Ο πόλεμος του Τιγκράι φτάνει στην Αφάρ

Οι μάχες ανάμεσα στον αιθιοπικό στρατό και τις δυνάμεις του Τιγκράι πέρασαν στη βορειοανατολική περιφέρεια Αφάρ της Αιθιοπίας. Η τοπική ηγεσία ζητά πλέον από την ομοσπονδιακή κυβέρνηση να προστατεύσει τους κατοίκους της (Kulu Media). Η Αφάρ μετρά πέρα από τα όριά της. Από το έδαφός της περνά ο δρόμος προς το λιμάνι του Τζιμπουτί, από τον οποίο εξαρτάται πάνω από το 95% του εμπορίου μιας χώρας χωρίς θάλασσα (Ahram).

Για τους ανθρώπους της Αφάρ ο πόλεμος δεν είναι καινούργιος. Η σύγκρουση του 2020-2022 είχε ήδη απλωθεί στην περιοχή και είχε αφήσει πίσω της εκτοπισμένους και καταστροφές (Human Rights Watch). Η συμφωνία ειρήνης του 2022 σταμάτησε τις μεγάλες μάχες. Την περασμένη εβδομάδα ξανάρχισαν και επεκτάθηκαν σε γειτονικές περιοχές, ενώ διακόπηκαν το διαδίκτυο και η τηλεφωνία (To Brief). Τώρα το μέτωπο έχει ένα όνομα μέσα στην Αφάρ: τον οικισμό Ερέμπτι.

Τι δείχνει ο χάρτης και τι όχι

Η κατάληψη της Ερέμπτι στηρίζεται σε μία ανώνυμη ανθρωπιστική πηγή και δεν έχει δεύτερη επιβεβαίωση. Σύμφωνα με αυτήν, οι δυνάμεις του Τιγκράι μπήκαν στον οικισμό στις 27 Σεπτεμβρίου ύστερα από σφοδρό πυροβολικό. Από εκεί κινούνταν προς την Αφντέρα, περίπου 100 χιλιόμετρα ανατολικότερα (Euronews, Al Jazeera). Κίνηση προς την Αφντέρα δεν σημαίνει κατάληψή της. Μάχες είχαν αναφερθεί πριν από τις 26/9 και σε δύο ακόμη οικισμούς, την Αμπάλα και το Γιαλλό (Africanews/AFP). Ο έλεγχος της Αμπάλα αμφισβητείται, και για το Γιαλλό κατάληψη δεν έχει τεκμηριωθεί.

Η πιο βαριά δήλωση ήρθε από την ίδια την Αφάρ. Ο Μοχάμεντ Χουσεΐν, επικεφαλής του κυβερνώντος κόμματος της περιφέρειας, είπε στις 27/9 ότι μαχητές του Τιγκράι μπήκαν σε δύο διοικητικές ζώνες και κατέλαβαν τρεις πόλεις. Τις πόλεις δεν τις κατονόμασε (Kulu Media, Ahram). Ζήτησε προστασία από την ομοσπονδιακή κυβέρνηση και δήλωσε ότι οι δυνάμεις της Αφάρ έχουν «όλες τις επιλογές» για άμυνα. Μια περιφερειακή ηγεσία που ζητά βοήθεια από το κέντρο και την ίδια στιγμή θυμίζει ότι έχει δικές της δυνάμεις δείχνει κάτι απλό: δεν θεωρεί την ομοσπονδιακή κάλυψη δεδομένη.

Ο αριθμός των τουλάχιστον 150.000 εκτοπισμένων στην Αφάρ προέρχεται επίσης από ανώνυμη ανθρωπιστική πηγή (Euronews). Δεν είναι γνωστό ποιος τους μέτρησε ούτε με ποια μέθοδο. Ούτε ξέρουμε αν ο αριθμός περιλαμβάνει ανθρώπους που είχαν φύγει πριν από αυτή την εβδομάδα. Η ενημέρωση του ΟΗΕ της 25ης Σεπτεμβρίου δεν δίνει δικό της απολογισμό για την Αφάρ. Καταγράφει πάντως ότι κλειστοί δρόμοι έχουν αναστείλει ή μεταθέσει αποστολές βοήθειας (ΟΗΕ).

