Παρεμβολές στον αέρα, τετελεσμένα στο τραπέζι του ΟΗΕ

Η τουρκική ραδιοπαρεμβολή στα αεροσκάφη των υπουργών Άμυνας Ελλάδας, Γαλλίας και Ολλανδίας, για την οποία γράψαμε το πρωί (To Brief), δεν ήταν ένα τυχαίο τεχνικό παιχνίδι. Συνέβη την ίδια εβδομάδα που η ειδική απεσταλμένη του ΟΗΕ Μαρία Άνχελα Ολγκίν βρισκόταν στο νησί (7-14 Ιουνίου) για να προετοιμάσει τα επόμενα βήματα στο Κυπριακό, δηλαδή το τραπέζι 5+1, που φέρνει μαζί τις δύο κοινότητες, την Ελλάδα, την Τουρκία, τη Βρετανία και τον ΟΗΕ (CNA).

Αυτή η σύμπτωση χρόνου είναι η ουσία. Τα ελληνικά και κυπριακά μέσα διάβασαν το επεισόδιο και τη συνάντηση Ολγκίν ως δύο παράλληλα γεγονότα. Είναι ένα.

Πίεση στο πεδίο, όροι στο τραπέζι

Ο ΟΗΕ μπορεί να μεσολαβεί και να συγκαλεί διευρυμένες συναντήσεις, αλλά δεν επιβάλλει λύση. Η επίσημη βάση του Συμβουλίου Ασφαλείας παραμένει η δικοινοτική, διζωνική ομοσπονδία (UNSC). Η Άγκυρα όμως πιέζει για «δύο κράτη», «κυριαρχική ισότητα» και «ίσο διεθνές καθεστώς» των Τουρκοκυπρίων (Daily Sabah). Ανάμεσα στις δύο αφετηρίες υπάρχει χάσμα, και η Τουρκία δουλεύει ακριβώς πάνω σε αυτό. Δεν θέλει να ακυρώσει τη διπλωματία. Θέλει να μετακινήσει το σημείο από το οποίο θα ξεκινήσει.

Μια ραδιοκλήση από μη αναγνωρισμένο κέντρο ελέγχου προς ευρωπαϊκά υπουργικά αεροσκάφη, μέρες πριν τη 5+1, λειτουργεί ως πρακτική επίδειξη de facto εξουσίας (μιας εξουσίας που υπάρχει στην πράξη χωρίς νομική αναγνώριση). Δεν αλλάζει νομικά το πλαίσιο. Σκληραίνει τη διαπραγματευτική αφετηρία που θα βρει ο ΟΗΕ στο τραπέζι.

Και είναι αποκαλυπτικό ότι, ακόμη κι όταν αρνείται την «παρενόχληση», η τουρκική πλευρά απαντά με όρους εναέριας αρμοδιότητας. Το αντικέντρο παραπληροφόρησης της Άγκυρας υποστήριξε ότι τέσσερις από έξι πτήσεις παραβίασαν τον εναέριο χώρο της «ΤΔΒΚ» και ότι τα F-16 απογειώθηκαν προληπτικά (Haberler, Sozcu). Η ίδια η Τύμπου προβάλλεται ως υποδομή που αποδεικνύει χωριστή κρατική υπόσταση, με τον Ερντογάν να τη συνδέει με το όραμα δύο ίσων κρατών και μελλοντικών διεθνών πτήσεων (DHMI).

Η ΕΕ που κοίταξε αλλού

Κάτω στη Λευκωσία συνεδρίαζε η άτυπη Σύνοδος Υπουργών Άμυνας της ΕΕ, με την Κάγια Κάλας να προεδρεύει (EEAS). Η Κάλας μίλησε για την παγκόσμια ασφάλεια και την προστασία της εμπορικής ναυτιλίας στην Ερυθρά Θάλασσα μέσω της ευρωπαϊκής επιχείρησης ΑΣΠΙΔΕΣ (EEAS). Για την παραβίαση που συνέβαινε πάνω από το κεφάλι της, τίποτα. Η Τύμπου δεν υιοθετήθηκε δημόσια ως επίσημο θέμα της συνόδου.

Για την Αθήνα, εδώ κρύβεται το πραγματικό κέρδος, που δεν είναι αυτόματα θεσμικό. Ο Δένδιας πλαισίωσε την παρενόχληση ως «προερχόμενη από τα κατεχόμενα εδάφη της Κυπριακής Δημοκρατίας» (Newsit), ενώ ο Παύλος Μαρινάκης μίλησε για συμπεριφορά που «παρεκκλίνει του διεθνούς δικαίου» (Enikos). Ο διμερής δίαυλος Αθήνας-Άγκυρας παραμένει ανοιχτός, αλλά η Κύπρος γίνεται ο χώρος όπου η Τουρκία δοκιμάζει τα ευρωπαϊκά όρια χωρίς να προκαλεί στο Αιγαίο. Το όφελος για την Αθήνα είναι να μετατρέψει ένα διμερές παράπονο σε ζήτημα αξιοπιστίας της ευρωπαϊκής ασφάλειας.

Υπάρχει και το όριο της απόδειξης. Δεν έχουν δοθεί στη δημοσιότητα ηχητικά, καταγραφές ραντάρ ή τεχνική τεκμηρίωση από τους ευρωπαϊκούς και διεθνείς οργανισμούς εναέριας κυκλοφορίας (τον Eurocontrol και τον ICAO, τον Διεθνή Οργανισμό Πολιτικής Αεροπορίας). Υπάρχει ισχυρή βάση να διαβαστεί το επεισόδιο ως επίδειξη εξουσίας (EEAS), όχι όμως απόδειξη ότι σχεδιάστηκε ειδικά ως κεφάλαιο για τη 5+1.

Λείπει, τέλος, μια φωνή που δεν χωράει στο δίπολο: οι Τουρκοκύπριοι που επιμένουν σε επανένωση και προειδοποιούν ότι η ασφάλεια δεν μπορεί να ιδωθεί μόνο στρατιωτικά (Philenews). Η Άγκυρα, πάντως, δεν περιμένει τον ΟΗΕ για να διαπραγματευτεί το καθεστώς της. Το επιβάλλει ήδη στον αέρα, μετατρέποντας το τραπέζι των συνομιλιών σε εργαλείο επικύρωσης τετελεσμένων.