Πάγωσε ο μετροπόντικας, εισαγγελική έρευνα για ρωγμές στην Κυψέλη

Ένα από τα μεγαλύτερα εν εξελίξει δημόσια έργα της Αθήνας, η διάνοιξη της Γραμμής 4 του Μετρό, βρίσκεται εδώ και περίπου έναν μήνα ακινητοποιημένο κάτω από την Κυψέλη. Ο μετροπόντικας (το τεράστιο μηχάνημα διάνοιξης σήραγγας) έχει σταματήσει, ενώ κάτοικοι σε πάνω από 15 πολυκατοικίες καταγγέλλουν ρωγμές, καθιζήσεις, πόρτες και παράθυρα που δεν κλείνουν και νερά σε υπόγεια. Για όποιον μένει εκεί, το ερώτημα είναι ένα και μόνο: κινδυνεύει να πέσει το σπίτι μου ή μιλάμε για φθορές στους σοβάδες;

Στις 15 Ιουλίου η υπόθεση έγινε θεσμική. Οι εισαγγελικές αρχές διέταξαν κατεπείγουσα προκαταρκτική εξέταση για το αν οι εργασίες δημιουργούν επικινδυνότητα στην περιοχή (News247), ενώ το θέμα ήρθε στο δημοτικό συμβούλιο Αθηναίων. Η επίμαχη ζώνη περιγράφεται από την πλατεία Κυψέλης προς Ευελπίδων και Ευβοίας (Ethnos). Ενιαία επίσημη καταγραφή ανά διεύθυνση δεν υπάρχει: τα ρεπορτάζ μιλούν είτε για «πάνω από 15» είτε για «τουλάχιστον 20» πολυκατοικίες (LiFO).

Γιατί το έδαφος της Αθήνας κρύβει εκπλήξεις

Το κλειδί για να καταλάβει κανείς τι συμβαίνει βρίσκεται στο υπέδαφος. Ο «αθηναϊκός σχιστόλιθος» δεν είναι ένα ομοιόμορφο πέτρωμα, αλλά ετερογενές μείγμα ψαμμιτών, ιλυόλιθων, ασβεστολίθων και αργιλικών σχηματισμών με πολύ διαφορετικές αντοχές, ασυνέχειες και κατά τόπους νερό (The TOC). Ο μετροπόντικας μπορεί μέσα σε λίγα μέτρα να συναντήσει εντελώς διαφορετική συμπεριφορά εδάφους (CNN Greece). Στη Γραμμή 4 η εκσκαφή γίνεται περίπου στα 30-35 μέτρα βάθος. Το μηχάνημα χρησιμοποιεί ελεγχόμενη πίεση στο μέτωπο και εγχύει αφρό για να περιορίσει τις καθιζήσεις, τοποθετώντας τσιμεντένιους δακτυλίους ανά 1,5 μέτρο (Newsit).

Εδώ μπαίνει η κρίσιμη διάκριση. «Ρωγμή» δεν σημαίνει αυτομάτως «κτίριο έτοιμο να πέσει». Μικρές διαφορικές καθιζήσεις αποτυπώνονται πρώτα στα μη φέροντα στοιχεία, σοβάδες, τοιχοποιίες, πλακίδια, αρμούς γύρω από κουφώματα. Αυτή ακριβώς είναι η θέση που μεταφέρει η Ελληνικό Μετρό: οι βλάβες αφορούν τοιχοποιίες και σοβάδες, όχι τον φέροντα οργανισμό (ProtoThema). Πραγματικά ανησυχητικά θα ήταν ρωγμές σε υποστυλώματα, δοκούς ή πλάκες, στρέβλωση πατωμάτων, βλάβες που περνούν από όροφο σε όροφο ή ρωγμές που μεγαλώνουν αντί να σταθεροποιούνται.

Το πάγωμα ως ομολογία αβεβαιότητας

Το ότι ο μετροπόντικας σταμάτησε δεν είναι παραδοχή καταστροφής, είναι όμως ένδειξη ότι το έργο μπήκε σε φάση «σταματάμε, μετράμε, επανεκτιμούμε» (SDNA). Πριν την επανεκκίνηση, Έλληνες και ξένοι ειδικοί πρέπει να συγκρίνουν τις πραγματικές μετακινήσεις του εδάφους με τις προβλέψεις της μελέτης. Οφείλουν επίσης να ελέγξουν τα ημερολόγια καταγραφών του μηχανήματος (πιέσεις, ταχύτητα προχώρησης, τυχόν συναγερμούς) και να δουν αν αυτό πέρασε από πιο κατακερματισμένη ή υδροφόρα ζώνη σχιστόλιθου από όση περίμενε η μελέτη. Χωρίς αυτά, δεν ξεχωρίζει η αναμενόμενη συμπεριφορά δύσκολου υπεδάφους από μια αστοχία παραδοχών ή μεθόδου.

Και εδώ είναι το πραγματικό κενό. Την παρακολούθηση των μετρήσεων την κρατούν η Ελληνικό Μετρό και η ανάδοχος κοινοπραξία μέσω των μηχανικών τους. Δεν έχει δοθεί όμως δημόσια έκθεση παρακολούθησης, ούτε τα όρια συναγερμού, ούτε ανά διεύθυνση τι ρωγμές προϋπήρχαν και τι εμφανίστηκε μετά τη διέλευση.

Μηχανικοί ενημέρωσαν προφορικά κατοίκους για καθιζήσεις 18-20 χιλιοστών, χωρίς όμως να δοθεί στη δημοσιότητα το υποκείμενο τεχνικό δελτίο (Newsit). Οι κάτοικοι ζητούν δομοστατικούς ελέγχους από το ΤΕΕ (Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας), δημοσιοποίηση όλων των μετρήσεων και επιτροπή παρακολούθησης με δική τους συμμετοχή (Powergame).

Το μοτίβο θυμίζει έντονα την κατάρρευση στα Πετράλωνα, όπου η συζήτηση πέρασε γρήγορα από το «υπήρχε άδεια;» στο «ποιος είδε, πότε και τι διέταξε;» (To Brief). Η Κυψέλη θέτει το ίδιο ερώτημα λογοδοσίας, αλλά για δημόσιο έργο υπόγειας διάνοιξης. Το κρίσιμο δεν είναι πλέον αν υπάρχουν ζημιές, αυτό το βεβαιώνουν δεκάδες καταγγελίες. Είναι ότι η τεχνική βάση πάνω στην οποία κάποιος θα αποφασίσει να ξαναξεκινήσει τον μετροπόντικα δεν έχει δει το φως. Όσο το πόρισμα των ειδικών μένει κλειστό, κάθε επανεκκίνηση θα μοιάζει με διοικητική βιασύνη και όχι με τεκμηριωμένη ασφάλεια.