έλεγχοι; Σκεφτείτε τον έλεγχο στην πύλη σαν ανιχνευτή καπνού. Οι ερωτήσεις για το ταξίδι και τα συμπτώματα, η παρατήρηση του ταξιδιώτη και μια μέτρηση θερμοκρασίας σηκώνουν συναγερμό μόνο αν υπάρχει καπνός εκείνη ακριβώς τη στιγμή. Ακόμη και τότε δεν λένε τι καίγεται, γιατί ποιος ιός προκαλεί έναν πυρετό το δείχνει μόνο η εργαστηριακή εξέταση (CDC). Όποιος βρίσκεται ακόμη σε επώαση έχει κανονική θερμοκρασία. Σε κάποιον άλλο ο πυρετός μπορεί να έχει υποχωρήσει για λίγες ώρες ή να τον έχει ρίξει ένα φάρμακο, κάτι που για τον συγκεκριμένο ασθενή δεν έχει επιβεβαιωθεί. Ο ΠΟΥ, άλλωστε, λέει ότι δεν είναι σαφές αν είχε συμπτώματα στη διάρκεια του ταξιδιού (ΠΟΥ).

Αυτό αφορά άμεσα όσους ταξίδεψαν μαζί του. Ο Έμπολα δεν μεταδίδεται πριν εμφανιστούν συμπτώματα και περνά κυρίως με άμεση επαφή με αίμα ή άλλα σωματικά υγρά αρρώστου ή με μολυσμένα υλικά (ΠΟΥ). Όσοι τον φρόντισαν, λοιπόν, διατρέχουν πολύ μεγαλύτερο κίνδυνο από όσους απλώς κάθισαν στην ίδια καμπίνα.

Η ιχνηλάτηση ως πρώτη γραμμή

Η άμυνα δούλεψε εκεί όπου κάποιος έκανε τη σωστή ερώτηση. Στο νοσοκομείο οι γιατροί συνέδεσαν τα συμπτώματα με το ιστορικό ταξιδιού, τον απομόνωσαν, και δύο εργαστήρια επιβεβαίωσαν την ίδια μέρα ότι το δείγμα του ήταν θετικό για Bundibugyo (ΠΟΥ). Από εκεί ξεκίνησε ο εντοπισμός των επαφών του. Στις 6 Οκτωβρίου είχαν καταγραφεί 28 επαφές, κυρίως συγγενείς και υγειονομικοί, ενώ οι αρχές αναζητούσαν χωριστά 23 επιβάτες και τέσσερα μέλη του πληρώματος (ΠΟΥ Αφρικής).

Στις 7 Οκτωβρίου το υπουργείο Υγείας της Κένυας ανέφερε 57 επαφές υπό διερεύνηση, από τις οποίες 10 σε καραντίνα. Στις 10 Οκτωβρίου το BBC μέτρησε 66 ανθρώπους που ενδέχεται να εκτέθηκαν. Ο αριθμός αυτός δεν μετρά κρούσματα, ούτε σημαίνει ότι και οι 66 μπήκαν σε καραντίνα. Μέχρι τις 10 Οκτωβρίου το εισαγόμενο περιστατικό παρέμενε το μόνο επιβεβαιωμένο στην Κένυα (Africanews). Κάθε επαφή παρακολουθείται για 21 ημέρες από την τελευταία της έκθεση (CDC), οπότε για την πτήση της 3ης Οκτωβρίου το διάστημα κλείνει γύρω στις 24 Οκτωβρίου.

Το μεγαλύτερο ερώτημα βρίσκεται πίσω του, στη ΛΔ Κονγκό. Η Africa CDC ανακοίνωσε στις 6 Οκτωβρίου ότι πάνω από το 70% των νέων κρουσμάτων εκεί αφορούσε ανθρώπους που δεν είχαν καταγραφεί ως επαφές, ένδειξη ότι αλυσίδες μετάδοσης ξεφεύγουν από τις υγειονομικές αρχές. Δεν ξέρουμε αν ο ίδιος ο ασθενής ήταν καταγεγραμμένη επαφή. Ούτε έχει δημοσιευθεί καταγραφή επαφών για το οδικό τμήμα της διαδρομής στην Ουγκάντα ή για τις δομές υγείας του Κονγκό από όπου πέρασε. Η διαδρομή του, πάντως, δείχνει στην πράξη τι σημαίνει ένα τέτοιο ποσοστό: μια αλυσίδα μετάδοσης που δεν έχει χαρτογραφηθεί δεν μένει στην επαρχία όπου ξεκίνησε.

Για όσους ταξιδεύουν, τίποτα από αυτά δεν σημαίνει κλειστά σύνορα. Ο ΠΟΥ δεν έχει συστήσει γενικούς περιορισμούς στα ταξίδια ή στο εμπόριο (ΠΟΥ). Η Κένυα ενίσχυσε από τις 7 Οκτωβρίου τον έλεγχο στο αεροδρόμιο του Ναϊρόμπι για ταξιδιώτες από δέκα χώρες (Kenyans.co.ke). Όποιος έχει ταξιδέψει στις πληγείσες περιοχές ή μπορεί να εκτέθηκε και εμφανίσει συμπτώματα πρέπει να ενημερώσει πρώτα υγειονομικό φορέα για τη διαδρομή του και μετά να πάει να εξεταστεί (CDC).

Ούτε τα αεροδρόμια ούτε οι δομές υγείας από όπου πέρασε σήμαναν συναγερμό. Τον εντόπισαν γιατροί στο Ναϊρόμπι, που ρώτησαν από πού ερχόταν. Το αν η Κένυα θα μείνει σε ένα μόνο κρούσμα θα κριθεί στους θαλάμους των νοσοκομείων και στις λίστες των επαφών, όχι στις πύλες των αεροδρομίων.