Μητσοτάκης: ζητά ευρωπαϊκή «άδεια» για τον φόρο καυσίμων

Στις 17 Σεπτεμβρίου ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης είπε στην ΕΡΤ ότι ο προϋπολογισμός «δεν αντέχει» να κοπεί ο Ειδικός Φόρος Κατανάλωσης (ΕΦΚ) στα καύσιμα, ο σταθερός φόρος που πληρώνουμε σε κάθε λίτρο. Θα τον έκοβε «προσωρινά», πρόσθεσε, μόνο αν είχε «μία ειδική άδεια από την Ευρώπη» (Πρωθυπουργός). Μπορεί όμως η Αθήνα να ρίξει μόνη της τον φόρο; Η απάντηση χωρίζεται στα δύο, και εκεί κρύβεται η ουσία της διαφωνίας με την αντιπολίτευση: νομικά η χώρα μπορεί να μειώσει τον φόρο· αυτό για το οποίο ζητά ευρωπαϊκή ευελιξία είναι η δημοσιονομική μεταχείριση του κόστους.

Νομικά, η Ελλάδα μπορεί

Ο ΕΦΚ είναι σταθερό ποσό ανά λίτρο, όχι ποσοστό επί της τιμής. Η ευρωπαϊκή Οδηγία 2003/96 βάζει μόνο ένα κατώφλι: 35,9 λεπτά ανά λίτρο στη βενζίνη και 33 λεπτά στο diesel (EUR-Lex). Οι ελληνικοί συντελεστές ήταν 70 και 41 λεπτά αντίστοιχα. Άρα η κυβέρνηση έχει περιθώριο να κόψει έως και 34,1 λεπτά στη βενζίνη και 8 λεπτά στο diesel χωρίς να ζητήσει τίποτα από κανέναν, ακριβώς αυτό που επισημαίνουν ΣΥΡΙΖΑ και ΠΑΣΟΚ.

Ότι το όριο είναι το ευρωπαϊκό κατώτατο και όχι μια γενική απαγόρευση το δείχνει η πράξη. Η Κύπρος μείωσε φέτος τον φόρο μέχρι τα κατώτατα με απλό εθνικό νόμο (ΡΙΚ), και η Γερμανία ψήφισε μείωση περίπου 14 λεπτών χωρίς καμία ειδική άδεια, επειδή έμεινε πάνω από το κατώφλι (Bundestag). Ευρωπαϊκή έγκριση χρειάστηκε μόνο η Ισπανία, που θέλησε να πέσει κάτω από τα κατώτατα (Euronews).

Δημοσιονομικά, το πρόβλημα είναι το κόστος

Εδώ ο Μητσοτάκης λέει κάτι διαφορετικό από αυτό που του καταλογίζει η αντιπολίτευση. Η «άδεια» που ζητά δεν αφορά τη μείωση καθαυτή, αλλά το να μην προσμετρηθεί το χαμένο έσοδο στα όρια δαπανών που έχει συμφωνήσει η χώρα με τις Βρυξέλλες. Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης το διευκρίνισε στις 19 Σεπτεμβρίου (ΕΡΤnews).

Πώς γίνεται μια φοροελάφρυνση να μετράει σαν δαπάνη; Ο ευρωπαϊκός Κανονισμός 2024/1263 παρακολουθεί την πορεία των «καθαρών δαπανών» κάθε χώρας και αφαιρεί από αυτήν τα διακριτικά μέτρα εσόδων, δηλαδή τις φορολογικές αλλαγές που αποφασίζει μόνη της η χώρα. Όταν κόβεις έναν φόρο, μειώνεις τα έσοδα, άρα ο δείκτης ανεβαίνει και ο διαθέσιμος χώρος στενεύει (Κανονισμός 2024/1263). Η Ελλάδα έχει συμφωνήσει αύξηση καθαρών δαπανών το πολύ 3,6% φέτος, και η παρέκκλιση δεν είναι αυτόματη: απαιτεί αίτημα του κράτους, εισήγηση της Επιτροπής και σύσταση του Συμβουλίου.

