Ποιος πληρώνει το data center της Amazon στην Κοζάνη

Πάνω στα ερείπια ενός λιγνιτικού σταθμού που τροφοδοτούσε το δίκτυο για δεκαετίες, η Ελλάδα ετοιμάζεται να στεγάσει ένα κέντρο δεδομένων (data center), μια τεράστια εγκατάσταση με χιλιάδες υπολογιστές που τρέχουν το «cloud» της Amazon. Στις 17 Σεπτεμβρίου η ΔΕΗ και η Amazon Web Services (AWS), η μεγαλύτερη εταιρεία cloud στον κόσμο, υπέγραψαν δεσμευτικό μνημόνιο για μια πρώτη φάση 300 MW στον Άγιο Δημήτριο Κοζάνης, με δεκαπενταετή μίσθωση και ορίζοντα λειτουργίας το τέλος του 2028 (Reuters, Business Daily).

Η διανομή ρόλων είναι απλή και άνιση. Η ΔΕΗ δίνει τη γη, χτίζει κτίρια και ενεργειακές υποδομές και βάζει περίπου 1,2 δισ. ευρώ (ΔΕΗ). Η AWS μπαίνει ως μισθωτής για δεκαπέντε χρόνια: εγκαθιστά τους servers, λειτουργεί το data center και κρατά την ακριβή δουλειά, δηλαδή το cloud, τα δεδομένα και το λογισμικό. Η ελληνική εταιρεία κερδίζει δύο ροές εσόδων, ενοίκιο και πώληση ρεύματος μέσω μακροχρόνιων συμβάσεων, αλλά αναλαμβάνει και το βάρος: αν το έργο δεν περάσει από το μνημόνιο στις τελικές συμβάσεις, μένει με ένα εξειδικευμένο κέλυφος χωρίς πελάτη (euro2day).

Εδώ είναι η απόσταση που η λέξη «δεσμευτικό» εύκολα κρύβει. Το Reuters το χαρακτήρισε «συμφωνία επί της αρχής»: δεν έχουν υπογραφεί ούτε η τελική σύμβαση μίσθωσης, ούτε τα συμβόλαια ενέργειας, ούτε η εργολαβία κατασκευής. Η «προέγκριση άδειας» δεν είναι οικοδομική άδεια, καθώς ο Δήμος Κοζάνης ακόμη εξετάζει όρους δόμησης και εκκρεμούν κατεδαφίσεις του παλιού σταθμού (Χρόνος Κοζάνης). Η περιβαλλοντική μελέτη είναι «σε εξέλιξη»· περιβαλλοντικοί όροι δεν έχουν εγκριθεί. Και στο δίκτυο έχει υποβληθεί απλώς ένα αίτημα, χωρίς θέση στην ουρά, χωρίς δεσμευτική προσφορά (Mononews). Το τέλος του 2028, δηλαδή, είναι στόχος, όχι εξασφαλισμένο χρονοδιάγραμμα.

Το πρόβλημα του μεγέθους

Ένα data center 300 MW που δουλεύει συνεχώς καταναλώνει περίπου το 5% της ετήσιας κατανάλωσης ρεύματος όλης της χώρας, ενώ η μη δεσμευτική επέκταση στο 1 GW θα έφτανε το 16% με 19% (ΟΤ, Fortune Greece). Ένα τέτοιο φορτίο θέλει ρεύμα όλο το εικοσιτετράωρο. Τα «πράσινα» συμβόλαια ενέργειας από ΑΠΕ δεν το εξασφαλίζουν: το φωτοβολταϊκό δεν παράγει τη νύχτα, και οι υπάρχουσες μπαταρίες της περιοχής θα κάλυπταν φορτίο 300 MW για μόλις 39 λεπτά (Ημερησία).

Στα ίδια εδάφη, η ΔΕΗ με τη γερμανική RWE έβαλαν πέρυσι σχεδόν 1 GW φωτοβολταϊκών (To Brief), και πάλι όμως τη νύχτα δεν φτάνουν. Χωρίς αέριο, αποθήκευση και εφεδρεία δικτύου, η αδιάλειπτη τροφοδοσία δεν βγαίνει, και δημόσιο ωριαίο ενεργειακό ισοζύγιο δεν έχει δει κανείς.

Το διαθέσιμο περιθώριο του δικτύου δεν φτάνει για όλα τα data center που ζητούν σύνδεση, γι' αυτό η κυβέρνηση ετοιμάζει κανόνες που θα βάζουν σε σειρά προτεραιότητας τα αιτήματα, ζητώντας εγγυήσεις και αποδείξεις ωριμότητας (To Brief). Το έργο της Κοζάνης έχει ισχυρά χαρτιά, γη, δεσμευτικό μνημόνιο και έναν σταθερό μισθωτή, αλλά δεν προκύπτει ότι έχει ήδη εξασφαλίσει προτεραιότητα (euro2day).

Δεσμευμένο κεφάλαιο είναι μόνο το 1,2 δισ. της ΔΕΗ, περίπου το 5% του δεκαετούς επενδυτικού προγράμματός της των 24 δισ. (Fortune Greece). Τα 2,3 δισ. και τα 3,5 δισ. ευρώ που κυκλοφορούν είναι εκτιμήσεις για το συνολικό κόστος, χωρίς αναλυτικό προϋπολογισμό (ΟΤ). Ξεχωριστή, επώνυμη δέσμευση κεφαλαίου από την Amazon δεν έχει ανακοινωθεί.

Τι σημαίνουν όλα αυτά για την Κοζάνη, που μόλις έχασε τον Άγιο Δημήτριο μετά από 42 χρόνια; Οι θέσεις που ακούγονται, 7.500 στην κορύφωση της κατασκευής και 1.500 στη λειτουργία, είναι προβλέψεις για το campus του 1 GW, όχι για τα πρώτα 300 MW (Powergame, News247). Η κατασκευή δίνει προσωρινή δουλειά για λίγα χρόνια, όμως η λειτουργία απασχολεί μόνιμα λίγους τεχνικούς, ηλεκτρολόγους και προσωπικό ασφαλείας. Η Ιρλανδία, το πιο προχωρημένο παράδειγμα, είδε τα data center να φτάνουν το 22% της κατανάλωσης ρεύματός της το 2024, με δυσανάλογα μικρό μόνιμο αποτύπωμα σε θέσεις εργασίας (Irish Dept of Enterprise).

Η μετάβαση από το ορυχείο στον υπολογιστικό κόμβο είναι πραγματική και, για την τοπική οικονομία, καλοδεχούμενη. Αλλά μέχρι να υπογραφούν οι τελικές συμβάσεις, να δοθεί η σύνδεση και να λυθεί το ζήτημα της 24ωρης τροφοδοσίας, η Κοζάνη έχει ένα μνημόνιο και μια υπόσχεση, και τον λογαριασμό τον κρατά, προς το παρόν, η ΔΕΗ.