Γιατί η ειρήνη δεν κράτησε

Τη συμφωνία της Πρετόρια υπέγραψαν στις 2 Νοεμβρίου 2022 η κυβέρνηση και το TPLF (Λαϊκό Απελευθερωτικό Μέτωπο του Τιγκράι). Προέβλεπε μόνιμη παύση εχθροπραξιών και αφοπλισμό των δυνάμεων του Τιγκράι. Τις αμφισβητούμενες περιοχές τις παρέπεμψε σε συνταγματική διαδικασία, χωρίς να ορίσει χωριστή λύση για την Αφάρ (Συμφωνία Πρετόριας). Ο αφοπλισμός δεν ολοκληρώθηκε ποτέ. Ακόμη στις 13 Σεπτεμβρίου οι στρατιωτικοί των δύο πλευρών συζητούσαν κοινή επιτροπή για τις λεπτομέρειές του (Αφρικανική Ένωση). Το βαθύτερο κενό ήταν άλλο. Η Ερυθραία και οι ένοπλοι της γειτονικής περιφέρειας Αμχάρα πολέμησαν στον προηγούμενο πόλεμο, αλλά δεν υπέγραψαν τη συμφωνία και δεν δεσμεύτηκαν από αυτήν (DW).

Σήμερα κάθε πλευρά λέει ότι αμύνεται. Ο αντιπρόεδρος του TPLF, Αμανουέλ Ασεφά, μίλησε στις 24/9 για «ολοκληρωτικό πόλεμο» και παρουσίασε τις επιχειρήσεις ως απάντηση σε ομοσπονδιακά πλήγματα (AFP). Ο Γκετατσέου Ρέντα, σύμβουλος του πρωθυπουργού και πρώην στέλεχος του ίδιου μετώπου, κατηγορεί την ηγεσία του ότι εξαπέλυσε ολομέτωπη επίθεση (CNN). Τα στοιχεία δείχνουν ότι επιχειρούν και οι δύο πλευρές, όχι ποια άνοιξε πρώτη πυρ.

Η κυβέρνηση του Άμπιι Άχμεντ, πάντως, παρουσιάζει τη σύγκρουση ως περιφερειακή. Ο αρχηγός του στρατού, Μπιρχανού Τζούλα, κατηγόρησε στις 27/9 το Σουδάν και την Αίγυπτο ότι στηρίζουν συνασπισμό ένοπλων ομάδων εναντίον του πρωθυπουργού, με την Ερυθραία ως σύνδεσμο. Τεκμήρια δεν δημοσιοποίησε (Al Jazeera). Ο σουδανικός στρατός απέρριψε την κατηγορία και αντέτεινε ότι η Αιθιοπία εκπαιδεύει τις Δυνάμεις Ταχείας Υποστήριξης, τον αντίπαλό του στον σουδανικό εμφύλιο (Radio Tamazuj). Για έναν πρωθυπουργό που βλέπει τη συμφωνία του να καταρρέει, το αφήγημα της ξένης απειλής έχει εσωτερική χρησιμότητα. Η χρησιμότητα αυτή δεν το κάνει ούτε αληθινό ούτε ψευδές.

Ο δρόμος προς τη θάλασσα

Οι σημερινές μάχες δεν κόβουν τον δρόμο. Ο βόρειος άξονας προς το Τζιμπουτί περνά από τη Σεμέρα, την πρωτεύουσα της Αφάρ. Ο νότιος, οδικός και σιδηροδρομικός, περνά από τη Ντίρε Ντάουα, στην ανατολική Αιθιοπία. Η Ερέμπτι και η Αφντέρα βρίσκονται έξω και από τους δύο. Αναλύτρια του ACLED, οργάνωσης που καταγράφει ένοπλες συγκρούσεις, εκτιμά ότι ο διάδρομος παραμένει ανοιχτός, αλλά προειδοποιεί ότι η προέλαση θα μπορούσε να τον απειλήσει (Euronews).

Κλείσιμο του διαδρόμου δεν έχει επιβεβαιωθεί. Στοιχεία για την κίνηση φορτηγών ή τρένων στις 28 Σεπτεμβρίου δεν έχουν δημοσιοποιηθεί. Η εκεχειρία της Πρετόρια δεν ισχύει πια στην Αφάρ. Αν οι μάχες φτάσουν στη Σεμέρα, ο πόλεμος για το Τιγκράι θα γίνει πόλεμος για την πρόσβαση της Αιθιοπίας στη θάλασσα.