Πλεόνασμα 4,5 δισ., μόνο 159 εκατ. καθαρό περιθώριο για τη ΔΕΘ

Η κυβέρνηση ετοιμάζει για τη ΔΕΘ ένα πακέτο φοροελαφρύνσεων και παροχών που, σύμφωνα με τα ρεπορτάζ, μπορεί να κινηθεί μεταξύ 1,2 και 2 δισ. ευρώ (Dnews). Όμως το αν αυτά τα λεφτά φτάσουν πράγματι στην τσέπη σας κρίνεται από κάτι άλλο: τον δημοσιονομικό χώρο και τα περιθώρια που αφήνουν οι ευρωπαϊκοί κανόνες, σε συνέχεια της συζήτησης που τρέχει εδώ και εβδομάδες γύρω από το «πακέτο του 1 δισ.» (To Brief).

Ας δούμε πρώτα το ταβάνι, γιατί εκεί κρύβεται η ουσία. Το headline ακούγεται άνετο: πρωτογενές πλεόνασμα (έσοδα μείον δαπάνες, χωρίς τους τόκους του χρέους) 4,480 δισ. ευρώ στο εξάμηνο, έναντι στόχου 1,953 δισ. Μια υπέρβαση περίπου 2,5 δισ. Εδώ όμως αρχίζει η ανατομία. Ένα μεγάλο μέρος αυτού του πλεονάσματος δεν είναι μόνιμη δύναμη εσόδων, είναι έσοδα που απλώς μπήκαν στο ταμείο νωρίτερα. Στο πεντάμηνο, το υπουργείο Οικονομικών αφαιρεί 343 εκατ. από σύμβαση παραχώρησης, 884 εκατ. από πρόωρα έσοδα του Ταμείου Ανάκαμψης και 574 εκατ. από πρόωρα ταμειακά έσοδα δημοσίων επενδύσεων. Με αυτές τις αφαιρέσεις, η υπέρβαση του πρωτογενούς συρρικνώνεται από 3,65 δισ. σε μόλις 246 εκατ. ευρώ (ΥΠΟΙΚ). Για το εξάμηνο, με την ίδια λογική, η «καθαρή» υπέρβαση περιορίζεται στα 159 εκατ. ευρώ (Newsit).

Αυτή η απόσταση, από τα 4,5 δισ. στα 159 εκατ., είναι όλη η ιστορία. Η φορολογική υπεραπόδοση που στέκεται όντως πάνω σε δύναμη εσόδων, όχι σε χρονισμό, είναι περίπου 679 εκατ. ευρώ πάνω από τον στόχο στο εξάμηνο (Newsit). Υπαρκτό, αλλά πολύ πιο στενό από όσο αφήνει να εννοηθεί ο μεγάλος αριθμός.

Από πού ήρθαν αυτά τα έσοδα έχει σημασία. Η ακριβής σύνθεση του εξαμήνου δεν είναι δημόσια, αλλά το μοτίβο των προηγούμενων ετών έδειχνε ότι μεγάλο κομμάτι της υπεραπόδοσης προερχόταν από τον ΦΠΑ, τον φόρο που πληρώνουν όλοι οι καταναλωτές ανεξαρτήτως εισοδήματος. Όταν οι τιμές ανεβαίνουν, ανεβαίνει και ο ΦΠΑ που εισπράττει το κράτος πάνω τους. Έτσι ένα καλό κομμάτι του δημοσιονομικού χώρου γεννήθηκε από την ίδια την ακρίβεια, και το πακέτο της ΔΕΘ μπορεί να διαβαστεί και ως επιλεκτική επιστροφή μέρους του κόστους ζωής σε όσους το κράτος διαλέξει να ανταμείψει.

Το όριο δεν είναι ευρώ, είναι ρυθμός αύξησης

Εδώ μπαίνει ο ευρωπαϊκός κανόνας, που αλλάζει τον τρόπο που πρέπει να διαβάζουμε κάθε εξαγγελία. Οι νέοι κανόνες δεν ρωτούν πια μόνο αν ο ετήσιος προϋπολογισμός βγαίνει, βάζουν ένα ανώτατο όριο στο πόσο γρήγορα επιτρέπεται να αυξάνονται οι καθαρές πρωτογενείς δαπάνες σε μια πολυετή πορεία (European Parliament). Στον υπολογισμό αυτό συνυπολογίζονται και οι μόνιμες φορομειώσεις, ως αποφάσεις που ρίχνουν διαρκώς τα έσοδα (Regulation (EU) 2024/1263). Για την Ελλάδα, το όριο είναι 3,6% το 2026 και πέφτει στο 3,1% το 2027 και 3,0% το 2028 (EUR-Lex).

Η πρακτική συνέπεια είναι σκληρή: μια μόνιμη μείωση φόρου και μια μόνιμη αύξηση σύνταξης δεν χρηματοδοτούνται από διαφορετικά ταμεία. Ανταγωνίζονται για τον ίδιο χώρο, γιατί και οι δύο χαλαρώνουν μόνιμα τη δημοσιονομική στάση. Γι' αυτό το «άνω του 1 δισ.» είναι δημοσιογραφική μετάφραση ενός ποσοστού, όχι θεσμικός «κουμπαράς ΔΕΘ» σε ευρώ.

Αυτό ακριβώς εξηγεί την προειδοποίηση του διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος. Ο Γιάννης Στουρνάρας χαρακτήρισε «τρέλα» την επαναφορά της 13ης σύνταξης, λέγοντας ότι πρόκειται για παροχή που «δεν αντικρίζεται από δημοσιονομικό χώρο» και θα οδηγήσει «πάλι σε δύσκολες καταστάσεις» (The TOC, Fortune Greece). Η ουσία της: μια μόνιμη καθολική παροχή δεν στηρίζεται σε ένα καλό ταμειακό εξάμηνο, χρειάζεται μόνιμα έσοδα ή περικοπές αλλού, αλλιώς ο λογαριασμός γυρίζει αργότερα με νέους φόρους ή δανεισμό (OT).

Μένει το πιο άβολο ερώτημα, αυτό της κατανομής. Το πιθανό μείγμα (bonus συνέπειας, μειώσεις φόρου, κατάργηση τέλους επιτηδεύματος) ευνοεί πρώτα όσους έχουν φορολογητέα ύλη: επιχειρήσεις με κέρδη, επαγγελματίες, συνεπείς φορολογούμενους που είχαν ήδη τη ρευστότητα να πληρώνουν στην ώρα τους (Parapolitika). Ο χαμηλόμισθος και ο χαμηλοσυνταξιούχος, που πλήρωσαν δυσανάλογα τον ΦΠΑ της ακρίβειας, ωφελούνται μόνο αν υπάρξει άμεση εισοδηματική παρέμβαση, όχι φοροελάφρυνση σε φόρο που ελάχιστα πληρώνουν (ProtoThema).

Το πραγματικό μέγεθος του μερίσματος, λοιπόν, δεν είναι τα 4,5 δισ. του τίτλου ούτε το 1 δισ. των ρεπορτάζ. Είναι τα 159 εκατ. καθαρού περιθωρίου και ένα ποσοστό δαπανών που στενεύει κάθε χρόνο. Ό,τι υποσχεθεί η κυβέρνηση στη Θεσσαλονίκη πάνω από αυτό, θα πρέπει να το βρει κόβοντας κάπου αλλού, ή να το χρεώσει σε όσους πλήρωσαν ήδη το buffer στο ταμείο του σούπερ μάρκετ.