Πετράλωνα: η ψηφιακή άδεια που βγήκε, ο έλεγχος που δεν έγινε

Στις 30 Ιουνίου, η τετραώροφη πολυκατοικία στην Αλκμήνης 22 κατέρρευσε ενώ στο διπλανό οικόπεδο γίνονταν εκσκαφές για υπόγειο γκαράζ (News247). Πέντε ημέρες μετά, η ιστορία δεν είναι αν υπήρχε άδεια. Είναι ότι ένα σύστημα που εκδίδει άδειες ψηφιακά μέσα σε ώρες δεν εξασφάλισε ούτε έναν ουσιαστικό δημόσιο έλεγχο πριν ξεκινήσουν οι εργασίες δίπλα σε ένα κατοικημένο, παλιό κτίριο.

Η υπόθεση έχει περάσει σε φάση κατεπείγουσας προκαταρκτικής εξέτασης. Οι πέντε άνθρωποι που συνελήφθησαν γύρω από το έργο, ιδιοκτήτης, εργολάβος, μηχανικός και δύο εργάτες, αφέθηκαν ελεύθεροι την επομένη (Zougla). Η ποινική έρευνα εστιάζει στα πρόσωπα του συγκεκριμένου εργοταξίου. Το ερώτημα που μένει ανοιχτό είναι θεσμικό και ξεπερνά τη δικογραφία.

Ποιος κρίνει τελικά τη μελέτη

Η Πανελλήνια Ομοσπονδία ΕΜΔΥΔΑΣ, το συνδικάτο των διπλωματούχων μηχανικών του Δημοσίου, βγήκε μετά την κατάρρευση με έναν ισχυρισμό που άλλαξε το κάδρο: ότι σήμερα ελέγχεται ουσιαστικά μόνο μία στις δέκα άδειες και το 90% εκδίδεται αυτόματα (SDNA). Ο αριθμός δεν επιβεβαιώνεται από κάποιο δημοσιευμένο στατιστικό του ΥΠΕΝ ή του Τεχνικού Επιμελητηρίου και πρέπει να διαβαστεί ως συνδικαλιστική εκτίμηση, όχι ως τεκμηριωμένο στατιστικό γεγονός.

Το θεσμικό υπόβαθρο, όμως, δείχνει προς την ίδια κατεύθυνση. Η προέγκριση του άρθρου 35 του ν. 4495/2017 είναι κατά κανόνα προαιρετική και αφορά τους όρους δόμησης, όχι πλήρη τεχνικό έλεγχο όλων των μελετών (aparaskevi-images). Στο σύστημα e-Άδειες, ο μηχανικός υποβάλλει τον φάκελο και η άδεια εκδίδεται με δική του δήλωση και ευθύνη (TEE). Το Συμβούλιο της Επικρατείας, με την απόφαση 805/2026, έκρινε το ψηφιακό σύστημα συμβατό με το Σύνταγμα, κρατώντας τις Υπηρεσίες Δόμησης ως αρμόδιες αρχές αλλά στηρίζοντας την έκδοση στην ευθύνη του ιδιώτη μηχανικού (energodromio). Ο πρωταρχικός έλεγχος έχει μετακινηθεί από το κράτος στον μελετητή.

Το κράτος που υποχώρησε στην πράξη

Το «90%» έχει σημασία λιγότερο ως ακριβές νούμερο και περισσότερο ως ένδειξη μιας πραγματικότητας που τεκμηριώνεται αλλιώς. Μόνο 185 από τους 332 δήμους διαθέτουν δική τους Υπηρεσία Δόμησης, ενώ το 35% όσων λειτουργούν το κάνουν με έως δύο μηχανικούς (Economix, ProtoThema). Σε ορισμένες περιοχές μία υπηρεσία καλύπτει έως και εννέα όμορους δήμους, και περίπου 650 στελέχη αναμένεται να συνταξιοδοτηθούν τα επόμενα χρόνια. Αυτό σημαίνει «υποχώρηση στην πράξη»: δύο μηχανικοί που καλούνται να παρακολουθήσουν εκατοντάδες φακέλους δεν προλαβαίνουν να βγουν σε αυτοψία πριν πέσει το τσιμέντο. Το κράτος δεν παραιτήθηκε νομικά από τον έλεγχο. Κράτησε την αρμοδιότητα χωρίς το προσωπικό να την ασκήσει.

Το ΥΠΕΝ το παραδέχεται έμμεσα. Προωθεί έναν ενιαίο ψηφιακό φορέα, τον Εθνικό Οργανισμό Κτηματολογίου και Ελέγχου Δόμησης, με υποχρεωτικό δειγματοληπτικό έλεγχο έως 30% των αδειών και διπλό προέλεγχο πριν την έναρξη των εργασιών (ΥΠΕΝ, NeaKriti).

Οι δήμοι αντιδρούν. Η ΚΕΔΕ, η ένωση των δήμων της χώρας, θεωρεί τις Υπηρεσίες Δόμησης τοπική αρμοδιότητα που προστατεύεται από το άρθρο 102 του Συντάγματος, τη διάταξη που κατοχυρώνει την αυτοδιοίκηση, και απειλεί με προσφυγή στο ΣτΕ (KEDE). Η μάχη, δηλαδή, δίνεται για το ποιος θα κρατά τον έλεγχο, τη στιγμή που ο έλεγχος στην πράξη λείπει. Το ίδιο κενό εμφανίζεται και από την άλλη πλευρά: πριν λίγες εβδομάδες, ένα κύκλωμα διαφθοράς στις πολεοδομίες της Αττικής, με 334.895 ευρώ σε μετρητά, έδειξε ότι όπου απουσιάζει ο έλεγχος, η πρόσβαση γίνεται εμπόρευμα (To Brief).

Στα Πετράλωνα, τη διαφορά ανάμεσα σε επτά άστεγες οικογένειες και σε ένα τραγικό δυστύχημα την έκανε μια ανθρώπινη προειδοποίηση την τελευταία στιγμή. Οι ένοικοι είχαν επισημάνει ότι το κτίριο είχε πάρει κλίση για πάνω από δεκαπέντε ημέρες και ότι πόρτες δεν έκλειναν αφότου ξεκίνησαν οι εκσκαφές (in.gr). Ο Δήμος Αθηναίων ενέκρινε βοήθημα 3.000 ευρώ ανά οικογένεια και αναζητά προσωρινή στέγαση (News247). Οι άνθρωποι είχαν δει τα σημάδια και είχαν μιλήσει. Το ερώτημα που μένει είναι γιατί, σε ένα σύστημα που εκδίδει άδειες σε ώρες, χρειάστηκε να είναι αυτοί ο τελευταίος συναγερμός.