Ο ευρωπαϊκός κανόνας δαπανών ψαλιδίζει το πακέτο της ΔΕΘ

Το πακέτο μέτρων που ετοιμάζει η κυβέρνηση για τη φετινή Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης (τη ΔΕΘ, όπου κάθε Σεπτέμβριο ο πρωθυπουργός ανακοινώνει τα οικονομικά μέτρα της χρονιάς) φουσκώνει στα ρεπορτάζ έως τα 2 δισ. ευρώ σε φοροελαφρύνσεις. Το μόνιμο μέρος του όμως δύσκολα ξεπερνά το 1 δισ., και αυτό μόνο εφόσον το εγκρίνει η Κομισιόν. Πριν δύο εβδομάδες το ίδιο πακέτο συζητιόταν ως ένα σκέτο 1 δισ. (To Brief). Η διαφορά ως τα 2 δισ. δεν προέκυψε από νέο δημοσιονομικό χώρο, αλλά από τον τρόπο που μετριούνται τα μέτρα.

Η βασική «μαγιά» του πακέτου, σύμφωνα με τα ρεπορτάζ, είναι περίπου 1,2-1,3 δισ. ευρώ. Μόνο δύο επιπλέον περιθώρια, ακόμη υπό διαπραγμάτευση με την Κομισιόν, θα μπορούσαν να το φέρουν κοντά στα 2 δισ. Κάποιες εκτιμήσεις μιλούν για χώρο «πάνω από 1,76 δισ. χωρίς παραβίαση των κανόνων», αλλά και αυτό παραμένει σενάριο (Libre).

Τι επιβάλλει ο κανόνας

Από το 2024 η ΕΕ άλλαξε τον τρόπο που ελέγχει τους προϋπολογισμούς. Δεν κοιτά πλέον κυρίως αν βγαίνει το ετήσιο έλλειμμα, αλλά πόσο αυξάνεται μια συγκεκριμένη, «καθαρή» δαπάνη μέσα σε μια συμφωνημένη τετραετή πορεία (Regulation (EU) 2024/1263). «Καθαρή» σημαίνει ότι από τις δαπάνες αφαιρούνται οι τόκοι, τα κονδύλια της ΕΕ και τα προσωρινά μέτρα, ώστε να μένει η υποκείμενη πολιτική. Εδώ κρύβεται το κρίσιμο για τη ΔΕΘ: μια μόνιμη μείωση φόρου λογίζεται ως απώλεια εσόδων που περιορίζει τον χώρο για άλλες παροχές, ακριβώς όπως θα τον περιόριζε και μια δαπάνη (European Parliament).

Και ο χώρος αυτός είναι μετρημένος. Η επίσημη πράξη που παραπέμπει στη σύσταση του Συμβουλίου ορίζει για την Ελλάδα ανώτατη αύξηση καθαρών δαπανών 3,7% το 2025, 3,6% το 2026, 3,1% το 2027 και 3,0% το 2028 (EUR-Lex). Στη γλώσσα του προϋπολογισμού, αυτό σημαίνει ότι οι μόνιμες δαπάνες μπορούν να αυξάνονται περίπου όσο αντέχει η ονομαστική ανάπτυξη της οικονομίας, ούτε ευρώ παραπάνω. Ο πραγματικός περιορισμός δεν είναι ένα ταμείο «τόσων ευρώ», αλλά ένας ρυθμός. Το «περίπου 1 δισ. για μόνιμα μέτρα» παραμένει ρεπορταζιακή μετάφραση αυτού του ρυθμού σε ευρώ, όχι δημοσιευμένο ευρωπαϊκό όριο. Συνάδει πάντως με το περιθώριο αύξησης δαπανών που είχε αναφερθεί νωρίτερα φέτος για το 2027 (capital.gr).

Η λογιστική γυμναστική

Για να φαίνεται μεγάλο το τελικό νούμερο ενώ ο μόνιμος χώρος μένει μικρός, το πακέτο στήνεται σε δύο καλάθια. Στο πρώτο μπαίνουν οι μόνιμες φοροελαφρύνσεις, που κοστίζουν κάθε χρόνο και άρα πιάνουν τον σφιχτό χώρο του κανόνα. Η κατάργηση του τέλους επιτηδεύματος, για παράδειγμα, χρειάζεται διαρκή χρηματοδότηση, χρόνο με τον χρόνο. Στο δεύτερο μπαίνουν οι εφάπαξ παρεμβάσεις, όπως ένα «bonus συνέπειας» που δίνεται μία φορά και εξαφανίζεται: μεγαλώνουν το συνολικό ποσό χωρίς να δεσμεύουν τους επόμενους προϋπολογισμούς.

Το μόνιμο κομμάτι στηρίζεται σε αβέβαιο θεμέλιο. Το οικονομικό επιτελείο περιμένει τα στοιχεία οκταμήνου για να δει αν η υπεραπόδοση εσόδων αρκεί για να χρηματοδοτήσει μόνιμα μέτρα (in.gr), τη στιγμή που η θεσμική ευρωπαϊκή γραμμή για κάθε στήριξη σε σοκ είναι ρητά «προσωρινή, στοχευμένη, προσαρμοσμένη», όχι μόνιμη παροχή (ESM). Όσο για την «ενεργειακή ρήτρα διαφυγής 0,3% του ΑΕΠ» που κυκλοφορεί ως εργαλείο διεύρυνσης, δεν επιβεβαιώνεται ως θεσμικό ελληνικό εργαλείο (European Commission).

Μένει το πιο πολιτικό ερώτημα: σε ποιου την τσέπη πάει το μόνιμο κομμάτι. Η μείωση του εταιρικού φόρου από 22% σε 20% ωφελεί άμεσα μόνο τις κερδοφόρες εταιρείες, και όσο μεγαλύτερα τα κέρδη τόσο μεγαλύτερο το απόλυτο όφελος· ζημιογόνες ή οριακές επιχειρήσεις παίρνουν ελάχιστα (parapolitika.gr). Η μείωση της προκαταβολής φόρου είναι ανακούφιση ρευστότητας για όσους ήδη πληρώνουν (ot.gr), και το bonus συνέπειας ευνοεί όσους έχουν καθαρό ιστορικό και μετρητά να εξοφλήσουν εμπρόθεσμα. Μισθωτοί, συνταξιούχοι, άνεργοι και ενοικιαστές μένουν εκτός. Ωφελούνται μόνο έμμεσα, αν οι επιχειρήσεις μετατρέψουν την ελάφρυνση σε προσλήψεις ή χαμηλότερες τιμές, κάτι που δεν είναι αυτόματο (ProtoThema). Το ίδιο μοτίβο είχε ήδη φανεί στην αρχική έκδοση του πακέτου του 1 δισ.

Το «πακέτο των 2 δισ.» είναι, στην πράξη, δύο αριθμοί μαζί: ένα μικρό μόνιμο κομμάτι που πιάνει τον πραγματικό ευρωπαϊκό χώρο και μια προσωρινή περιτύλιξη που κάνει το σύνολο να ακούγεται μεγαλύτερο. Η κυβέρνηση αναζητά λογιστικά παράθυρα ακριβώς επειδή ο κανόνας δεν ρωτά πόσα υπόσχεσαι στη Θεσσαλονίκη, αλλά πόσα θα πληρώνεις κάθε χρόνο μετά.