Πετρέλαιο θέρμανσης 1,75 ευρώ: έκπτωση 30 λεπτών

Στις 17 Σεπτεμβρίου ο Κυριάκος Μητσοτάκης δεσμεύθηκε ότι το πετρέλαιο θέρμανσης θα ξεκινήσει φέτος «πολύ χαμηλότερα» από 1,75 ευρώ το λίτρο, με οριζόντια αύξηση του επιδόματος θέρμανσης και παράταση της στήριξης στο ντίζελ (Πρωθυπουργός). Με τα σημερινά διεθνή δεδομένα, η τιμή εκκίνησης προβάλλεται κοντά στα 2 ευρώ. Άρα η υπόσχεση σημαίνει, πολύ απλά, ότι κάποιος πρέπει να βρει 25 με 30 λεπτά ανά λίτρο: για μια παραγγελία 1.000 λίτρων, 250 έως 300 ευρώ. Ποιος τα βάζει, δεν έχει ανακοινωθεί.

Την ίδια ώρα ο Αλέξης Τσίπρας αντιπροτείνει ακόμη χαμηλότερους στόχους, 1,40 ευρώ για τη θέρμανση και 1,80 για το πετρέλαιο κίνησης, μέσω πλαφόν στα διυλιστήρια, έκτακτης φορολόγησης κερδών, χαμηλότερου ειδικού φόρου κατανάλωσης και ΦΠΑ 13% (ΕΡΤnews). Τρεις τιμές-στόχοι, δύο μηχανισμοί, καμία δημοσιευμένη ανάλυση για το πώς βγαίνουν.

Από τι φτιάχνεται η τιμή

Το ντίζελ κίνησης πουλούσε κατά μέσο όρο 2,224 ευρώ το λίτρο στις 21 Σεπτεμβρίου, η αμόλυβδη 2,197 (Ημερησία). Από τα 2,224 του ντίζελ, 41 λεπτά είναι ο ειδικός φόρος κατανάλωσης (σταθερό ποσό ανά λίτρο, ανεξάρτητο από την τιμή), περίπου 43 λεπτά ο ΦΠΑ που υπολογίζεται πάνω στην αξία μαζί με τον φόρο, και περίπου 1,37 ευρώ όλα τα υπόλοιπα μαζί: το ίδιο το προϊόν, η διύλιση, η μεταφορά, η εμπορία, το πρατήριο. Κανείς, ούτε η κυβέρνηση ούτε η αντιπολίτευση, δεν έχει δημοσιεύσει πώς μοιράζεται αυτό το 1,37 ανάμεσα στους κρίκους.

Το κράτος έχει ήδη ρίξει στο τραπέζι μια επιδότηση 8 λεπτών προ ΦΠΑ στο πετρέλαιο κίνησης, δηλαδή έως περίπου 10 λεπτά στην αντλία αν περάσει ολόκληρη (ΥΠΕΘΟΟ). Έχει κοστίσει περίπου 211 εκατ. ευρώ από τον Απρίλιο.

Η πρώτη δοκιμή: ο φόρος

Η διαμάχη των τελευταίων ημερών αφορούσε το αν η Ελλάδα δικαιούται καν να κόψει τον φόρο (To Brief). Η απάντηση είναι στην Οδηγία 2003/96/ΕΚ, που ορίζει κατώτατα όρια, 33 λεπτά για το ντίζελ και μόλις 2,1 λεπτά για το πετρέλαιο θέρμανσης: μέχρι εκεί η Αθήνα μειώνει μονομερώς, πιο κάτω χρειάζεται ομόφωνη απόφαση των Ευρωπαίων εταίρων.

Και εδώ εμφανίζεται ο αριθμός που κρίνει τη συζήτηση. Με τον φόρο στο νόμιμο ευρωπαϊκό ελάχιστο και ΦΠΑ 13%, το ντίζελ βγαίνει περίπου 1,936 ευρώ. Όχι 1,80. Λείπουν άλλα περίπου 14 λεπτά, που πρέπει να έρθουν από περιθώρια ή από επιδότηση. Στη θέρμανση, φόρος στο ελάχιστο και ΦΠΑ 13% δίνουν περίπου 1,575 ευρώ, άρα ο στόχος του 1,40 θέλει επιπλέον 17 με 18 λεπτά.

Το κόστος είναι υπολογίσιμο. Μείωση των συντελεστών στα ευρωπαϊκά κατώτατα κοστίζει περίπου 1,31 δισ. σε ειδικό φόρο και άλλα 315 εκατ. σε χαμένο ΦΠΑ, συνολικά περίπου 1,63 δισ. ευρώ τον χρόνο. Το ΥΠΕΘΟΟ μιλά για απώλεια 2 δισ., αλλά αυτό αντιστοιχεί σε κούρεμα περίπου του μισού των συνολικών εσόδων ΕΦΚ, όχι στο νόμιμο σενάριο ανά καύσιμο.