Γιατί τόση προσοχή στο κόστος; Διότι η αξιοποίηση όλου του περιθωρίου δεν είναι μικρό ποσό. Με βάση τα προϋπολογισμένα έσοδα καυσίμων του 2026, κάθε λεπτό μείωσης στη βενζίνη κοστίζει περίπου 30 εκατ. ευρώ και στο diesel 37 εκατ., ενώ η πτώση των συντελεστών μέχρι τα ευρωπαϊκά κατώτατα ξεπερνά το 1,6 δισ. ευρώ τον χρόνο μαζί με τον χαμένο ΦΠΑ (ΥΠΕΘΟΟ). Αυτό το ποσό κάποιος πρέπει να το βρει: λιγότερες δαπάνες αλλού, άλλος φόρος ή μεγαλύτερο έλλειμμα. Η Ευρώπη δεν καλύπτει την απώλεια· τη σηκώνει ο ελληνικός προϋπολογισμός.

Πού πάει η ελάφρυνση

Μια οριζόντια μείωση είναι γρήγορη και ορατή, και ρίχνει προσωρινά τον πληθωρισμό: η ΕΚΤ εκτίμησε ότι τα αντίστοιχα μέτρα του 2022 έκοψαν σχεδόν μία μονάδα βραχυπρόθεσμα (ΕΚΤ). Όμως δεν περνά ολόκληρη στην αντλία και δεν πάει εκεί που πονάει περισσότερο. Η ισχυρότερη συγκρίσιμη μελέτη, για το γερμανικό μέτρο του 2022, βρήκε μετακύλιση περίπου 82% στη βενζίνη και ότι το 62% της συνολικής ελάφρυνσης κατέληξε σε νοικοκυριά πάνω από το διάμεσο εισόδημα (Regional Science and Urban Economics). Η Κομισιόν υπολογίζει ότι τα τρία τέταρτα της ευρωπαϊκής ενεργειακής στήριξης μεταξύ 2022 και 2024 δόθηκαν χωρίς στόχευση (Ευρωπαϊκή Επιτροπή).

Γι' αυτό, σε συνέχεια της συνέντευξης στην ΕΡΤ (To Brief), η κυβέρνηση προτίμησε στοχευμένα μέτρα: πετρέλαιο θέρμανσης κάτω από 1,75 ευρώ από τα μέσα Οκτωβρίου, οριζόντια αύξηση του επιδόματος θέρμανσης και παράταση της επιδότησης στο diesel. Ο ίδιος ο Μητσοτάκης δήλωσε στις 18 Σεπτεμβρίου ότι θα θέσει το θέμα του ΕΦΚ στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο (Ναυτεμπορική).

Άρα και οι δύο πλευρές λένε αλήθεια για διαφορετικό πράγμα: η αντιπολίτευση για τη νομική δυνατότητα, ο πρωθυπουργός για τον δημοσιονομικό κανόνα. Το ζητούμενο, όμως, δεν έχει προς το παρόν ούτε αίτημα ούτε επιλέξιμη βάση: η ευελιξία για την οποία η Αθήνα κατέθεσε αίτημα στις 6 Αυγούστου αφορούσε επενδύσεις ενεργειακής ανθεκτικότητας άνω του 1 δισ. ευρώ, όχι φοροελάφρυνση καυσίμων (ΕΡΤnews), ενώ οι δημοσιευμένες ευρωπαϊκές κατευθύνσεις φαίνεται να αποκλείουν τις φοροελαφρύνσεις ορυκτών καυσίμων.

Έως τις 21 Σεπτεμβρίου ούτε αίτημα που να αφορά τον ΕΦΚ είχε κατατεθεί ούτε ευρωπαϊκή πράξη είχε εγκρίνει εξαίρεση. Όσο αυτό ισχύει, η απόφαση να μειωθεί ή όχι ο φόρος παραμένει εξ ολοκλήρου ελληνική, δημοσιονομική, και πληρωμένη από τον ελληνικό προϋπολογισμό.