Η δεύτερη δοκιμή: τα υπερκέρδη

Η θέση ότι τα λεφτά υπάρχουν ήδη στα διυλιστήρια έχει πραγματική βάση: το εξάμηνο ήταν εξαιρετικό, με συγκρίσιμα καθαρά κέρδη 393 εκατ. για τη HELLENiQ Energy και περίπου 689 εκατ. για τη Motor Oil. Όμως περίπου 78% των όγκων της Motor Oil αφορούσε εξωτερικό και ναυτιλία, ενώ στη HELLENiQ περίπου οι μισές πωλήσεις διύλισης ήταν εξαγωγές (Το Βήμα). Κέρδη που βγήκαν από δεξαμενόπλοια στη Μεσόγειο δεν διαιρούνται με τα λίτρα που καίει η Κοζάνη. Μια έκτακτη εισφορά δίνει έσοδο στο κράτος, δεν παράγει αυτόματα έκπτωση 17 ή 31 λεπτών στην αντλία.

Πλαφόν σημαίνει ανώτατο επιτρεπόμενο περιθώριο κέρδους ανά λίτρο. Αυτό που εφαρμόστηκε τον Μάρτιο του 2026 όριζε έως 5 λεπτά για τις εταιρείες εμπορίας και 12 για τα πρατήρια, και άφηνε έξω τα διυλιστήρια (κυβέρνηση). Ένα πλαφόν που θα έπιανε τη διύλιση χρειάζεται τιμή αναφοράς ανά προϊόν, κόστος εισαγωγής, ναύλους. Αν πέσει κάτω από το κόστος αντικατάστασης, τα φορτία φεύγουν αλλού.

Η τρίτη δοκιμή: σε ποιον φτάνει

Το επίδομα θέρμανσης έχει ένα ταβάνι που το ξεχνάμε: 57 λεπτά ανά λίτρο, με διοικητική τιμή αναφοράς 1,14 ευρώ (ΑΑΔΕ). Ένα χαμηλό εισόδημα σε πολύ ψυχρή περιοχή που αγοράζει 1.000 λίτρα βρίσκεται ήδη κολλημένο στο ανώτατο των 570 ευρώ: μια αύξηση 20% θα του δώσει 7,50 ευρώ. Μια τετραμελής οικογένεια σε αστικό κέντρο κερδίζει περίπου 36. Όποιος δεν είναι δικαιούχος, τίποτα. Αντίθετα, μείωση 30 λεπτών στην αντλία δίνει 300 ευρώ σε κάθε αγοραστή 1.000 λίτρων, και στον φτωχό και στη βίλα με τις τρεις δεξαμενές.

Αυτή είναι η πραγματική επιλογή, και έχει ιστορικό. Στην Ελλάδα το 19% του πληθυσμού δεν μπορούσε το 2024 να ζεστάνει επαρκώς το σπίτι του, έναντι 9,2% στην ΕΕ (Eurostat). Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπολογίζει ότι τα ενεργειακά μέτρα 2022-24 κόστισαν καθαρά περίπου 2,2% του ΑΕΠ, με τα τρία τέταρτα να μην είναι στοχευμένα (Ευρωπαϊκή Επιτροπή).

Και η βάση από την οποία ξεκινούν όλα κινείται. Στις 11 Σεπτεμβρίου το ντίζελ ξεπερνούσε διεθνώς τα 200 δολάρια το βαρέλι, περίπου 94% πάνω από τα προπολεμικά επίπεδα, όταν το αργό είχε ανέβει 45% (IEA). Η HELLENiQ έδινε έκπτωση 7,95 λεπτών προ ΦΠΑ στην αμόλυβδη ως τις 30 Σεπτεμβρίου (Capital), δηλαδή λιγότερα από όσα μπορεί να προσθέσει μια κακή εβδομάδα στα διεθνή περιθώρια διύλισης.

Μέχρι να βγει κοινή υπουργική απόφαση με ποσό, διάρκεια, υπογραφές και πηγή χρηματοδότησης, ούτε το 1,75 ούτε το 1,80 ούτε το 1,40 είναι πολιτικές. Είναι τιμές χωρίς μηχανισμό, και το κενό των 30 λεπτών το χρωστούν με όνομα ο Κυριάκος Πιερρακάκης και ο Σταύρος Παπασταύρου, πριν ανοίξει η διάθεση στις 15 Οκτωβρίου.